Izvor: MVP.rs, 28.Avg.2015, 23:19 (ažurirano 02.Apr.2020.)
ČETIRI PA JEDAN: MVP zabavnik
"MVP portal" vam predstavlja istorijat Evropskih prvenstva na nesvakidašnji način.
Još od malih nogu neizostavni član svakog putovanja i obavezno sredstvo za ubijanje dosade bio je "Politikin zabavnik". Okretao sam odmah prvu stranu i naglas čitao: "Mama, da li si znala da je rimski car Kaligula za vreme vladavine svog konja proglasio za senatora?"
"MVP portal" sada vas pita: "Da li ste znali da je Huan Karlos Navaro na Evropskom Prvenstvu u Srbiji i Crnoj >> Pročitaj celu vest na sajtu MVP.rs << gori na meču sa Letonijom izveo čak 24 slobodna bacanja?"
Za sve ljubitelje zanimljivosti i za sve obožavaoce košarke predstavljamo vam istoriju Evrobasketa kroz pravu artiljeriju "fan fektova". A, kako i dolikuje, počinjemo sa prvim prvenstvom Starog kontinenta u košarci.
Prvo Evropsko prvenstvo održano je davne 1935. godine. Domaćin je bio šavajcarski grad Ženeva, a šampion je postala Letonija. I dan danas se u ovoj baltičkoj zemlji osvajanje te zlatne medalje smatra najvećim sportskim uspehom. U skladu sa tim 2012. godine snimiljen je film o tom podvigu i to u letonskoj produkciji. Nazvan je "Tim snova 1935". Kapiten i ponajbolji igrač ekipe bio je Rudolfs Jurcinš. Nažalost, život je prerano okončao u Gulagu 1948. godine. Kao razlog zbog kojeg je završio u zloglasnom logoru navodi se nedozvoljeno posedovanje oružja. Ne računajući Jurcinša, samo četiri igrača iz tog tima preživela su Drugi svetski rat. Trojica su uspela da pobegnu iz zemlje, a četvrti je proteran u Sibir.
Nažalost, nastavljamo sa tužnim košarkaškim pričama. Naime, Estonac Hein Veskil je bio jedan od najboljih predradtnih košarkaša. Po mišljenju Vilijama Džonsa i najbolji. O tome najbolje svedoči podatak da je 1937. godine bio najbolji strelac Evropskog prvenstva u Litvaniji. Njegova magija zaustavljena je već u 23. godini života jer je 1941. godine preminuo kao ratni zarobljenik.
Evropsko Prvenstvo u Litvaniji 1939. godine donelo nam je još zanimljivosti. Domaćin je osvojio svoje drugo zlato i to pobedom u kontroverznom finalu nad Letonijom. Ono što posebno čini zanimljivim ovaj litvanski podvig je to da su ekipu mahom činili Amerikanci poreklom iz Litvanije. Prva zvezda i trener ekipe bio je centar Pranas Lubinas, koji je bio jedan od dva igrača viših od 190 centimetara. Tri godine ranije zvao se Frenk Lubin i sa selekcijom Sjedinjenih Američkih Država osvojio je prvo košarkaško zlato na Olimpijskim igrama za ovu zemlju.
U to vreme važilo je "evrovizijsko" pravilo da osvajač Prvenstva organizuje naredni turnir ukoliko to želi. Planove Litvanaca da se domognu još jednog zlata na svom terenu poremetio je rat, a FIBA je želela da se odmah nakon istog 1945. godine održi novo Evropsko prvenstvo. Ipak, za to je bilo prerano, jer osim što su ožiljci rata bili sveži, veliki broj košarkaša je bio regrutovan te se čekalo još godinu dana.
Prvi Evrobasket nakon rata održan je 1947. godine u Čehoslovačkoj. To Prvenstvo je bilo izuzetno važno jer su dve do danas najtrofejnije selekcije, Jugoslavija i Sovjetski Savez, prijavile prvo učešće na takvoj smotri. Na svom prvom takmičenju Sovjeti su uzeli zlato, a Jugoslavija je, nakon dva poraza u grupi, u doigravanju zauzela 13. mesto i to pobedom nad Albanijom rezultatom 90:13.
Naredni Evrobasket bio je prvi koji je organizovan van teritorije Starog kontinenta. Nakon brojnih odustajanja od domaćinstva, organizacija je pripala Egiptu. Učestvovalo je samo sedam ekipa, potpomognutih Sirijom i Libanom, koji su dobili pozive u poslednjem trenutku. Da nesreća bude veća, samo 11 dana uoči početka Prvenstva u avionskoj nesreći je poginuo čitav fudbalski tim prvaka Italije - Torina. Kako je putovanje avionom te 1949. godine bilo rizično i veoma skupo brojne ekipe su otkazale učešće, a reprezentacija Grčke je dug put prevalila brodom.
