Izvor: Politika, 10.Feb.2013, 16:02 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Zlatiborac na Kantridi
Na popisu 1991. godine, u Rijeci je živelo oko 19.000 Srba, sada ih je oko 8.500. Vratilo se svega njih oko 500, procena je Srpskog narodnog vijeća Primorsko-goranske županije
Od našeg specijalnog izveštača
Rijeka – Rođeni Zlatiborac, od one autentične sorte, isuviše se dugo motao oko riječke „Kantride” da bi očuvao onaj otegnuti naglasak tipičnog Ere, koji će vas zavrnuti čim mu okrenete leđa.
Na travi fudbalskog stadiona >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << uklesanog u stene, koji s magistrale izgleda kao amfiteatar u kome se, umesto drame, igra fudbal, centarfor Rijeke Milan Radović je postao najbolji strelac nekada moćne jugoslovenske fudbalske lige, početkom osamdesetih godina.
Emigrirao Zlatiborac davno na Kvarner, igrao fudbal, osetio potom tragove rata, stekao naglasak tipičnog Riječanina i – ostao zauvek. Nije, međutim, siguran da li mu u svečanoj loži, gde se sve ređe pojavljuje, odaju dužno poštovanje, kao jednom od najvećih igrača koji je gazio travu „Kantride”.
Možda zato što je tipični, neprskani Zlatiborac. Možda zato što ovi današnji tipovi, koji se motaju oko fudbala, ne mare za veličine, a kamoli za merenje krvnih zrnaca i vaganje ko je tu Hrvat, a ko Srbin.
Ko će ga znati. Župan Primorsko-goranske županije Vidoje Vujić uverava da je multietnička Rijeka dobrodošla za sve, kao i da će svima koji su živeli do 1991. godine na obalama Kvarnera vratiti stanove i obezbediti normalne uslove za život.
– Ja sam vam najveći primer za to. U Rijeku sam došao još 1965. godine iz Srbije i dogurao do župana – priča Vujić, član vladajuće SDP premijera Zorana Milanovića.
Župan je takođe igrao fudbal u Rijeci, ali nije bio igrač poput Radovića, pa je zaigrao u politici.
Predsednici Srpskog narodnog vijeća Županije i Rijeke, Milan Eraković i Mile Opačić, smatraju, međutim, da je zapošljavanje problem broj jedan za povratak Srba.
– Na popisu 1991. godine, u Rijeci je živelo oko 19.000 Srba, sada ih je oko 8.500. Vratilo se, svega, njih oko 500 – kažu srpski lideri s Kvarnera.
Posao i samo posao, to je njihova mantra. Oni ukazuju na sledeći podatak: da u 36 jedinica lokalne samouprave Srbi rade u svega četiri, dok na Krku radi jedan, sam, samcijat Srbin.
– Mnogi Srbi zato i kriju koje su nacionalnosti – kaže Opačić.
Međutim, posla je sve manje i za Hrvate, tvrdi župan, tako da i jedni i drugi sve više gledaju preko Jadrana, odlazeći tamo da potraže sreću. Tamo, na italijanskom severu, već se osećaju stari tragovi bratstva i jedinstva.
Rijeka nije osetila strahote rata, poput ostalih delova Hrvatske, slažu se i jedni i drugi, ali Eraković, Opačić i Radović nikada neće zaboraviti preteće poruke koje su dobijali telefonom posle ponoći, kada su im, njima nepoznati glasovi, preporučivali da napuste Kvarner. Sada odmahuju rukom kada se sete tih godina.
Ta vremena su za njima, pa župan žali što je nekada nedeljno 14 aviona iz Beograda letelo za Rijeku, dok ih sada toliko ima za čitavu godinu. Ali, direktorka turističke zajednice Kvarnera Irena Perišić Živadinov je optimista. Poslednjih godina, Srbi se sve više vraćaju „svom omiljenom Kvarneru”.
– Iskreno, uvek smo voleli turiste iz Srbije. Oni se umeju veseliti. I potrošiti – kaže šefica kvarnerskog turizma.
Hoće li Kvarner ikada zaboraviti devedesete godine? Srbi iz Rijeke poslednjih godina na pravoslavni Božić izlaze na centralni gradski korzo, postavljaju veliki transparent s natpisom „Mir Božji, Hristos se rodi”, a potom dele posnu hranu i rakiju Srbima, Hrvatima, Italijanima, Romima... Svima koji se navikavaju na srpska božićna slavlja, koja postaju tradicija Rijeke.
U Ulici Ivana Pavla Drugog, na ekskluzivnoj lokaciji, blizu nekadašnjeg slavnog bioskopa „Partizan”, koji je devedesetih prekršten u Teatro Feniče, gradske vlasti su srpskoj zajednici dale plac za fer cenu, od 100.000 evra, kako bi na njemu podigli srpski kulturni centar.
Eraković i Opačić sada imaju problem s prikupljanjem novca za plac i izgradnju, jer bi, smatraju oni, podizanje srpskog centra, nedaleko od našeg konzulata, u blizini luksuznog naselja koje se gradi, vremenom postao gravitacioni centar za Srbe iz čitave Hrvatske.
Oni novca nemaju, matica je, kao po običaju, gluva za njihove molbe, iako su Srbi utkali sebe u istoriju Kvarnera.
Koristeći garantovane carske privilegije, dvadesetak bogatih srpskih trgovačkih porodica, doselilo se u Rijeku u 18. veku, ali je tadašnji riječki guverner pokušao da spreči gradnju pravoslavnog hrama, pa je zafrljačio kamen daleko u more, poručivši im: – Gradite tamo crkvu!
Legenda dalje kaže da su srpski trgovci ispred gradskog tornja mirno prihvatili tu poruku. Nije prošlo mnogo i oni su zasuli more! Po predanju, 1790. godine sagrađena je crkva Svetog Nikole, u kojoj, po maglovitom februarskom danu, palim sveće sa srpskim konzulom Zoranom Popovićem. Za žive i mrtve.
Komadić ulice pored crkve nekada je nosio ime Dositeja Obradovića. Znaju li to mladi Riječani, koji dele zajedničku sudbinu? Čeka li ih lepša budućnost u nekadašnjem industrijskom i turističkom carstvu Jugoslavije?
Odakle im novac da kuliraju po kafićima koji su preplavili grad? Opatija je slovila za carstvo noćnog provoda, pa su riječki klinci masovno odlazili tamo, ali ih je u povratku sve više ginulo u saobraćajkama, na opasnoj magistrali. Zato su gradske vlasti odlučile da mlade Riječane zaustave u gradu. I, uspeli su.
Rijeka vri i u maglovitom zimskom danu i u kasnim noćnim satima, kada rasveta obasjava stare građevine, prelivajući se sve do mora. Hoće li se Srbi koji su je napustiti ikada vratiti? Hoće li Hrvati, sve više suočeni s krizom, ostati u njoj?
Čudan je to grad, u kome piše Vedrana Rudan, u koji je došao i Rade Šerbedžija, sa svojom Lenkom. Neobičan je ovo zaliv, u koji su uplovile i Severina i Janica Kostelić, sa svojim dečkima.
Čudan je to grad, jer su dečki odlepršali, a one ostale. Baš kao i nezaboravni centarfor Milan Radović. Nije se uvek najbolje razumeo s Rijekom, ali je nikada nije napustio.
Aleksandar Apostolovski
objavljeno: 10/02/2013
