Izvor: RTS, 25.Mar.2014, 09:05 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Sport u nemačkim logorima
Tokom Prvog svetskog rata, u vremenu najvećeg užasa, kada je skoro sav društveni život zamro, na najmanje očekivanom mestu postojala je oaza u kojoj je cvetao sport. U nemačkom logoru Ruhleben u blizini Berlina, za vreme rata, logoraši su sami organizovali zavidan kulturni i zabavni život gde je sport imao važnu ulogu. U Ruhlebenu su osnovani sportski savezi, fudbalske, ragbi, kriket i druge lige, organizovani su boks mečevi, teniski >> Pročitaj celu vest na sajtu RTS << turniri i mnoge druge sportske aktivnosti.
Prvi svetski rat ostaće upamćen kao jedan od najkrvavijih sukoba u istoriji čovečanstva. U vreme dok je čitava Evropa bila jedno veliko bojno polje, sport, kao i mnoge druge aktivnosti bile su skoro potpuno zaustavljene.
Ipak, male oaze gde se događala bilo kakva sportska aktivnost nalazile su se na najmanje očekivanim mestima. Osim vojnika koji su na ratištu koristili trenutke primirja da ponekad odigraju partiju fudbala, sport je bio jedan od omiljenih aktivnosti ratnih zarobljenika.
U oktobru 1918. godine u više od 300 logora logorima širom Nemačke bilo je zatvoreno oko 2,4 miliona ljudi. Logori još uvek nisu bili „fabrike smrti" kao što će postati kasnije u Drugom svetskom ratu, ali i pored toga ogroman broj zarobljenika izgubio je živote usled gladi i bolesti ili pogubljenjem.
U pojedinim logorima zarobljenicima je omogućeno da imaju svoj autonoman kulturni život, da upražnjavaju verske obrede, ali pre svega da se bave sportom. Štaviše bavljenje sportom je bilo poželjno jer je zaokupljivalo pažnju zarobljenika koji su manje mislili o teškom stanju u kojem se nalaze i pokuašaju bega. Sport je jedna od aktivnosti koja je čuvala fizičko i mentalno zdravlje zarobljenika.
Zatvorenički sport se najviše razvio u logoru Ruhleben koji se nalazio desetak kilometara zapadno od Berlina. Sport je ovde bio tako organizovan da su se organizovali određeni sportski savezi, gde su zarobljenici imali članske karte klubova, dok su takmičenja bila veoma dobro organizovana.
Naravno, ovaj logor se razlikovao od mnogih drugih jer je bio namenjen civilima iz zemalja koje su ratovale protiv Nemačke, a koji su se u trenutku izbijanja rata zatekli na nemačkoj teritoriji. Kada je na početku rata Velika Britanija odbila totalnu razmenu zarobljenika, nemačke vlasti su naredile hapšenje svih Britanaca (i drugih stranaca koji su ratovali protiv Nemačke) od 17 do 55 godina koji koji su se zatekli na njenoj teritoriji.
Zanimljivo je da je najmanje 20 odsto britanskih zatvorenika rođeno u Nemačkoj, od jednog ili oba britanska roditelja. Iako mnogi u trenutku rata nisu znali ni reč engleskog, to nije sprečilo nemačke vlasti da ih odvedu u logore. Osim Britanaca bilo je zatvorenika sa svih strana sveta.
Imajući u vidu da nisu bili vojnici, zatvorenici Ruhlebena imali su nešto više slobode nego ostali, što je pogodovalo da sportske aktivnosti prerastu u organizovani sport. Povoljnijem odnosu nemačkih vlasti prema zatvorenicima Ruhlebena doprinela je činjenica da se logor nalazio u neposrednoj blizini Berlina, gde su posmatračke misije i misije Crvenog krsta mogle da imaju uvid u stanje zatvorenika. Prema svedočenjima samih logoraša nakon posete jedne od komisija, stanje u logoru i uslovi za život su se drastično popravili.
Procenjuje se da je u Ruhlebenu boravilo između četiri i šest hiljada zarobljenika. Najveći broj njih je studirao, radio, ili bio u poseti Nemačkoj kada je rat počeo. Jedan broj zarobljenika došao je sa brodova koji su se u trenutku početka rata nalazili u nemačkim lukama. Takođe je tu bilo i ribara sa brodova koji su potopljeni u prvim danima rata. Najveći broj zatvorenika bio je iz Velike Britanije, ali, bilo je i zarobljenika iz drugih zemalja.
U tom logoru Nemačka je primenila pravila Ženevske konvencije i prepustila je samim logorašima da organizuju unutrašnji život. Unutar Ruhlebena ubrzo se razvio veliki broj kulturnih sadržaja, organizovana je i izdavačka delatnost, logoraši su imali sopstvenu poštansku službu, kasino, privatne firme pa čak i neki vid unutrašnje policije sastavljene od samih zarobljenika.
Ipak, ova mini-zajednica koja je nikla u sred Nemačke najbolje je organizovala sportske aktivnosti. Kao što je rečeno, sport je najbolje čuvao fizičko i mentalno zdravlje zarobljenika. U trenutku odigravanja utakmice, ljudi unutar logora nisu bili zarobljenici, već igrači ili navijači.
