Izvor: Politika, 21.Dec.2006, 13:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Duga istorija puna velikana
Englez Džejms Fig 1719. postao prvi svetski prvak. – Broton i markiz od Kvinsberija najveći reformatori
Po Netu Flejšeru, najčuvenijem bokserskom kolekcionaru i osnivaču njujorškog "Ringa", najpoznatijeg specijalizovanog časopisa za boks (prvi broj izašao 15. februara 1922), prva poznata borba pesnicama bila je: biblijski bratoubilački rat Kaina i Avelja. U antičko doba najbolji takmičari su bili veoma cenjeni, a u čast najvećeg "pesničara" stare Grčke Dijagore >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << sa Rodosa, uklesani su stihovi u hramu Lindu na poznatom ostrvu, a o njemu je pisao i veliki besednik Ciceron.
Ipak, istorija modernog boksa počinje u Engleskoj pre više od tri veka. Prvi poznati meč održan je u januaru 1681, i o njemu je sačuvana beleška u listu "Protestant merkuri". Meč je organizovao vojvoda od Albemera, a boksovali su jedan mesar i obućar, čija imena nisu zapisana. Prvi zvanični šampion Engleske i sveta postao je Džejms Fig, zadržavši titulu osam godina (1719 – 1727). Fig je mnogo zadužio boks i uživao je veliko poštovanje, a njegovi prijatelji i pokrovitelji bili su prvi ministar Valpola i književnici Svift i Pope. Tada se boksovalo golim pesnicima, a nekada su korišćene i motke, koje su zabranjene 1731. Nije postojala podela na kategorije, a takmičilo se bez vremenskog ograničenja, do iznemoglosti.
Bokserski sport, koji je između ostalog specifičan i po pojavi profesionalaca pre amatera, izuzetno je zadužio lađar sa Temze Džek Broton, koji je prvu obuku stekao baš u Figovoj vežbaonici. Broton je bio prvak 16 godina (1734 – 1750), a 1743. su objavljena njegova pravila, pa se s pravom smatra jednim od najvećih reformatora boksa. Za pokrovitelja je imao člana kraljevske porodice, trećeg sina kralja Džordža drugog, vojvodu od Kamberlenda, koji je izdejstvovao da mu se kao zaslužnom sinu Velike Britanije posmrtno (1789) ukaže najveća počast: sahranjen je u Vestminsterskoj opatiji (u kojoj se vekovima krunišu engleski kraljevi), među velikanima poput Šekspira, Velingtona, Dizraelija...
Kao i u današnje vreme, i posle velikog Brotona je nastala praznina, koju je prekinuo Džon Džekson na samom kraju osamnaestog veka. Njegov blizak prijatelj bio je pesnik Bajron, posvetivši mu u spevu "Horacije" nekoliko stihova. Boks je u to vreme počeo da se širi po svetu, najčešće po britanskim kolonijama, krenuviši nezadrživo ka Americi, Kanadi, Australiji...
Brotonova pravila važila su duže od jednog veka, a stvarnu, korenitu i za boks epohalnu reformu izvršio je tek 1865. godine Džon Šolto Daglas, markiz od Kvinsberija. Doduše, istinski reformatori su u stvari lord Londsdol i novinar Artur Čembers, koji je, s dozvolom mladog markiza, "pozajmio" njegovo ime da bi pravila, koja čine osnovu i savremenog boksa, dobila na autoritetu i obezbedila širu primenu.
Poslednji "goloruki" svetski prvak svih kategorija bio je Džon Saliven (1882-1892), Amerikanac irskog porekla. U poslednjoj borbi pre upotrebe rukavica, 20. jula 1889, u šumarku pored gradića Ričburga u Misuriju, sastali su se Saliven i Džek Kilrejn. Tukli su se 34 runde dok Kilrejn nije bio nokautiran, ali je prethodno u 18. nokautirao sudiju, pa je je pravdu među konopcima nastavio da deli drugi arbitar. Saliven će ostati upamćen i kao prvi bokser koji je upotrebio udarac aperkat, pored direkta i krošea, među tri ključna u boksu.
L. Delić
[objavljeno: 21.12.2006.]
