Izvor: Politika, 13.Okt.2013, 12:33 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Salutiranje crvenom Napoleonu
Amerika se s poštovanjem oprostila od legendarnog vijetnamskog generala, protiv koga nije izgubila nijednu bitku, ali jeste rat
Od našeg stalnog dopisnika
Vašington – Legendarni vijetnamski general Vo Ngujen Đap umro je tačno pre deset dana u jednoj vojnoj bolnici u Hanoju u 102. godini. Sahrana, uz sve počasti koje mu pripadaju kao nacionalnom heroju koji je uz rame nacionalnom vođi Ho Ši Minu, obavlja se danas.
Odlazak jednog >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << od poslednjih iz posleratne generacije komunističkih revolucionara koji su Vijetnam oslobodili kolonijalnih gospodara, ovde je doneo podsećanje na prvi veliki vojni poraz u istoriji Amerike i najveće gubitke koje je imala od Drugog svetskog rata – čak 58.000 poginulih od 536.000 koliko je uzaludno punih 10 godina nastojalo da na vijetnamskom front obuzda širenje komunizma i sačuva vlast svojih štićenika.
Amerika, kako je to povodom smrti bivšeg neprijatelja u tekstu punom poštovanja napisao senator Džon Mekejn, protiv generala Đapa „nije izgubila nijednu bitku, ali jeste rat”.
Mekejn, koji je 1967. bio američki pilot u vijetnamskoj ekspediciji, bio je oboren iznad Severnog Vijetnama da bi potom u „Hanojskom Hiltonu”, ozloglašenom vojnom zatvoru, kao ratni zarobljenih proveo dve godine, zna o čemu govori. Posle rata, tokom procesa u kojem je Vijetnam za SAD postao zemlja koje nije američki protivnik ali ni saveznik, Mekejn je posetio Vijetnam nekoliko puta i imao prilike da razgovara sa generalom sitne fizičke građe, ali velike mentalne energije i da odgonetne tajnu njegovog uspeha.
Pored Mekejnovog u „Volstrit džornalu”, opširne tekstove o „Crvenom Napoleonu”, reputaciji kojim se Đap ponosio, objavili su i drugi listovi, podsećajući se njegove uloge u ratnoj avanturi koja je, kao nijedna druga, tokom šezdesetih i sedamdesetih godina prošlog veka delila američko društvo.
Dugačka lista poginulih: Vijetnamski memorijal (Foto M. Mišić)
Mekejn je Đapa prvi put video kad ga je ovaj neposredno posle zarobljavanja, u kojem je teško povređen, posetio u vijetnamskoj vojnoj bolnici. „Zastao je nakratko pored mene, netremice me gledao, a onda otišao.”
Da li je general znao da je tada 30-godišnji Amerikanac bio sin poznatog američkog admirala i zato mu posvetio pažnju, ne zna se. Tek, prilikom drugog susreta, početkom devedesetih, kad je Đap imao više od 80 (rođen je 1911), bio je razgovorljiviji. Međusobno su se potapšali po ramenu kao da su stari prijatelji, a ne bivši ljuti protivnici.
General nije udovoljio želji gosta, tada već američkog senatora, da govore o prohujalim bitkama: rekao mu je samo da je to prošlost i da je bolje da kao političari diskutuju o budućnosti, o biznisu između dve zemlje.
Opraštajući se u prošli ponedeljak od Đapa, Mekejn se prisetio njegove poruke Francuzima, koje je kao kolonizatore nesklone da napuste Vijetnam porazio u prekretničkoj bici kod Dijen Bijen Fua 1953, šokirajući ih potezom koji nisu ni u snu očekivali: da će protivnik izvesti istinsko logističko čudo i preko visokih planina i kroz guste džungle prebaciti artiljeriju, rastavljenu na komade, a onda je sklopiti i upotrebiti.
„Vi ćete ubiti desetoro nas, mi jednog vašeg, ali ćete na kraju vi biti ti koji će se prvi od toga umoriti.”
Amerikanci su neku vrstu reprize Dijen Bijen Fua imali u Tet ofanzivi pred kraj 1967, najvećoj bici rata, u kojoj su nanevši Vijetkongu, severnovijetnamskoj gerili, težak poraz, ostvarili samo Pirovu pobedu.
