Izvor: Vostok.rs, 14.Jun.2012, 13:28 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Nacionalno pitanje u EU: Transilvanski scenario
14.06.2012. -
Rumunija optužuje Mađarsku za otovreno mešanje u njene unutrašnje stvari i preti da će proglasiti personom non-grata predsednika mađarskog parlamenta koji se tamo nalazi u privatnoj poseti. Naglo hlađenje odnosa između Mađarske i Rumunije koje je nastupilo u maju nova je etapa razvoja događaja od pre skoro sto godina. Prvobitni uzrok ovog tinjajućeg konflikta u centru Evrope bio je mirovni sporazum iz 1920. godine. Dokument potpisan u Trianonskom dvorcu Versaja, >> Pročitaj celu vest na sajtu Vostok.rs << prekrojio je granice između država i odredio složenu sudbinu Transilvanije, podelivši Mađare koji tamo žive na podanike Mađarske i Rumunije. O tome kako je sve započelo, šta se dešava danas i u šta može da se pretvori taj konflikt u razgovoru našeg komentatora Nikite Sorokina sa rukovodiocem Centra za politička istraživanja Instituta za ekonomiju RAN, profesorom Borisom Aleksandrovičem Šmeljovom.
Borise Aleksandroviču, verovatno ne bi bilo suvišno setiti se istorije pitanja.
Problem mađarske nacionalne manjine u Rumuniji odavno zaoštrava rumunsko-mađarske odnose. On se pojavio posle završetka Prvog svetskog rata, kada su zemlje pobednice potpisale mirovni sporazum sa Mađarskom. Po Trianonskom dogovoru Mađarska je izgubila značajni deo svoje teritorije, između ostalog Severna Transilvanija je otišla Rumuniji. Ovaj problem postoji u bilateralnim odnosima od 1920. godine. U periodu između dva rata, kada su se Rumunija i Mađarska orijentisale na fašističku Nemačku, Hitler je pokušao da nekako reguliše pitanje. U okviru odluka takozvane Druge bečke arbitraže u avgustu 1940. godine Mađarska je dobila nazad značajni deo Transilvanije. Ipak posle Drugog svetskog rata, 1947. godine na Pariskoj mirovnoj konferenciji, kada su bili potpisani mirovni sporazumi sa Rumunijom i Mađarskom, ove odluke su bile revidirane i Severna Transilvanija je se ponovo našla u sastavu Rumunije.
Kako se razvijala situacija oko mašđarske nacionalne manjine u Rumuniji dok su ove zemlje bile deo takozvanog Istočnog bloka pod okriljem SSSR?
Usijanje strasti se može pratiti svih kasnijih godina. U periodu početka raspada Organizacije Varšavskog sporazuma negde u drugoj polovini 80-ih godina odnosi Mađarske i Rumunije zbog tog problema ponovo su se zaoštrili, pošto je politika Čaušeskua u Rumuniji, nacinalna politika, bila usmerena na gušenje svih težnji Mađara u Rumuniji ka svom nacionalnom samoopredeljenju. Čak njihovu težnju ka kulturnoj atonomiji tada su u Rumuniji gušili, što je naravno izazvalo negativnu reakciju tadašnjeg mađarskog rukovodstva. Ali u okviru Varšavskog sporazuma SSSR je držao ovu situaciju pod kontrolom i nije dopuštao da strasti izađu van granica koje bi pretile jedinstvu Organiazcije i koje bi mogle da dovedu do raspada čitavog sitema odnosa u Istočnoj Evropi.
Posle nestanka SSSR više nije imao ko da sudržava uzajamne pretenzije bivših saveznika?
Posle raspada Sovjetskog Saveza, posle kraha socijalizma, raspada Organizacije Varšavskog sporazuma, pošto su Rumunija i Mađarska ušle u NATO i EU, činilo se da je ovaj problem prošlost. Pošto je jedan od uslova članstva Mađarske i Rumunije u NATO-u i EU bila normalizacija odnosa. Obe strane su potpisale odvogarajuće dogovore o razvoju sradnje, preuzele na sebe određene obaveze. Ali život je pokazao da ove obaveze obe strane ne poštuju. Na primer, Mađarska polazi od toga da Mađari koji žive u Severnoj Transilvaniji, u Rumuniji, mogu da imaju mađarsko državljanstvo. U suštini, Budimpešta sprovodi politiku dvojnog državljanstva. Ona daje Mađarima koji žive u Transilvaniji ista prava kao i građanima same Mađarske. Naravno, to izaziva bolećivu reakciju Bukurešta, koji optužuje Mađarsku za mešanje u unutrašnje stvari Rumunije.
Kako biste okarakterisali takoreći tekući momenat u rumunsko-mađarskim odnosima?
Nacionalno pitanje koje u određenoj meri postoji u Rumuniji, utiče na odnose dve zemlje. Stiuacija se zaoštrava još i zato što u Mađarskoj i u Rumuniji sada vlada vrlo složeno ekonomsko stanje. Pogoršava se socijalni položaj građana i u tim uslovima, kao i uvek, u svim zemljama tako biva, zaoštravaju se međunacionalni odnosi. Nacionalno pitanje počinje da se koristi u različite političke svrhe. Sasvim je očigledno da i u Rumuniji i u Mađarskoj sada jača nacionalizam. Ovaj proces teško je zaustaviti, i čak je složeno reći do čega će to dovesti. Mislim samo da u uslovima duboke krize koju preživljava EU i između ostalog Rumunija i Mađarska, jačanje nacionalističkih raspoloženja i u jednoj i u drugoj zemlji će se nastaviti. Stanje mađarske nacionalne manjine u Transilvaniji će biti svojevrsna karta na koju će igrati obe strane u svojim odnosima. Kako bi se odvukla pažnja građana svojih zemalja od onih unutrašnjih problema kojih je sada tamo more.
Mađarsku i Rumuniju objedinjuje članstvo u NATO-u i EU. Brisel može nekako da doprinese razrešenju konfrontacije između Bukurešta i Budimpešte?
U celini život pokazuje da ne. Treba reći da politika Zapada u pogledu Kosova, kada je uprkos svim normama međunarodnog prava Zapad prekršio princip teritorijalne celovitosti Srbije, i podržao proglašenje nezavisnsoti Ksoova, on je stimulisao i težnju Mađara u Transilvaniji ka nacionalnom samoopredeljenju. Mada na današnji dan tamo nema reči o istupanju iz Rumunije. Reč je o tome da ovaj region ima više prava na samoupravu i da mu budu pružene velike mogućnosti za ravoj svoje sopstvene kulture, za učešće u rešavanju političkih problema koji postoje u Rumuniji i slično. Naravno, Brisel i strukture NATO-a utiču na vlade Mađarske i Rumunije pokušavajući da iz odvrate od donošenja previše otšrih rešenja u pogledu druge strane. Ja bih rekao da bez članstva u EU i NATO-u odnosi između ove dve zemlje bili bi još napetiji. Ali samo po sebi članstvo u NATO-u i EU nije doprinelo punoj normalizaciji odnosa, nije moglo da ukloni ovu istorijsku protivrečnost. Mislim da u doglednoj perspektivi to se neće desiti. Mi ćemo očigledno biti svedoci traganja Brisela, zapadnoevrpskih zemalja za mogućnostima da se nekako situacija zadrži pod kontrolom. Ali to neće biti jednostavno.
Izvor: Golos Rossii, © Kollaž: «Golos Rossii»
Pogledaj vesti o: Evropska Unija, Nova godina