Utakmica za zlatnu medalju održana u Parizu 1951. godine između Sovjetskog Saveza i Čehoslovačke bila je izuzetno zanimljiva i kontroverzna. U poslednjim trenucima meča, pri rezultatu 44:44, sovjetski košarkaš Stepas Bautautas imao je priliku da donese pobedu svojoj ekipi sa linije slobodnih bacanja. On je bio precizan, ali su sudije odlučile da ne priznaju pogodak jer je navodno prestupio. Usledili su burni protesti Sovjeta, a delioci pravde su popustili pod pritiskom i poništili prethodnu odluku, pa je SSSR uzeo drugo zlato. Navijači u pariskom "Velodromu" su zdušno bodrili Čehoslovačku, te je za stavljanje njihovog besa pod kontrolu bila zadužena francuska policija, koja je tako zaštitila sudije od fizičkog napada.
Da FIBA nije uvek bila vična u organizaciji Evrobasketa najbolje svedoči podatak da su se 1959, 1963. i 1967. godine podudarale svetske i evropske smotre. Jugoslavija je 1967. godine poslala najjači tim na Svetsko prvenstvo i osvojila srebro, a na Evropskom prvenstvu iste godine je podmlađena selekcija došla tek do devetog mesta.
Pokazatelj da politika i sport ne mogu uvek da se odvoje je Evropsko prvenstvo u Esenu i Bebelingenu 1971. godine. Naime, vlast Istočne Nemačke je zabranila svojoj reprezentaciji da igra mečeve u nesocijalističkim zemljama iz straha da tokom Prvenstva košarkaši mogu da prebegnu u Zapadnu Nemačku.
Sovjeti su 60-ih i 70-ih godina prošlog veka imali potrebu za vladarom pod obručem. Nakon Janisa Kruminša, koji je 60-ih bio strah i trepet, 70-ih godina je ta titula pripala Vladimiru Tkačenku. On je sa 221 centimetrom i preko 140 kilograma bio jedinstvena pojava u košarkaškom svetu i jedan od najvažnijih faktora koji su doneli Sovjetima tri zlata i dva srebra na Evropskim prvenstvima. Tkačenko je danas llični vozač jednom poslovnom čoveku u Moskvi, a građani ruske prestonice su prethodno imali priliku da zaustave taksi vozilo kojim je upravljao ovaj div.
Zlatne medalje na Evropskim prvenstvima 1983. i 1999. godine osvajala je Italija. Do najsjajnijih odličja Italijane su vodili Dino i Andrea Menegin, jedini otac i sin koji su to uspeli u istoriji Prvenstava. Poznato je da su oni u svojim košarkaškim karijerama igrali jedan protiv drugog, a prvi put se to dogodilo 1990. godine kada je Dino u 40. godini nastupao za Stefanel, a Andrea sa samo 16 nosio dres Varezea. Dinu je poslednja sezona u karijeri bila 1993/94, kada je branio boje Milana, a saigrač mu je bio Aleksandar Đorđević.
Da je Evrobasket uvek bio dobar izlog za NBA ligu najbolji pokazatelj je Prvenstvo održano 1985. godine, kada je Zapadna Nemačka kao domaćin zauzela petu poziciju. Na narednom Draftu su iz tog sastava izabrana čak tri igrača.
Nova neverovatna priča vodi nas u Holandiju koja će učestvovati na Evrobasketu 2015. godine. Naime, 224 centimetara visoki centar Rik Simts odlučio je da se penzioniše iz reprezentacije 1987. godine. Ipak, vratio se 2000. godine kako bi probao da pomogne Lalama da se domognu Evropskog prvenstva 2001. godine u Istanbulu. Holandija nije stigla do cilja uprkos učešću ovog gorostasa. Zanimljivo je da on nije najviši igrač koji je igrao na Evropskim prvenstvima.To priznanje nosi Slavko Vraneš sa svojih 231 centimetara.
Rekorderi dolaze i iz Srbije. Nažalost, u pitanju je najnepopularnija statistička kategorija - izgubljene lopte. Na čelu "večne liste" nalaze se Marko Jarić i Miloš Teodosić. Jarić je izgubio devet lopti 2003. godine u meču protiv Litvanije, a rekord je izjednačio sadašnji kapiten reprezentacije Srbije i to 2011. godine protiv Rusije.
Da li ste znali? U potrazi za novim zanimljivostima, rekordima i neverovatnim ostvarenjima odbrojavamo dane do početka 39. Evrobasketa. Budite uz nas jer "MVP portal" priprema brojna iznenađenja uoči i tokom novog praznika za sve košarkaške sladokusce.
(foto1: FIBA Europe / Castoria / Metlaš / Paraušić; foto2: Wikipedia; foto3: theapricity.com)
