Izvor: Politika, 29.Jan.2011, 23:13 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Život i propast „Holivuda Istoka”
Film: „Cinema Komunisto”, reditelj: Mila Turajlić, producenti: Dragan Pešikan, Mila Turajlić, Iva Plemić, Dejan Petrović, snimatelj: Goran Kovačević, montaža: Aleksandra Milovanović, muzika: Nemanja Mosurović, proizvodnja: Srbija, 2010.
Formula pravljenja filma je – pošten odnos prema temi, i to je jedini pravi zakon, kaže legendarni jugoslovenski filmski reditelj Veljko Bulajić, jedan od učesnika u dugometražnom dokumentarnom filmu „Cinema Komunisto”, >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << prikazanom sinoć u Beogradu na svečanom zatvaranju Festivala „7 veličanstvenih”.
I ako ćemo po tom Bulajićevom zakonu, onda odmah možemo da konstatujemo: debitantski film „o zemlji koja više ne postoji osim u filmovima”, mlade beogradske rediteljke Mile Turajlić, krasi pre svega pošten odnos prema odabranoj temi i istorijski i kinematografski važnom vremenu. Fascinira i autorkin istraživački duh i temeljnost u savladavanju ogromnog arhivskog materijala čiji su segmenti izdašno i pravovremeno ukomponovani u film i u službi su građenja složenog mozaika s kojim se portretiše jedna zemlja i njena kinematografija.
U najkraćem, pred Turajlićevom je bio ogroman i zahtevan posao, koji je ona uradila ozbiljno i zrelo, načinivši uzbudljivi i energični, slatkogorki i veoma gledljiv dokumentarni film koji nije samo fascinantan pogled na istorijsku priču o građenju Federativne Republike Jugoslavije, njenom predsedniku Josipu Brozu Titu kao vrhovnom producentu i razvoju jugoslovenske kinematografije, već predstavlja i značajan prilog istoriji svetskog filma.
Kao učesnici u filmu „Cinema Komunisto”, ali i kao aktivni svedoci dugog i plodnog perioda jugoslovenskog filma (film obuhvata period od 1945. i oslobođenja, do 1991. i raspada Jugoslavije), pojavljuju se: Steva Petrović nekadašnji nezamenjivi asistent režije, scenografi Veljko Despotović i Vlasta Gavrik, Gile Đurić šef studija nekada moćnog „Avala filma”, reditelj Veljko Bulajić, glumac Velimir Bata Živojinović koji je kao filmski partizan „pobio” toliko Nemaca da su „poslednje Hitlerove reči na samrti bile: ubijte Batu”... Čini se da je ipak najveća zvezda ovog filma Leka Konstantinović, koji je pune 32 godine bio lični Titov kinooperater i koji sa punom odgovornošću, nostalgijom i setom svedoči o Titovom običaju da svako veče gleda jedan film, o njegovoj ljubavi prema vesternu, Kirku Daglasu i Džonu Vejnu...
U živu reč i uzbudljiva sećanja i svedočenja filmskih aktera, Turajlićeva je ukomponovala inserte iz više od 300 igranih i dokumentarnih filmova (zapaženi su doprinosi montažera Aleksandre Milovanović, snimatelja Gorana Kovačevića i autora muzike Nemanje Mosurovića), prilježno prateći istoriju Jugoslavije u kojoj je film imao jedan od prioritetnijih značaja te je tako jugoslovenska kinematografija bila u čitavom jednom periodu i jedna od najznačajnijih u Evropi.
Raskid sa Staljinom značio je i dolazak Holivuda na ove prostore. Bilo je to vreme raskošnih koprodukcija i boravaka Orsona Velsa, Sofije Loren, Kirka Daglasa, Ričarda Bartona i Elizabet Tejlor, Jula Brinera... Bilo je to vreme i vrhunski urađenih ratnih (partizanskih) filmova u čijem su nastanku učestvovali vojnici JNA, provodeći kao statisti na snimanju „Sutjeske” i „Neretve” i više od pola svog vojnog roka...
Film „Cinema Komunisto” nepogrešivo beleži i kako je Tito vrlo dobro razumeo prirodu filma i njegovu moć, ali i to kako je krajem Titovog života (1980) počeo i kraj filmske industrije u Jugoslaviji, u zemlji koja je samo deceniju kasnije utonula u građanski rat. Turajlićeva provodi gledaoca i kroz tužne ostatke nekadašnjeg ponosa države – Filmskog grada u Beogradu. Priča o nastanku i nestanku jugoslovenskog „Holivuda Istoka”, o stvaranju priče o Jugoslaviji na filmskom platnu, tako je potpuno zaokružena.
Dokumentarni film Mile Turajlić, zaslužuje svoje mesto i na redovnom bioskopskom repertoaru. Poučan je, a biće i koristan svima onima koji odlučuju o sudbini filma u Srbiji.
Dubravka Lakić
objavljeno: 30.01.2011
Pogledaj vesti o: Formula 1
