Izvor: RTS, 16.Mar.2014, 01:27 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Doping, državni projekat Zapadne Nemačke
Nakon ujedinjenja Nemačke, samo nekoliko meseci je bilo potrebno da se objave dokumenta koja su otkrila razmere sistematskog dopinga u Istočnoj Nemačkoj. Nakon više od dve decenije konačno je sprovedeno istraživanje i o sistematskom dopingu u Zapadnoj Nemačkoj. I pored snažnih opstrukcija, u izveštaju na više od 800 strana, otkriveni su mnogi detalji sistemskog dopinga, razvoja nedozvoljenih susptanci u državnim laboratorijama i pod pokroviteljstvom države.
Kada je >> Pročitaj celu vest na sajtu RTS << 1989. godine srušen Berlinski zid i kada se Nemačka konačno ujedinila, skoro sve tajne istočnog dela zemlje, koji je bio pod komunističkom vlašću, za par meseci bile su poznate. Arhive zloglasne istočnonemačke tajne služne Štazi i druge državne arhive otvorene su i na videlo je izbio veliki broj tajnih dosijea koji se decenijama sakupljao.
Na taj način, samo nekoliko meseci nakon pada zida, otkriveni su dokazi koji su potvrđivali sumnju da su sportisti Istočne Nemačke bili sistematski dopingovani uz blagoslov države i nadzor medicinskih stručnjaka i naučnika. Za manje od dve godine postalo je poznato koliko je sportista prošlo doping program Istočne Nemačke, čak i koliko su nedozvoljenih supstanci u miligramima uzimali.
Nakon zgražavanja nad razmerama i monstruoznišću projekta koji je od Istočne Nemačke napravio jednu od najvećih sportskih sila svog doba, niko nikada nije istražio da li su se slične stvari odvijale i u Zapadnoj Nemačkoj, pa i drugim zapadnim zemljama. Nedavni pokušaj istraživanja nemačkih istoričara i svi problemi i opstrukcije sa kojima su se susreli govore o velikoj zaveri ćutanja koji vlada u tom delu zemlje.
Prvu ozbiljnu istragu o organizovanom dopingu, sponzorisanom od strane para državnih obveznika sprovedena je tek nedavno.
Mnogi smatraju da je predratna i nacistička Nemačka jedan od pionira dopinga. Mnoge supstance koje se danas smatraju nedozvoljenim u svetu sporta, nastale su na tlu Nemačke. Za lek pervitin, koji je u Nemačkoj počeo da se prizvodi 1938. godine, smatra se da je „pradeda" kristal meta, jednog od najrasprostranjenijih narkotika u SAD.
Lek pervitin je lansirao nemački proizvođač Temler Verke. Osnovni sastojak pervitina bio je metamfetamin, a služio je da održi budnost, koncentraciju i svežinu onog ko ga koristi. Zbog tih njegovih osobina vodeći psiholog nemačke vojske Oto Renke uveo ga je u vojnu upotrebu, najviše da pomogne pilotima da ostanu budni tokom leta, i brojnih dežurstava. Renke je lek prethodno testirao na studentima koji, nakon njegovog korišćenja, nisu osećali umor i lakše su savaladavali gradivo, postižući impresivne akademske rezultate.
Uspešno testiranje na studentima značilo je da je i nemačka vojska, vermaht, spremna za njegovu upotrebu. Ono što tada nije otkriveno, a što je kasnije ustanovljeno je činjenica da se nakon duže upotrebe pervita javljaju mnogi psihički i fizički poremećaji. Takođe, pervit je stvarao veliku zavisnost, tako da su mnogi nemački vojnici, nakon duže upotrebe umirali usred srčanog udara i drugih komplikacija. Pokušaji pojedinih nacističkih doktora da tokom rata ograniče upotrebu pervita ostali su neuspešni.
Ipak, droga je tokom rata bila od pomoći nemačkoj vojsci, držeći vojnike budne i u stanju euforije čak i tokom krvavih borbi. Britanski obaveštajci nazivali su pervitin „nemačkom čudesnom pilulom", ali pervitin je često bio i sastojak čokolade koja je davana pilotima.
Zanimljivo je da je pervitin ostao u upotrebi i dugo po završetku od Drugog svetskog rata i to kao lek koji je bez većih problema mogao da se dobije u apoteci. Doktori nisu oklevali da napišu recept onima koji su patili od depresije i čestih promena raspoloženja. Posebno je bio popularan među studentima koji su ga koristili, kao što je već rečeno, da savladaju osećaj pospanosti i održe koncentraciju tokom učenja.
Lek su koristili i sportisti kojima je pomagao pred velike utakmice u mečeve. Nemački bokser Jozef Jup Elce 1968. godine preminuo je u ringu u toku meča na kojem je primio neverovatnih 150 udaraca u glavu. Kada je u 15. rundi pao, više se nije dizao. Autopsija je pokazala da je u krvi imao tri različite doping susptance, između ostalog pervitin. Da ga nije koristio, Elce bi ranije pao, sa manje primljenih udaraca, a posledice ne bi bile fatalne. Smatra se da je Jozef Elce prvi nemački sportista koji je preminuo od posledica dopinga.