„Ratove dobijaju zemlje, a ne samo njihove armije”, zaključio je Mekejn. „Đap je to razumeo, a mi nismo.”
To što su Vijetnamci u aprilu 1975. isterali Amerikance – prizori njihovog paničnog napuštanja Sajgona su duboku urezani u američku svest – uz svoje zaista velike žrtve, između milion i dva i po miliona poginulih vojnika i civila, strategija je koju je, po Mekejnu, „teško braniti, ali ne može da joj se ospori uspeh”.
To je još ranije konstatovao glavnokomandujući američkog pohoda na Vijetnam, general Vilijam Vestmorlend: „Svaki američki general koji bi pristao na tako velike gubitke kao general Đap ne bi opstao više od tri nedelje.”
Vestmorlend međutim nije pomenuo da je i američka strategija bila da se ne mari za žrtve – ali one vijetnamske.
Kako je u „Njujork tajmsu” konstatovao istoričar Nik Tars, autor knjige „Ubij sve što se kreće: pravi američki rat u Vijetnamu”, cela područja Južnog Vijetnama bila su proglašena za zonu slobodne vatre, bez obaveze da se štede civili. Vijetnamski gubici su bili ogromni ne samo zato što su oni bili spremni da se žrtvuju, nego i zato što je, kaže Tars, „američka strategija bila da se ubije koliko god je moguće ’neprijatelja’”, svejedno da li vojnika ili civila. Dosije ratnih zločina Amerikanaca iz vijetnamskog rata – korišćenja bojnih otrova i napalm bombi – jeste poveliki.
Vijetnamci su međutim branili svoju zemlju, a Amerikanci su bili u tuđoj. Đap je instinktivno shvatio i da je Vijetnamski rat bio prvi koji je vođen pred TV kamerama, u vreme uspona televizijske ere, te da je propaganda bila podjednako važna kao i uspeh na bojnom polju. „Želeli smo da rat prenesemo u kuće američkih porodica, jer smo znali da većina njih nema ništa protiv nas.”
Vijetnam je bio i prvi „asimetrični rat”, u kojem je najveća supersila poražena od gerile čiji su borci nosili sandale napravljene od isečenih automobilskih guma. Na Vijetnam su američki avioni izručili dva puta više bombi nego što su upotrebili u Drugom svetskom ratu.
Danas, međutim, Amerika i Vijetnam se pridržavaju Đapovog „testamenta”, njegove izjave iz 2000: „Mi možemo da prošlost ostavimo iza nas, ali ne možemo sasvim da je zaboravimo.”
U junu prošle godine Leon Paneta, tadašnji sekretar SAD za odbranu, posetio je luku Kam Ran Bej, nekadašnju američku bazu, ni bi li baš podsećanjem na minulu prošlost promovisao bliže vojno partnerstvo sa Vijetnamom, koje je i Vijetnamcima dobrodošlo da bi se obezbedili od moćnog suseda sa severa, Kine.
Kam Ran Bej je bio glavni logistički centar za snabdevanje američkih trupa, a Paneta je bio prvi šef Pentagona koji ga posetio od okončanja „Američkog rata”, kako se on naziva u narodu i vijetnamskim udžbenicima istorije.
Vijetnamsko-američki odnosi su inače diplomatski normalizovani tek dve decenije posle rata, 1995, a prvi američki ratni brod je u neku vijetnamsku luku posle 1975. uplovio 2003.
Obe strane danas razvijaju „partnerstvo”, svesne da su im „odnosi komplikovani, ali da nisu okovani istorijom”. Amerikance boli ne samo što su poraženi, nego što je Vijetnam ostao „komunistička zemlja”, odnosno jednopartijski sistem.
U centralnom vašingtonskom parku, Nacionalnom molu, 1982. je postavljen spomenik vijetnamskom porazu, 75 metara dug zid od crnog mermera na kojem je uklesano 58.272 imena poginula Amerikanca u Vijetnamu, hronološkim redom, od prvog 1956, do poslednjeg, 1975.
Napomene, da su živote u dalekom zemlji ostavili uzalud, nema.
Milan Mišić
objavljeno: 13.10.2013.
Pogledaj vesti o: Vašington
