Izvor: Politika, 26.Maj.2007, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Olivera, nisam stigao da ti kupim...
Čaralama depo Jusufa Hadžifejzovića u Centru za kulturnu dekontaminaciju u Beogradu
PERFORMANS
U okviru ciklusa događaja pod nazivom "Performans, istorija, akcija", koji se u od aprila ove godine odvijaju u beogradskom Paviljonu Veljković, u četvrtak, 10. maja, Jusuf Hadžifejzović je izveo performans pod nazivom "Čaralama depo", a sledećeg dana je na istom mestu usledilo i predavanje o opštem teorijskom i strateškom okviru delovanja ovog autora, sa naslovom "Objave >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << apokrifa", koje je održao Petar Ćuković, istoričar umetnosti iz Podgorice i direktor Narodnog Muzeja Crne Gore. Prethodnog meseca u okviru tog ciklusa nastupio je Antonio Lauer, nekada znan kao Tomislav Gotovac, a u programu su najavljeni i nastupi Slavka Bogdanovića i Živka Grozdanića. Performans Jusufa Hadžifejzovića se odvijao u specifično konstruisanom ambijentu, u kome su bili vidljivi sedimenti njegove lične istorije i istorije njegovih ranijih nastupa, uz materijalne recidive njegovih već ranije izvedenih radova, utopljenih u mnoštvo banalnih svakodnevnih upotrebnih predmeta, te i svakojakih odbačenih stvari koje su tu stajale kao da čekaju naznaku neke svoje nove upotrebnosti, dok je sam taj prostor bio ograničen, sa jedne strane, štafelajem na kome je bio zakačen poster – serigrafija sa grupnim foto portretom umetnika u društvu sa svojim krvnim i idejnim srodnicima, te, sa druge, elementima pokućstva, uz tihi ženski lik koji je ritualno mesio neko testo.
Taj ambijent otvara svojevrsni scenski prostor, veoma precizno osmišljen i krajnje dosledno obrazovan, ali ne u iluzionističkom smislu, on ne uvodi u neku radnju koja bi se tu prosto predstavila, već stvara teren za interakciju izvođača kako sa publikom, tako i sa sopstvenom, ličnom i umetničkom prošlošću i raznim kontekstima koji taj rad u tom trenutku uslovljavaju. Na primer, na sa mom početku radnje, performer aktivira jedan od predmeta na sceni - radio aparat koji je deo rekvizitarijuma – te nalazi neku proizvoljnu frekvenciju, koja zvučno boji prostor, a, budući da se u programu koji se tada emituje muzika meša sa govornim segmentima, publika u prostoru koji ipak daje neku vrstu umetničke aure celom događaju, s vremena na vreme ipak ima neposredno uključenje u životni konktest, u neko "sada i ovde", u svoj trivijalnosti koju tako nešto ima u klasičnom poimanju umetnosti. Nadalje, u jednom trenutku tokom performansa Hadžifejzović na nekoj tabli ili korodiranoj ploči u uglu scene kredom ispisuje poruku koja je upućena konkretnoj osobi u publici, i referiše na neki aspekt njihovog odnosa koji izlazi iz okvira samog dešavanja na sceni – taj tekst glasi: "Olivera, nisam stigao da ti kupim ogledalo u Sarajevu". To nije samo deo scenarija koji je navežban, to nije samo ni vešto smišljena improvizacija koja podiže stepen pažnje publike – te jeste poruka koja komunicira nešto što inače nema nužne veze sa samim performansom, osim u vidu koji Ćuković zove stvarnosnim. U kasnijem sledu događaja, Hadžifejzović aktivira i serigrafiju na štafelaju, gađajući je pikado strelicama, pogađajući ili promašujući neke svoje bližnje, te upisujući njihova imena na margine papira na kome je ona odštampana, sa naznakama poput "rahmetli" ili "pokojni", za one koji su od vremena snimanja te fotografije preminuli. Neki od tih likova sa serigrafije, poput Ješe Denegrija i Petra Ćukovića, su prisutni i tokom ovog performansa, ali u publici, i posmatraju način na koji se nešto što je ujedno i dokumentacija umetničkog rada izvedenog na drugom Cetinjskom Bijenalu, i umetnički rad po sebi, kao serigrafija limitiranog tiraža, sada pretvara u segment nove ambijentalne postavke, i rekvizit u izvođenju performansa, koji se odvija pred njima, dok istovremeno redefiniše neke njihove zajedničke istorije, evocira i menja prošlost.
Hadžifejzovićevi radovi uvek i nastaju na preseku toga što on zove "deponovanim iskustvom" i onoga što susreće na samom mestu gde se rad izvodi, u smislu fizički postojećih artefakata, kao i spleta odnosa između ljudi koji u tom institucionalnom i životnom kontekstu rade ili ga posećuju. Što se tiče materijalnog dela postavke, kada se rad realizuje ili izvodi na poziv i u okrilju institucije koja ima svoj depo, ili fundus, on iz tog, za pogled publike odsutnog prostora izvlači i u okvir rada uklapa upravo te elemente koji inače nemaju izgleda da se pojave na sceni ili u izlagačkom prostoru, i koji bivaju osuđeni na nevidljivost i anonimnost. U slučaju da depo ne postoji, ili da njegov sadržan nije dostatan za postavku koja omogućava "depografski" rad, njegov sadržaj nadomešćuju ili dopunjavaju stvari sa buvljih pijaca, iz supermarketa, ili iz bilo kog segmenta tada aktuelnog fizičkog životnog okružja umetnika, uz stalno prisutne segmente njegovih ranijih radova i tragove prethodnih performansa i akcija. On te predmete prosto iznosi na scenu i izlaže u samoj njihovoj predmetnosti, koja u tom kontekstu prestaje da bude banalna, i kao i u njihovoj kumulativnoj i akumulativnoj ulozi, te njima opčinjava posetioce uvodi u događaj koji naziva "Čaralama".
Stevan Vuković
[objavljeno: 26.05.2007.]
