Izvor: Politika, 14.Jan.2014, 16:02 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Ojkača kao ratni plen
Poznato je da je Hrvatska, uz blagonaklono prihvatanje Uneska, kao tobož svoju baštinu, postavila ojkanje (ojkaču) na Listu ugroženih vrednosti kulturnog nasleđa čovečanstva. Ne pominjući Srbe kao vekovne baštinike ojkače, Hrvatska je povukla još jedan nedopustivi potez. Ona je na Reprezentativnu listu Uneska, postavila i bećarac i nijemo (gluvo) kolo, iako su oba ova elementa kulturne baštine, najblaže rečeno, i srpski. Hrvatska upravo nominuje i (srpsku) gangu kao svoju i ničiju >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << više.
Nekorektni gest hrvatske države naneo je novi bol na još nezaceljenoj rani proteranog srpskog dinarsko-krajiškog sveta. Na svetskom planu, krađom duhovne baštine, poslednjeg bastiona jednog naroda, obesmišljavaju se život i opstanak. Tako je najopasnije i najdublje etničko čišćenje na ovim prostorima od 1945. godine svoj završni udarac dobilo upravo kroz prisvajanje srpske dinarsko-krajiške baštine.
Osim retkih pojedinaca i njihovih javnih reakcija, država Srbija nije učinila nijedan korak kako bi Hrvatskoj ukazala na ove nedopustive poteze. Može li nam pomoći famozna EU, koja je u svoja nedra nedavno primila Hrvatsku?
Kao sveprožimajući ontološki amblem Srba Dinaraca-Krajišnika danas, ojkača je punim plućima masovno zaživela u Vojvodini i predstavlja reprezentativni primer za prepoznavanje identiteta i kontinuiteta jednog krila srpskog naroda.
Pomenuto licemerje Hrvatske označava paradigmatske slučajeve otimačine, progona i poniženja srpske kulture, a pod okriljem Uneska. To ne smemo dozvoljavati ni po koju cenu. Ojkaču, gangu, bećarac i gluvo kolo moramo nominovati na liste Uneska između ostalog i zato što je Hrvatska uveliko nečasno upetljala svoje prste. To nam omogućava Konvencija Uneska i njegov cekretarijat. Što se ojkače tiče, Srbija to može odmah da uradi, jer je ojkača upisana u Nacionalni registar nematerijalnog kulturnog nasleđa Srbije. Niko nas ne sprečava u tome osim sami sebe.
Hrvatska je, u stvari, kao vrstu ratnog plena prisvojila navedene elemente srpskog kulturnog nasleđa.
Kako je moguće da Hrvatska više od jedne decenije nesmetano nominuje svoje nematerijalno kulturno nasleđe na liste Uneska, a Srbija to posmatra bez reči? I kako to da Hrvatska ima čak više od deset elemenata na listama Uneska, a Srbija nijedan? Nije li nečiji plan da nas razbaštini došao sa strane, da se Srbima izmeni svest odricanjem od sopstvenog korena i tradicije?
Posle najnovijeg rata (1991–1995), u Srbiju je došao ogroman broj Srba Dinaraca-Krajišnika. Prema zvaničnom popisu,pristiglo je 617.000 izbeglica i prognanika, od kojih je najveći broj Srba. Od toga, više od pola miliona dobilo je državljanstvo Srbije. Kao legitimni građani ove države, oni imaju zagarantovana ljudska prava, pa i pravo da, po Konvenciji Uneska, žive sopstveno kulturno nasleđe.
U istorijskoj genezi, važno je pomenuti i veliku državnu kolonizacijuorganizovanu posle 1945. Tada je u Srbiju, naročito u njen severni deo – u Vojvodinu, najviše iz BiH, ali i iz drugih jugoslovenskih republika, pristiglo na stotine hiljada Srba Dinaraca-Krajišnika. Od tog vremena, kroz nekoliko generacija do danas, na planu nematerijalnogkulturnog nasleđa, u Srbiji su razvijene mnogobrojne zajednice koje neguju nematerijalnu kulturnu baštinu prenoseći je s kolena na koleno i izražavajući tako svest o svom identitetu.
Životne činjenice i neprestana dinamika razvoja nematerijalnog kulturnog nasleđanalažu da ojkača, kao poetsko-muzički oblik Srba Dinaraca-Krajišnika, s akcentom na književno obilje ovog fenomena oličenog u deseteračkom rimovanom dvostihu, bude shvaćenau Srbiji kao primarni element za nominovanje na Uneskovu listu reprezentative baštinečovečanstva. Time bi Srbija postupila po zdravim principima Konvencije Uneska, koja prepoznaje značaj i mobilni karakter elemenata nematerijalnog kulturnog nasleđa, i uvažava potrebu za njihovim očuvanjem u vanrednim okolnostima. Država Srbija bi pokazala ne samo prirodno majčinsko krilo zaštite, već bi učinila izvanredan potez i sa pravne i etičke tačke.
Književnik, direktor Brankovog kola
Nenad Grujičić
objavljeno: 14.01.2014.