Sport je bio jedna od glavnih aktivnosti od prvog dana uspostavljanja logora. Među zatvorenicima bilo je i nekoliko profesionalnih fudbalera, pre svega iz Velike Britanije, poput Freda Spajkslija, Freda Pentlanda, Samjuela Volstenhloma, Stivija Bumera. Među zarobljenicima bio je i Edvin Baton, polubritanac koji je i pored činjenice da je 1909. godine odigrao utakmicu u dresu Nemačke, odveden u logor.
Logor Ruhleben se nalazio na prostoru hipodroma, pa je velika površina iskorišćena da se napravi veliki broj sportskih terena. Osim dva fudbalska terena, logoraši su uredili sedam teniskih terena, pet terena za golf, dok su uređeni i tereni za kriket, ragbi i druge sportove. Organizovana su i atletska takmičenja, kao i boks mečevi.
Od sporadičnih mečeva, skoro svi sportovi su nakon kratkog vremena dobili svoje organizacije. Tako su nakon manje od godinu dana već postojali Fudbalski savez, Kriket savez, Savez tenisa na travi, dok su organizovani i ragbi klub, hokejaški klub, boks i golf klub.
Zanimljivo je da su za sva takmičenja sastavljani rasporedi, pravili su se izveštaji, vodila se statistika, rezultati su se objavljivali u novinama koje su izdavali u logoru. Sve ovo je imalo veoma pozitivan efekat pre svega na mentalno stanje zarobljenika koji su imali čime da budu preokupljeni, raspravljajući o utakmicama i duelima.
Fudbal je i u to vreme bio najpopularniji i najbolje organizovan sport. Organizovano je i takmičenje sastavljeno od timova sastavljenenih od zatvorenika u barakama. Zanimljivo je da su zarobljenici organizovali i klubove koji su bili već postojali na Ostrvu, poput Totenhema i Oldam Atletika. Pojedini timovi baraka dobili su svoja imena i grbove pod kojima su igrali utakmice.
Organizovane su i međunarodne utakmice. Prva takva organizovana je 1916. godine u kojoj su igrali Engleska protiv ostatka sveta. Ekipu Ostatka sveta predvodio je škotski internacionalac Džon Kameron. Kasnije su organizovani trijagonali „Kup saveznika", u kojem su učestvovale reprezentacije Velike Britanije, Francuske i Belgije. Malo ko je očekivao da će u sred rata u predgrađu Berlina Irci i Škoti doživeti nacionalni zanos i to na utakmici između dve reprezentacije unutar logora.
Koliko su fudbal, ali i život u logoru bio organizovan najbolje govori podatak da je 1915. godine izdata knjižica, priručnik Fudbalskog saveza Ruhlebena koja je sadržala informacije o takmičenju, pravilima igre, autobiografije igrača i mnoge druge zanimljive informacije. Knjigu je inače izdao Odsek za štampanje i objavljivanje u Ruhlebenu koji su organizovali sami zarobljenici. Pred bitnije utakmice izrađivani su plakati i programi, dok je na samim mečevima ponekad prisustvovalo i više od 1.000 ljudi.
Kriket je takođe bio jedan od sportova koji je organizovan u Ruhlebenu. I ovde su ekipe organizovane po barakama. Na fotografijama iz tog vremena čak se vidi da su kriket igrali i tamnoputi zarobljenici, što je značilo da među logorašima nije vladala rasna segregacija.
I ovde se vodila detaljna statistika, pravili su se izveštaji, plakatima su se najavljivali važni mečevi. Same rekvizite u ovom, kao i u mnogim drugim sportovima, obezbedili su zarobljenici, naravno uz saglasnost nemačkih vlasti.
U Ruhlebenu organizovana je i škola boksa koja je bila veoma popularna kod logoraša. Odžavani su i mečevi koji su privlačili veliki broj gledalaca. Osim boksa, od borilačkih sportova je, doduše u manjoj meri, bilo zastupljeno i rvanje. Organizovana su i razna atletska, najčešće trkačka, takmičenja.
Potrebno je istaći da su oni koji su želeli da se bave sportom redovno trenirali. Sportisti su morali i formalno da se učlane u klubove, plaćaju članarine, učestvuju u radu saveza.
Oni koje sport nije zanimao, ili makar se nisu njime bavili, imali su na raspolaganju bogat kulturni i zabavni sadržaj. Od organizovanja predstava, do raznih radionica crtanja, vajanja i drugih vidova zabave, zatočenici Ruhlebena bili su zajednica za sebe.
Tokom rata u nekoliko navrata vršena je razmena zarobljenika, ali odlasci iz Ruhlebena bili su pojedinačni. Tek je 1917. godine pušteno 65 od 400 osoba starijih od 45 godina, dok je u poslednjoj godini rata oslobođeno deset odsto logoraške populacije. Ostali su čekali kraj rata na oslobođenje.
Iako je boravak u Ruhlebenu svaki logoraš doživeo na sopstveni način, mnogi su opisali da su, zahvaljujući razvijenom društvenom životu i učestvovanju u sportskim aktivnostima uspeli da razviju osećaj solidarnosti i patriotizma koji im je pomogao da prebrode zatočeništvo.