Sumnja se da je upravo pervitin bio sredstvo kojim je dopingovana reprezentacije Nemačke koja je na osvojila Svetsko prvenstvo 1954. godine. Reprezentacija Mađarske, koja je poražena u finalu, tačnije sam Ferenc Puškaš, optužio je Nemce za doping, ali ti navodi nikada nisu dokazani.
Pervitin je dugo posle rata bio u medicinskoj upotrebi, a tek je osamdesetih godina prošlog veka zabranjen.
I dok je pervitin bio samo početak dopingovanja, ono što je došlo kasnije bio je nastavak, koji je kasnije izrastao u organizovano dopingovanje sportista. Od trenutka kada su dve nemačke podeljene i kada su na sportskim priredbama nastupale kao dve odvojene države, postojao je veliki rivalitet koji nije imao granice.
Početkom sedamdesetih godina prošlog veka Istočna Nemačka je počela da razvija svoj doping program u kojoj je jedan od nosilaca bio medicinski institut u Drezdenu, sve pod pod pokroviteljstvom države i budnim okom Štazija. Kao što je rečeno, svi detalji su otkriveni ubrzo nakon pada berlinskog zida.
Ipak, i Zapadna Nemačke krenula je istim putem. Projekat nije bio toliko temeljan i uspešan kao kod tadašnjeg istočnog suseda, ali je u osnovi bio isti, jer se finansirao iz državne kase. Za razliku od Istočne Nemačke, podaci o razmerama dopinga u Zapadnoj Nemačkoj nikada u potpunosti neće biti poznati. Više od dve decenije je bilo potrebno da se Nemačka suoči sa svojom hladnoratovskom prošlošću, makar u oblasti sporta.
Da nije bilo izveštaja istraživačkog tima Humbolt univerziteta, o programu organizovanog dopinga u Zapadnoj Nemačkoj se verovatno ništa ne bi saznalo. Pre četiri godine u nemačkom magazinu Špigl (Der Spiegel), u petostranom tekstu predstavljeni su prvi rezultati izveštaja na kojem je rađeno dve godine. Nakon rasprave u Komisiji za sport nemačkog parlamenta Bundestaga, prošle godine je Izveštaj na više od 800 strana objavljen u celosti.
U njemu se potvrđuju ranijen sumnje da je država stajala iza sistema organizovanog dopinga. Navodi se da su pojedini ministri svojevremeno insistirali na dopingu kako bi zapadnonemački sportisti beležili vrhunske rezultate na međunarodnim takmičenjima. Ističe se i da je država decenijama finansirala istraživanja o supstancama koje bi mogle da poboljšaju nastupe sportista, a pominju se steroidi, testosteron, estrogen i eritropoetin (EPO).
U izveštaju tima sa Humbolt univerziteta dodaje se i da su igrači nemačke reprezentacije koja je 1954. godine postala prvak sveta dobijali inekcije metamfetamina Pervitin, danas poznatijeg kao spid.
Na Svetskom prvenstvu 1966. godine ostalo je zabeleženo da je doktor Mihailo Andrejević, bivši fudbaler i doktor sportske medicine, poslao je pismo predsedniku Nemačke atletske federacije, doktoru Maksu Dancu, u kojem ga je obavestio da su rezultati doping testova koje je FIFA sprovela na kraju Mundijala pokazali da je kod trojice nemačkih fudbalera nađen trag zabranjene supstance efedrin. FIFA je međutim nedavno navela da nikada nije znala za postojanje pisma.
U izveštaju se navodi da su svi fudbaleri Ajntrahta iz Frankfurta primili injekcije pred utakmicu finala Kupa šampiona protiv Reala 1960. godine. Jedini ko je odbio je doping je kapiten ekipe Alfred Pfaf. Jedan od fudbalera te generacije Ajntrahta, Ričard Herman, osam godina kasnije preminuo je od ciroze jetre. Herman je u trenutku smrti imao 39 godina. Dozu ironije čitavoj situaciji daje stav Nemačkog fudbalskog saveza koji je tražio pismeno izvinjenje od tadašnjeg igrača Reala Ferenca Puškaša, koji je 1954. godine optužio Nemce za doping. Tek kada se Puškaš pismeno izvinio, ekipa Ajntrahta je pristala da igra finale.
U izveštaju se navodi da je dopingovanje bilo intezivno od 1950. do 1970. godine. Između ostalog, sumnja se i da je generacija „pancera" iz 1974. godine, predvođena legendarnim Francom Bekenbauerom dobijala zabranjene injekcije.
Sredstva se nisu birala ni za Olimpijske igre 1972. godine, koje su održane u Minhenu. Jedan od sportskih funkcionera tog doba rekao je da je osvajanje medalja najveći interes države. I pored ogromnog novca uloženog u istraživanje najsavremenijih metoda dopinga, program ipak nije mogao da parira onom koji je postojao u Istočnoj Nemačkoj.
