Izvor: RTS, 21.Mar.2015, 10:29 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Plemstvo duha – Jovan Cvijić
Veliki srpski geograf, utemeljivač srpske geografije, jedan od prvih profesora i rektor Beogradskog univerziteta, predsednik Srpske kraljevske akademije, antropolog i istoričar, Jovan Cvijić je rođen 12. oktobra 1865. godine u Loznici, u trgovačkoj porodici.
Nakon završene osnovne škole i gimnazije u Loznici i Šapcu, kao stipendista Opštine Loznica, upisuje i završava višu Prvu beogradsku gimnaziju. >> Pročitaj celu vest na sajtu RTS << Već u gimnaziji je naučio nekoliko stranih jezika.
Želeo je da upiše studije medicine, ali Opština nije imala novca za dalje školovanje, tako da upisuje Prirodno-matematički odsek Velike škole u Beogradu 1884. godine.
Diplomirao je 1888. godine, a 1889. godine poslat je na dalje studije fizičke geografije i geologije na Univerzitetu u Beču. Doktorirao je 1893. godine sa disertacijom "Das Karstphanomen", koja je prevedena na srpski jezik 1895. godine. Ova teza ga je učinila poznatim u svetskim naučnim krugovima i smatran je utemeljivačem karstologije.
Na početku karijere Jovan Cvijić je obavljao prva i najznačajnija istraživanja, radeći na terenu krševitih predela istočne Srbije. Objasnio je karstnu morfologiju, hidrografiju i prikazao sve procese, oblike i pojave karakteristične za kraške oblasti Balkanskog poluostrva.
Posebnu pažnju u svojim antropogeografsko-etnografskim studijama o balkanskim Slovenima posvećuje etnografskom liku Srbije. Piše o geografskom položaju Srbije, i ističe činjenicu o Srbima kao narodu sa najjačom nacionalnom svešću na Balkanskom poluostrvu.
Putovanja koja je organizovao celog života spadaju u grupu velikih istraživačkih poduhvata. Putovao je pod vrlo nepovoljnim društvenim i političkim prilikama, i time često sebe dovodio u neprijatne situacije.
Tokom putovanja upoznavao se sa uslovima života stanovništva na Balkanskom poluostrvu, što je bilo od presudnog značaja za bavljenje etnografskim i političko-etnografskim, a kasnije i psiho-socijalnim pitanjem Balkana. Njegova brojna i studiozna putovanja pokazala su da je bio odličan organizator naučnoistraživačkog rada i otkrila su njegovu sklonost ka empirijskim istraživanjima.
Građa prikupljena na terenu predstavljala je osnovu celokupnog naučnog stvaralaštva.
Potencirao je sledeće: "Treba se navići i o problemu, poslu, profesiji dugo, kadšto i neprekidno misliti, dok se nađu rešenja. Ima svetlih časova, naročito svetlih noći, koje se retko javljaju; u njima se nađe rešenje pitanja, ili se smisle planovi naučnog rada. To doba duhovne lucidnosti i kreativnosti valja upotrebiti, a ne po onoj običnoj ljudskoj, još više orijentalnoj tromosti misliti na odmor. To mahom ni organizmu ne škodi, ali i ako škodi, organizam je zato da se čestito utroši" (Cvijić J. (1987): Balkansko poluostrvo. Sabrana dela Jovana Cvijića, knjiga 2).
U svom delu koje je objavio 1921. godine pod nazivom "Govori i članci", Cvijić otkriva tajnu formiranja naučnika i nastanka naučnog dela. Navodi bitne uslove za bavljenje naučnom delatnošću od koje zavisi napredak celog ljudskog društva.
Kao veliki poznavalac osnovnih karakteristika ljudi sa balkanskog područja ističe da postoje pozitivne i negativne osobine ljudi. Posebnu pažnju obraća na loše moralne osobine ljudi, jer smatra da su velika smetnja pravom naučnom radu, a to su površnost, slaba volja, spremnost na podvale, pakost i zloba.
Smatra da ulazak u svet nauke predstavlja vaspitanje snage volje i moralnih vrednosti naučnika i da su ona osnova na kojima izrasta naučno stvaralaštvo.
Naučni rad Jovana Cvijića je obiman. Objavio je nekoliko stotina naučnih radova. Jedno od najvažnijih njegovih dela je "Balkansko poluostrvo i južnoslovenske zemlje" (1922).
Veliki broj njegovih dela nalazi se u fondu Univerzitetske biblioteke "Svetozar Marković" u Beogradu.
Neki njegovi članci su i digitalizovani: "O naučnom radu" (1907. god, str. 11-18) i "Antropogeografski pregled Epira" (1911. god, str. 11-14).
Jovan Cvijić je bio osnivač Srpskog geografskog društva, počasni doktor Univerziteta Sorbone i Karlovačkog univerziteta u Pragu.
Umro je u Beogradu 16. januara 1927. godine, u 62. godini.
Jedno od priznanja koja je dobio je i medalja sa njegovim imenom (po starom Zakonu o odlikovanjima) i tako se našao u društvu srpskih velikana kao što su Vuk Karadžić ili Nikola Tesla.
Od 17. septembra 2004. godine Narodna banka Srbije pustila je u opticaj novčanicu od 500 dinara sa likom Jovana Cvijića, čime mu je država Srbija još jednom odala počast za neizmeran doprinos naučnom razvoju i ugledu naše zemlje.
