Izvor: RTS, 01.Avg.2010, 12:58 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Vek od rođenja Bojana Stupice
Istaknuti umetnik Bojan Stupica rođen je na na današnji dan pre 100 godina. Poznat kao veliki entuzijasta ostavio je neizbrisiv trag u pozorištima Slovenije, Hrvatske, Srbije. U znak zahvalnosti, Beograđani su ga ovekovečili u nazivu Teatra "Bojan Stupica".
Danas se navršava stotinu godina od rođenja istaknutog umetnika Bojana Stupice, reditelja, arhitekte, dramaturga, pedagoga, graditelja pozorišta.
"Bojan će ostati upamćen po svim svojim zaslugama koje je >> Pročitaj celu vest na sajtu RTS << učinio za teatar, a učinio je mnogo. Bio je graditelj, reditelj i učitelj. Sve što sam uradila u karijeri mogu da zahvalim velikom reditelju i mojoj velikoj ljubavi Bojanu Stupici", rekla je Mira Stupica, sećajući se svog supruga.
Stupica je rođen 1. avgusta 1910. godine u Ljubljani, a umro 22. maja 1970. u Beogradu. Bio je jedan od osnivača Jugoslovenskog dramskog pozorišta (JDP) i reditelj koji je postavio prvu predstavu na sceni tog teatra - "Kralj Betajnove" Ivana Cankara.
Već sa 19 godina, kao uspešan student arhitekture u Ljubljani, putovao je po Evropi upoznajući pozorišta. Prva predstava za koju je uradio prevod, dramaturšku obradu, realizovao scenografiju, kreirao kostim i režirao je bila je "Rat i mir".
U periodu od 1934. do 1940. godine na potezu Maribor-Ljubljana-Beograd režirao je čak 28 predstava od kojih je jedna zabranjena u Beogradu - "Molijer" Mihaila Bulgakova.
Za vreme Drugog svetskog rata je proganjan, hapšen i 1942. godine odveden u fašistički logor Gonars kod Udina, odakle je pušten posle godinu dana sa ozbiljnim povredama.
U pozorište se 1945. godine vratio na štakama. Postavljen je za pomoćnika upravnika Drame Narodnog gledališča u Ljubljani. Za nepune dve godine, bez obzira na svoje zdravstveno stanje, ostvario je deset premijera sa sopstvenim scenografijama.
Veliko evropsko priznanje
Na studijskom putovanju 1946. godine u Moskvi i Lenjingradu upoznao je rad sovjetskih pozorišta i već 11. novembra te godine uputio je Komitetu za umetnost i kulturu u Beogradu elaborat za osnivanje centralnog jugoslovenskog teatra današnjeg JDP-a.
Kao umetnički rukovodilac JDP-a, istovremeno je bio reditelj i arhitekta. Tu je režirao desetak predstava od kojih se neke smatraju najvećim dostignućima tog doba.
Njegova postavka "Dunda Maroja" Marina Držića značila je estetski raskid sa socrealizmom i donela prvo veliko evropsko priznanje jugoslovenskom pozorištu na Teatru Nacija u Parizu. Predstava je obišla i Beč, Budimpeštu, Varšavu, Moskvu, Lenjingrad, Kijev, Veneciju...
Stupičini uspesi su izazivali i zavist i bilo je, u skladu sa onim vremenom, zahteva da se preispitaju njegova "ideološka skretanja". On je zato podneo ostavku i sa tadašnjom suprugom, glumicom Mirom Stupicom, otišao u Zagreb gde ga je angažovalao Hrvatsko narodno kazalište (HNK).
Za samo dve i po godine rekonstruisao je HNK u umetničkom i repertoarskom smislu. Potom se vratio u JDP, ali je zbog ponovnih sukoba prešao u Narodno pozorište u Beogradu, gde je radio kao reditelj i umetnički rukovodilac.
Projektovao zgradu Atelje 212
Stupica je projektovao zgradu Atelje 212 u Beogradu. Gostovao je u Splitu i Ljubljani a 1968. godine prihvatio je dužnost upravnika JDP-a.
I pored narušenog zdravlja ponovo je režirao i gradio. Podmladio je glumački ansambl JDP-a angažujući tadašnje studente Fakulteta dramskih umetnosti, generaciju poznatu kao "Bojanove bebe", koja je ubrzo postala glavni nosilac repertoara.
Za vreme tog mandata podigao je i drugu sceni JDP-a, koja je posle njegove smrti dobila naziv Teatar Bojan Stupica".
Predavao je na Akademiji za igralsko umetnost u Ljubljani 1945-1947. kao profesor glume i režije. Na pozorišnoj akademiji u Beogradu 1948-1949. predavao je klasi režije i klasi glume, kao jedan od prvih profesora. Bio je profesor na Akademiji za kazališnu umetnost u Zagrebu (1955-1957) ponovo u klasi režije i klasi glume.
Posle njegove smrti Savez dramskih umetnika Srbije ustanovio je "Nagradu Bojan Stupica" koaj se dodeljuje za najbolju režiju na svim domaćim pozorišnim scenama.