Kao centralna figura dopinga navodi se doktor Jozef Kil, vođa tima doktora koji su se brinuli o zapadnonemačkom olimpijskom timu. Kil je preminuo 2000. godine, a ostao je upamćen po borbi koju je vodio da se anabolički steroidi skinu sa liste zabranjenih supstanci.
Sve posledice organizovanog dopinga u Zapadnoj Nemačkoj možda se najbolje vide na primeru 26-godišnje atletičarke Birgit Dresel koja je 1987. godine preminula zbog višestrukog otkazivanja organa. Nakon autopsije u njenom telu je pronađena 101 različita supstanca. U zvaničnom izveštaju međutim stoji da uzrok smrti Dreselove nije poznat. Ipak, nemački ekspert u oblasti dopinga, Verner Franke rekao je da su uzrok smrti bili anabolički steroidi.
Iako je izveštaj na prvi pogled temeljan, on nije potpun. Tim istraživača se u toku rada susreo sa ogromnim opstrukcijama, pre svega od strane Federalnog instituta za sportsku nauku (BISP), ali i drugih sportskih institucija koje nisu želeli da otvaraju arhive.
Nemački istoričar, jedan od članova tima istraživača, Erik Egers, u intervjuu Špiglu otkrio je sa svime se sve susretao tokom istraživanja. Eger je naveo da je njegovom timu bilo zabranjeno da kopiraju bilo šta iz arhive već su morali da prepisuju dokumenta. Nepotrebno maltretiranje čelnici BISP-a su objasnili da postoji opasnost da dokumenta budu puštena u javnost, što je, ironično, i želja istraživačkog tima.
Problemi za Egera i njegov tim počeli su kada su naleteli na dokument u kojem se jasno vidi da je taj Institut 1977. godine sprovodio i istraživanja i razvoja anaboličkih steroida za doping sportista. Sadašnji direktori BISP-a nisu se ni nadali da će taj dokument biti otkriven i prema rečima Egera bili su iskreno šokirani.
Takođe, Eger smatra da su mnoga dokumenta BISP-a namerno uništena, tako da se nikada, makar iz arhiva, neće saznati šta je sve rađeno u Institutu. Uništena su skoro sva originalna dokumenta sve do 1988. godine. Egerov tim je uspeo da dobije uvid samo u kopije dokumenata vezanih za doping iz 1991. godine koje im je dao uvid u period pre 1989. godine.
Prema podacima koji su ostali, ustanovljeno je da su istraživanja vođena u velikim sportsko-medicinskim centrima u Frajburgu, Kelnu i Sarbrikenu, ali nedostaju dokumenta u kojima se nalazi koja je vrsta istraživanja vođena, što znači da ne može da se utvrdi da li se u navedenim centrima radilo na usavršavanju anaboličkih steroida i sličnih supstanci.
Eger je naveo da je bilo dosta pritisaka da se prekine sa istraživanjem koje je očigledno uplašilo mnoge. Nemački istoričar se požalio da BISP nije želeo da se u izveštaj stave imena sportista, što je čitav projekat činilo besmislenim, dok su prikrivali i nezgodne činjenice da je pojedinim doktorima ovaj Institut uplaćivao novac na privatne bankovne račune. Eger je rekao da su na zid ćutanja naišli i u Fudbalskom savezu Nemačke. Iz Saveza nisu želeli da daju odgovore i otkriju dokumenta vezana za doping fudbalera na Mundijalu 1966. godine.
Eger je naveo da je slična stvar bila i sa Plivačkim savezom Nemačke. Iz drugih izvora došlo se do saznanja da su nemački plivači bili dopingovani. Čak i Nemačka antidoping agencija (NADA), koja je na početku pružala podršku istraživanju, kasnije je odbijala da daje podatke.
Zanimljivo je da se u Izveštaju ne pokriva period nakon 1990. godine, jer za nastavak tavkog istraživanja nisu imali podršku. U Izveštaju se međutim pominje izjava jednog visokog sportskog zvaničnika sa početka devedesetih godina prošlog veka koji je rekao „Treneri su mi uvek govorili da ako ne uzimaš ništa, nećeš imati rezultate. Svako ko je postao nešto koristio je (testosteron).
Da organizovani doping u Nemačkoj nije prošlost dokazuje i priznanje nemačkog bicikliste Stefana Šumahera. Nakon što je 2008. godine suspendovan na dve godine zbog dopinga, Šumaher je otkrio da je bio deo uigranog sistema. Ovoga puta nije država bila pokrovitelj dopinga, već biciklistički tim, sa ekipom doktora. Biciklistima su na raspolaganju bile sve najnovije nedozvoljene supstance od kojih je mnogima teško ući u trag. Kako je sam Šumaher priznao, u sistem je ušao u ranim dvadesetim godinama i to je bio deo njegove rutine.
Ako je priznanje prvi korak ka izlečenju, onda je i zapadni deo Nemačke, sa dve decenije zakašnjenja, napravio prvi veliki korak ka borbi protiv dopinga. Ipak, u eri modernog sporta kada se za pobedu ne biraju sredstva, pitanje je da li se greške iz prošlosti više neće ponavljati.
