Izvor: RTS, 27.Nov.2013, 12:32 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Istočna Azija, nadmudrivanje svetskih sila
Javnost dalekoistočnih zemalja sa napetošću prati vojnopolitičke manevre velikih sila u vezi sa teritorijalnim sporom zbog malih ostrva Senkaku (Djaoju) u Istočnokineskom moru. Kinesko proglašenje proširenja zone za nadzor vazdušnog prostora na ostrva pod japanskom kontrolom, prvi put izazvalo akciju japanskog saveznika, SAD.
Nakon saopštenja o proširenju zone nadzora vazdušnog prostora nad Istočnokineskim morem koje su izdale kineske vlasti, i prvog akta kojim je to >> Pročitaj celu vest na sajtu RTS << proglašenje ignorisano, a koji su počinile SAD, dalekoistočni mediji bruje o mogućim implikacijama daljeg sučeljavanja velikih sila oko malenih ostrva Senkaku (ili Djaoju) u Istočnokineskom moru.
Kineske vlasti saopštile su u subotu da proširuju sopstvenu zonu nadzora vazdušnog prostora nad Istočnokineskim morem tako da obuhvati ova ostrva, koja leže na velikim rezervama prirodnog gasa i nafte i nalaze se pod japanskom upravom, ali su predmet teritorijalnog spora između Japana, Kine i Tajvana.
Kineske vlasti precizirale su da to znači da će svi avioni koji se zapute u tu zonu biti obavezni da se unapred najave kineskim vlastima i obznane svoj plan leta, te da s njima održavaju radio-kontakt tokom prolaska kroz zonu. Oglušenje o taj zahtev moglo bi da izazove odbrambenu reakciju kineskih oružanih snaga, saopštilo je Ministarstvo odbrane te zemlje.
Međutim, dva američka bombardera tipa B-52 odmah su narednog dana preletela ostrva Senkaku bez prethodne najave kineskim vlastima, tako poslavši simboličnu poruku o tome da SAD neće prihvatiti odluku kineskih vlasti. Tom prilikom, nenaoružane američke bombardere ispratio je kineski izviđački avion, a prelet je prošao bez direktnog sučeljavanja.
To je prvi put od septembra prošle godine, otkada raste zategnutost između Kine i Japana u vezi sa spornim ostrvima Senkaku (ili Djaoju, kako su poznata u Kini), da su SAD otvoreno stupile na pozornicu delikatnog vojnodiplomatskog manevrisanja dva azijska suseda. Mada, treba napomenuti i da novoproširena kineska zona zahvata deo vazdušnog prostora koji su SAD i ranije koristile za obuku pilota iz vojne baze Andersen na pacifičkom ostrvu Guam.
Takođe, nova kineska zona nadzora delimično se poklapa i sa zonom odgovornosti južnokorejskih avio-kontrolora i vazduhoplovstva, tako da je kineski potez iznenada opteretio odnose te zemlje i sa Južnom Korejom.
Ko kome "opipava puls"
Sjedinjene Američke Države, koje sa Japanom imaju vojnopolitički sporazum o međusobnoj odbrani i drže oko 50.000 vojnika u ovoj dalekoistočnoj zemlji, do sada su bile relativno uzdržane kada je u pitanju teritorijalni spor Japana i Kine.
Naime, američki zvaničnici su u više navrata davali izjave u kojima su uzdržavali od toga da sporna ostrva nazovu teritorijom svog saveznika Japana i pozivali obe strane na uzdržanost i ublažavanje napetosti.
I kada su kineski bombarderi u dva navrata poslednjih meseci obleteli sporna ostrva i pri tom se približili velikim američkim bazama na japanskom ostrvu na Okinavi, reakcija je bila prepuštana japanskom vazduhoplovstvu.
