Izvor: Politika, 29.Nov.2007, 13:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Buntovni teatar
"Evropa" Ivane Sajko je specifičan oblik monodramskog teksta čija je protagonistkinja Mama, neka vrsta autorefleksivne replike na Brehtovu Majku hrabrost, sa jedne, i mitsku figuru Evrope, sa druge strane. Pričajući istoriju svog intimnog odnosa sa Pukovnikom, Mama kritički reflektuje problem ratova na prostoru bivše Jugoslavije, kao i pitanja karakteristična za tranziciona društva.
U predstavi reditelja Bojana Đorđeva, koja se zbog načina tretmana teksta može definisati kao postdramska >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << (prema Lemanu), lik Mame/Evrope igra osmoro izvođača (Čarni Đerić, Vladislava Đorđević, Sena Đorović, Nataša Marković, Snežana Milojević, Marija Opsenica, Slobodan Pavelkić, Miloš Timotijević), koji naizmenično izgovaraju fragmente teksta, praveći pri tome vizuelno provokativne telesne kompozicije. U formalnom pogledu, ova diferencijacija lika na osam izvođača je sredstvo građenja scenske dinamike, dok se na idejnom planu može tumačiti kao materijalizacija ideje o kolektivnoj krivici.
Glumci nastupaju različito, u rasponu od poetičnog manira kada teže identifikaciji sa značenjem teksta koji izgovaraju, preko bezličnog i deklarativnog, do hiperteatralnog koji ima parodičan smisao (npr. kada govore o liberalnom kapitalizmu). U predstavu je uključen šesnaestočlani hor "Španac" koji ponekad ironično naglašava ideje koje se iznose, kostimi su funkcionalno jednostavni i savremeni (Maja Mirković), dok je prostor igre scenografski uglavnom sveden (Siniša Ilić). U predelu ulaznog prostora nalazi se dugačak sto sa hranom koju akteri u više navrata jedu sa vidnim uživanjem, što se može razumeti kao kritika njihovog hedonizma, zastrašujućeg zbog kontrasta sa realnošću užasa koji čine. Drugim rečima, demistifikuje se ta odvratna logika ratnih interesa i bespoštednog profiterstva.
Drugi deo projekta "Evropa + Rio bar" čini izvođenje pet epizoda serijala "Rio bar", koje se prema "Evropi" odnose kao prema meta-narativu (određenje autora) i koje predstavljaju fragmente dramatizacije romana Ivane Sajko (dramaturgija Ana Vujanović). Na primer, u četvrtoj epizodi "Pobjeda... i to kakva", Nataša Marković nastupa u ulozi naratora, šeta se među publikom sugestivno pričajući anegdotu koja govori o duboko ukorenjenom nasilju u svakodnevnom životu postratnog perioda, izvitoperenom turizmu, itd. Sledi monolog koji izvodi Vladislava Đorđević, gde se eksplicitno raskrinkava niz nacionalnih predrasuda, u politici izmanipulisana ideja patriotizma, glupa, nekritička poslušnost, itd. Nepomična, štrokava, uvijena u ćebe, glumica igra ubedljivo i složeno, kombinujući izraze pozerske, prenapregnute ljubaznosti, besa, cinizma i gorčine, što u celini demaskira činjenicu o iznuđenoj ljubaznosti.
Prostor "Magacina" gde se izvode epizode iz "Rio bara", preuređen u neku vrstu muzeja rata, ofucan, buđav od vlage i surovo ogoljen u svojoj memljivosti, efektno doprinosi građenju opšteg utiska o sumornosti postratne stvarnosti, posledicama dugogodišnjeg haosa, anomija i anomalija koje su se ukorenile na teritoriji bivše Jugoslavije.
Pozorišni diptih "Evropa + Rio bar" je nesporno značajan, prevashodno zbog progresivne precizno teorijski konceptualizovane forme na području prekoračivanja, eksperimenta, rizika i, doslovno, podruma avangarde. U ovoj vrsti beskompromisno političkog, postdramskog teatra, izbor forme je značenje per se, buntovan politički stav o nepristajanju na dogme, odnosno fiksirane ili ostrašćene predstave stvarnosti, poziv na stalno promišljanje i dijalektički odnos prema društvu i politici, ali i etici i estetici umetnosti.
[objavljeno: ]
