Izvor: Politika, 30.Jul.2011, 23:09 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Ai Veivei, arhitekta slobode
Iste godine koje Kina ugošćuje olimpijske igre, kineski disident u svome blogu pominje kršenje ljudskih prava na Tibetu i govori o „ljudskoj gluposti o kojoj se niko ne usuđuje da piše”, misleći pre svega na štednju na građevinskom materijalu koja mnoge ljude košta života
Od našeg specijalnog izveštača
Bregenc, Austrija: Izložba „Ai Veivei – umetnost/ arhitektura” >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << o kojoj se godinu ipo dana šuškalo i za koju do poslednjeg trenutka nije bilo izvesno kakve dimenzije će poprimiti, otvorena je 16.jula u muzeju Kunsthaus, nekoliko dana pre festivalske nedelje koje Bregenc svake godine pretvaraju u važnu kulturnu destinaciju. Zbog već poznatih dešavanja oko Veiveijevog hapšenja i njegovog otpuštanja iz zatvora, do pred samo otvaranje izložbe vladala je zbrka – za neke od eksponata koji su predugo zadržani u Kini nije se znalo da li će uopšte dosegnuti Bregenc, a na umetnikovo gostovanje je prestalo da se računa. Pošto mu i pored nedavno stečene slobode nije dozvoljeno da napusti zemlju, Ai Veivei je koordinirao detalje iz Kine, putem elektronske pošte.
Posle samostalnih izložbi u minhenskoj Kući umetnosti (2009/2010) i u Hali turbine londonske galerije Tejt modern (2010/2011), ovo je jedna retrospektiva čija je čar u tome što je posvećena najmanje istraženoj umetničkoj strani Ai Veiveija. Na hiljadu petsto kvadratnih metara pokazano je nekoliko interesantnih aspekata Veiveijevog angažmana na polju arhitekture, ali svega jedan eksponat – instalacija „Mesečevi ormani”–može se nazvati njegovim stoprocentnim delom. Pojedini novinari i kritičari ovu činjenicu uzimaju kao podlogu za frontalan napad na muzej zbog navodne zloupotrebe „vrućeg” imena zarad dobre posete, nešto prebrzo previđajući suštinu koncepta koji se vodi socijalno-političkim dimenzijama Veiveijevog bavljenja arhitekturom – gradnje sa smislom kontra grubog soc-realističkog sivila. Organizatori su u neku ruku i sami krivi za senku koja je bačena na izložbu – ispred austrijskog paviljona na venecijanskom Bijenalu, prošlog meseca je podeljeno 5.000 crvenih plastičnih torbi sa natpisom „Oslobodite Ai Veiveija”, istih onih koje sada stoje na prodaji u Kunsthausu.
Neosporna je činjenica da se Ai Veivei, i pored šezdeset do sada realizovanih projekata, ne može smatrati arhitektom i izložba se okreće njegovim kolaboracijama sa kineskim i internacionalnim ekspertima na ovom polju. Njegov prvi eksperiment na planu arhitekture je bilo projektovanje sopstvenog ateljea (poznatog kao Studio house) koje se sastojalo od običnog crteža olovkom na salveti. Ova kuća koja se nalazi u jednom seocetu pored Pekinga navodno je izgrađena za devedeset dana prema tom crtežu na kome nisu bile naznačene nikakve proporcije. Zahvaljujući svojim čistim formama i funkcionalnošću, Veiveijev studio je postao popularan arhitektonski prototip koji se rado kopira. Motivisan uspehom i zatrpan narudžbama za projektovanje kuća, Ai Veivei 1999. osniva kancelariju „FAKE design” čije ime ima dvojako značenje: fake što je engleski za „lažno” i fa-ke koje izgovoreno na mandarinskom zvuči kao fuck. Ne trudeći se da izigrava arhitektu, zapošljava u svojoj kancelariji devetnaest stručnjaka sa kojima radi na narudžbama.
Uzimajući u obzir disidentsku ulogu Ai Veiveija u Kini – njegovu oštru kritiku režima i korumpiranog građevinarstva i hrabro iznošenje činjenica u javnost (njegov blog je prisilno obustavljen 2009) – arhitektonski projekti u kojima od devedesetih aktivno učestvuje kao savetnik ili kodizajner takođe su izraz otpora i/ ili reformatorskog duha. Uzmimo za primer olimpijski stadion u Pekingu (poznat i kao „Ptičje gnezdo”) koji je projektovao švajcarski arhitektonski biro Herzog & de Meuron. Ai Veivei je svojim predlozima o formama (kineski jastuk za sedenje, gnezdo...) i materijalima doprineo izgledu stadiona iako je, iz protesta, naglasio da tu njegova noga nikada neće kročiti. Iste godine koje Kina ugošćuje olimpijske igre, Veivei u svome blogu pominje kršenje ljudskih prava na Tibetu i govori o „ljudskoj gluposti o kojoj se niko ne usuđuje da piše”, misleći pre svega na štednju na građevinskim materijalima koja mnoge ljude košta života. Kada godinu dana kasnije ponavlja ovu misao zgrožen nesrećom u Sečuanu u kojoj je, posle teškog zemljotresa a kao posledica fušerisanja u gradnji poginulo na hiljade dece, policija mu „u prijateljskoj poseti” zadaje teške povrede glave. Sledeći udarac vlasti, u još jednom pokušaju potpune diskreditacije umetnika, srušio se baš na Veiveijevu arhitekturu – u jesen 2010. lokalne vlasti u Šangaju su do temelja srušile veliki Studio izrađen po njegovom nacrtu zbog navodnog kršenja propisa o izgradnji.
Za „Ordos 100” (2008–2011), kojim je planirana izgradnja „Ordos Đijang Juen kulturnog i kreativnog industrijskog parka”, odnosno čitavog grada u industrijski sve više rastućoj centralnoj Mongoliji, Ai Veivei angažuje biro Herzog & de Meuron (sa kojim je koncipirao olimpijski stadion) da izabere sto arhitekata iz čitavog sveta koji bi učestvovali u izradi master plana. Projektantski planovi za sto vila sa po 1.000 kvm stambene površine i parcelama različite veličine predstavljeni su na izložbi u Bregencu na kojoj se nalazi i 500 kvm velika drvena maketa grada izrađena u Kini specijalno za ovu priliku. Najvažniji cilj „Odosa” bilo je povezivanje dvaju ekstremno različitih pogleda na građevinarstvo: „Na Zapadu se mnogo više filozofira o arhitekturi nego što se gradi. U Kini je suprotno slučaj... ovi objekti će dati doprinos kineskim diskusijama o arhitekturi”, objasnio je jednom prilikom.
Čitavom dužinom prometne glavne ulice koja vodi do Kunsthausa postavljeni su bilbordi solidarnosti koji skreću pažnju na političke represalije kojima je Ai Veivei izložen. Njih su povodom izložbe kreirali Olafur Elijason, Dženi Holcer, Barbara Kruger, Rirkrit Tiravanija i Franc Vest. Na dan otvaranja, na platou ispred muzeja održan je veliki protestni skup.
Izložba traje do 18. oktobra.
Marina Bauer
objavljeno: 31.07.2011.
Pogledaj vesti o: Olimpijske igre