U tom smislu moguće je da su, nakon ovakvog "opipavanja pulsa," kineski vojni i politički planeri takav stav SAD protumačili kao priliku da prouzrukuju određenu podelu između dva saveznika i donekle izoluju Japan, ocenjuju pojedini analitičari.
Međutim, oni takođe upozoravaju, da iako SAD zbog svojih ekonomskih interesa nisu otvoreno nazvale sporna ostrva teritorijom Japana, one jesu jasno iznele nameru da će podržati Japan u odbrani "teritorija koje su pod njegovom upravom."
Vojnopolitički komentatori u Japanu ocenjuju da je proširenje zone nadzora čin koji predstavlja konkretno i praktično negiranje japanskog suvereniteta nad ostrvima koje Zemlja izlazećeg Sunca fizički drži pod svojom kontrolom. Po njima, to predstavlja izraz kineskog nastojanja da proširi svoj uticaj dalje od svojih obala i nametne se kao vojna sila u Pacifiku.
Američki i japanski stručnjaci za geopolitiku ukazuju i na činjenicu da je, istovremeno, kineski nosač aviona koji je nedavno uveden u operativnu upotrebu, upravo po prvi put isplovio na zadatak u Južnokineskom moru gde Kina takođe ima teritorijalni spor, ali sa Vijetnamom i Filipinima.
Japanski premijer Šinzo Abe ocenio je tokom govora u parlamentu da je reč o "neprihvatljivom pokušaju da se na silu izmeni status kvo" i izjavio da će Japan u saradnji sa međunarodnom zajednicom pozvati Kinu da se ponaša u skladu sa međunarodnim pravilima.
Pogled u budućnost
I mada puno medija u istočnoj Aziji izražava veru da će razum prevladati i malo ko smatra da bi planski i svesno moglo doći do otvorenog oružanog konflikta između Kine sa jedne, i Japana i SAD sa druge strane, raste zabrinutost da bi preklapanje japanske i kineske zone nadzora moglo da dovede do nesporazuma ili ishitrenih akcija koje bi potom eskalirale u veći oružani sukob.
Analitičari, takođe, smatraju da će ovi događaji ubrzati trku u naoružanju u regionu, gde će do kraja decenije, po nekim procenama, Japan potrošiti oko 400, Kina preko 700, a Južna Koreja oko 300 milijardi dolara na vojsku.
Vlade Japana, SAD, Južne Koreje i Tajvana odbile su odluku kineske vlade o proširenju zone nadzora vazdušnog prostora iznad Istočnokineskog mora, a američki bombarderi su taj stav i u praksi demonstrirali. Zbog toga pojedini analitičari već iznose mišljenje da se Kina preračunala jer je naišla na neočekivano jaku reakciju više suseda i odlučan odgovor SAD na koji nije imala protivmeru.
Međutim, pojedini stručnjaci ocenjuju da Kina ipak dugoročno može imati konkretne koristi od tog poteza. Oni predviđaju da će sprovođenje odluke na terenu u početku biti blago i neredovno, ali da će vremenom postepeno jačati, te da će Kina tako u budućnosti, moguće, i uspeti da ostvari de fakto kontrolu nad širim vazdušnim prostorom od onog koji sada nadzire.
Kineski potez već je doneo i neke konkretne rezultate jer je jedan od najvećih azijskih avioprevoznika "Singapur Erlajnz" saopštio da će njegove letelice pozitivno odgovoriti na zahtev kineskih vlasti da se najave i održavaju radio kontakt sa kineskim kontrolorima leta u spornom vazdušnom prostoru.
Isto će učiniti i australijski avioprevoznik "Kvantas", mada je australijska vlada uložila protest kineskom ambasadoru u Kamberi i saopštila da će sarađivati sa Japanom i SAD povodom ovog pitanja.
Kurozitet je da su najveće japanske aviokompanije "ANA" i "DžAL" najpre saopštile da će se povinovati kineskom zahtevu, ali su potom na zahtev japanske države promenile stav.
