Izvor: Politika, 05.Avg.2015, 08:20   (ažurirano 02.Apr.2020.)

Srpska sela prazna i dve decenije posle „Oluje”

Od 948 naselja u kojima su prema popisu iz 1991. godine većinu činili Srbi, više od 170 bilo je potpuno ispražnjeno ili je u njima živelo manje od deset stanovnika u vreme popisa 2011. godine, pokazuju rezultati istraživanja Miroslava Zdravkovića

Republiku Hrvatsku u građanskom ratu 1991–1995, ali i u prethodne dve decenije posle završetka oružanih sukoba, napustilo je više od 400.000 Srba, a od 948 naselja u kojima je srpski živalj činio većinu u vreme popisa 1991. >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << godine, više od 170 je potpuno ispražnjeno ili u njima živi manje od deset stanovnika.

Do ovih rezultata došao je ekonomista Miroslav Zdravković, glavni urednik portala  „Makroekonomija”, koji je je u svom demografskom istraživanju utvrdio da su najveća iseljavanja zabeležena u velikim gradovima i na lokacijama u blizini fronta, okruženim većinski hrvatskim mestima.

– Uvid u pojedinačne podatke otežava činjenica da na popisu iz 2011. u Hrvatskoj nije beleženo koliki je udeo koje nacionalnosti po selima i naseljima, već samo u celim opštinama i županijama, što je generalna preporuka EU. Zbog toga smo mogli samo da uporedimo broj stanovnika. Na osnovu toga utvrdili smo da su 32 sela u kojima su Srbi činili većinu 1991. potpuno ispražnjena, mada treba napomenuti da su tu uglavnom bili stariji meštani, čiji bi se broj donekle smanjio i bez rata. Ali zato u svakom od 143 naselja u kojima je pre 1991. živelo ukupno 10.969 ljudi, a od toga 10.265 Srba, danas ima manje od 10 žitelja – ističe Zdravković za „Politiku”.

Urednik „Makroekonomije” kaže da je istraživao pre svega na osnovu podataka Saveznog zavoda za statistiku („Nacionalni sastav stanovništva SFRJ”) i hrvatskog Državnog zavoda za statistiku. Poredeći te izvore došao je do podatka da je u zbiru Hrvatska, prema popisu iz 2011, imala tačno 511.034 žitelja manje nego 1991. Ukupan broj Srba od 1991. do 2011. smanjen je za 380.032 (sa 581.663 na 201.631), ali je za 131.002 (sa 152.803 na 21.801) smanjen i broj Jugoslovena iz 1991.

– Ukoliko isključimo deo Hrvata koji se pre 24 godine izjašnjavao kao Jugosloveni i demografski pad koji bi se dogodio i bez ratova, dolazimo do podatka da je više od 400.000 Srba iseljeno. Ne bi trebalo zaboraviti i da se na popisu 2011. prvi put pojavljuje čak 16.647 Hrvata pravoslavne veroispovesti  – tvrdi Zdravković.

Osim većinski srpskih naselja koja su ispražnjena, on kaže da ne bi trebalo zaboraviti ni sredine u kojima je danas približno isti broj žitelja kao i pre dve i po decenije. Ali su umesto raseljenog srpskog življa danas tu većina Hrvati koji su, kako objašnjava Zdravković, stigli iz drugih krajeva, uglavnom pošto im je ponuđen posao u javnom sektoru.

– Najilustrativniji je primer grada Knina sa okolinom.  Tu je 1991. godine živelo 9.867 Srba, 1.660 Hrvata, 381 Jugosloven i 423 ostala, a 2011. popisano je 11.612 Hrvata, 3.551 Srbin, dok ostali čine dva odsto, među kojima su najbrojniji Albanci (41 osoba). Pri tome, opet zbog sistema popisa, ne znamo koliko je tačno po naseljima učešće Srba i moguće je da ih je veliki broj ostao koncentrisan u jednom ili dva predgrađa, a da su iz svih ostalih delova opštine potpuno iseljeni – dodaje Zdravković.

Kao primere mesta gde nije u tolikoj meri smanjen broj Srba u Hrvatskoj, urednik „Makroekonomije” navodi lokacije „u dubini” teritorije gde nije bilo okršaja i otpora u toku građanskog rata.

– Postoje udaljenija naselja na granici sa Slovenijom ili Mađarskom koja su još u vreme Habzburške monarhije nastanili doseljenici iz današnje centralne Srbije, što se vidi po nazivima, kao što su Moravci ili Homolje. Manje Srba iseljeno je iz sela na samoj granici Hrvatske i Republike Srpske, gde nije bilo direktnog sukoba sa pripadnicima HV-a. To je jedan od razloga što je hrvatski stav danas da su srpske jedinice same povele svoje stanovništvo i da ono nije proterano. A odbacuju mogućnost da je to stanovništvo, zapravo tako spasavano, pod pretnjom odmazde na onim mestima gde su vođeni okršaji – zaključuje Zdravković.

-------------------------------------------------------------------------------------------

Prijatelj Saško Gešovski i spasitelj – slovenački oficir

Miroslav Zdravković pred početak rata 1991. bio je u sastavu JNA u Splitu i kaže da mu je, uz dvojicu Bošnjaka, najbolji prijatelj bio Saško Gešovski, koji je ubijen na demonstracijama 6. maja 1991.

– „Za dlaku” sam izbegao da budem jedna od žrtava mučenja u „Lori”, jer me je tri dana pre isteka vojnog roka pustio moj oficir Oskar Pahole, Slovenac koji je raskrstio sa bratom i ocem nakon rata u rodnoj republici i vratio se u JNA, a onda je nakon Hrvatske bio prekomandovan na Kosmet. Tako sam se vratio u Srbiju sa parčetom papira, na kome je Pahole napisao: „Odslužio vojni rok. Odslužio rezervu”, dočarava Zdravković.

Ovaj ekonomista dodaje da je bez obzira na ono što je video u Hrvatskoj bio protivnik bombardovanja Vukovara, a kasnije i Sarajeva, kao i „drugih nasilja učinjenih u srpsko ime”.

– Uvek me začudi mogućnost postojanja rasista i šovinista u Srbiji. Misliti da je srpski narod bolji od bilo kog drugog naroda opravdava sve zločine počinjene nad srpskim narodom – poručuje Zdravković.

Nastavak na Politika...