Izvor: Politika, 08.Feb.2015, 23:03 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Milanovačka Ruža koja ne vene
Retka ikona iz 1831, izuzetne lepote i vrednosti, svojina milanovačke crkve, kojoj se ne zna autor niti kako je ovde dospela
Gornji Milanovac – Postoji više ikona Presvete Bogorodice kojima se pripisuju čudesne moći. Najpoznatija je hilandarska Trojeručica koju je, u svom domu, čuvao sveti Jovan Damaskin (8. vek). Tu je i Bogorodica Mlekopitateljnica; nju je bratija darovala Setom Savi pri dolasku na Goru atosku. Pa Bogorodica Beočinska, stara pola milenijuma. Pa, svakako >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << najstarija (48. godina nove ere) Bogorodica Pećka; veruje se da ju je naslikao jevanđelista Luka.
Ikona za koju se malo zna se zove Bogorodica Ruža koja ne vene pripada milanovačkom hramu Svete Trojice, a izložena je u Muzeju rudničko-takovskog kraja.
– Reč je o zanimljivoj ikonografiji koja sažima više tumačenja iz hrišćanske eshatologije i ređe se susreće u ikonopisu srpske istorije umetnosti. Nepoznato je kako je dospela u milanovačku crkvu i ko je ikonopisac, ali je reč o darovitom i teološki učenom zografu. U dnu ikone je godina nastanka, 1831, i skraćenica „αβύ MHI”, koja možda krije ime zografa, ali je na tom mestu oštećenje izazvano ekserom kojim je daska bila zakovana za ram. Stilske karakteristike upućuju na umetnike južnog Balkana, možda iz kruga oko zografa Mihaila i njegovog sina Dimitra koji su stvarali u makedonskom Kruševu – pretpostavlja kustos Ana Bolović.
Ikona je slikana temperom na drvenoj dasci, dimenzija 53,8h41,4 centimetra. Bogorodica je u cinober odeždi sa folklornim ukrasima koja je pričvršćena kopčom u obliku ruže. U desnoj ruci su joj tri ruže na grančici bez bodlji, a u levoj drži malog Hrista i klas žita. I dete je u zlatnoj arhijerejskoj odeždi; u desnici mu je kugla sa krstom, u levoj ruci zlatni skiptar (žezlo). Na Hristovom oreolu su slova „O” i „N”, kao deo grčke skraćenice „ο ω ν” (omega, omikron, ni), što odgovara biblijskim rečima „Ja sam onaj koji jeste”. Ikona je, u stvari, trenutak krunisanja, jer su, u vrhu scene, arhanđeli Mihailo i Gavrilo koji stavljaju Bogorodici krunu na glavu; tu su i portreti svetaca Nikole, Jovana, Save i Simeona.
Iz istraživanja Ljiljane Stošić sa Balkanološkog instituta SANU saznajemo da je prikaz Bogorodice i Hrista u ikonografiji „cveta (ruže) koji ne vene” u pravoslavnom ikonopisu u Albaniji ustaljen od početka 18. veka, nešto kasnije u Bugarskoj i Makedoniji. Verovatno najraniji sačuvani primer Bogorodice Ruže koja ne vene je onaj iz Pećke patrijaršije, naslikan 1724. godine.
– Pitanjem autorstva bi se mogli pozabaviti iskusni znalci, jer lepota i nesumnjiva vrednost ove ikone to zaslužuju. Ali, osim toga, za sada se ne zna ni kako je dospela u milanovačku crkvu. Ikona je, recimo, pripadala starijoj crkvi brvnari Sveti Toma ili nekoj drugoj u okolini, potom poklonjena kasnije izgrađenoj Crkvi Svete Trojice. Čini se privlačnom i mogućom pretpostavka o vezi između ikone i neimara milanovačke crkve Nastasa Đorđevića (rodonačelnik umetničke porodice Nastasijević) kome je knjaz Miloš poverio gradnju. Nastas je rođen u Ohridu, blizu pomenutih zografa, pa je, možda, pri uspešnom završetku gradnje, 1862. godine, neimar ikonu priložio crkvi – kaže Ana Bolović.
Boško Lomović
objavljeno: 09.02.2015.
