Izvor: RuskaRec.ru, 28.Mar.2017, 17:37 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Zašto se za Moskvu kaže da je Treći Rim?
Ilustracija: Varvara Grankova U Rusiji postoji mnogo imena i nadimaka za Moskvu. Ima epiteta u kojima se izražava poštovanje. Na primer, Moskva se zove „prvoprestona“ zato što je bila prva prestonica mlade ruske države. Zove se i „zlatoglava“ zbog zlatnih kupola moskovskih hramova. Ima i šaljivih nadimaka kao što je „negumena“ (tj. nije od gume, što znači da čak ni u ogromnoj Moskvi nema mesta za sve >> Pročitaj celu vest na sajtu RuskaRec.ru << koji bi želeli u njoj da žive). A poneki je zovu i „veliko selo“. Jedan od najpoznatijih naziva Moskve je „Treći Rim“. On potiče iz srednjeg veka. Naslednica Rima i Konstantinopolja Izraz „treći Rim“ je za Moskvu prvi put upotrebio pravoslavni monah Filotej, koji je 1523-1524. godine pisao poslanice velikom moskovskom knezu pozivajući ga da se bori protiv jeresi. Moskovska kneževina je, po mišljenju ovog monaha, bila poslednji bedem istinske vere. „Sva hrišćanska carstva su doživela kraj i stekla se u jedinstvenom carstvu našeg vladara“, tvrdio je Filotej u jednoj poslanici. „Dva Rima padoše, a treći stoji, i četvrtoga neće biti“. Moskva kakvu ne poznajete U Filotejevoj terminologiji je prvi Rim zapravo pravi Rim, glavni grad Rimske imperije pod čijom vlašću su bile desetine naroda. U 4. veku je hrišćanstvo postepeno postalo dominantna religija u imperiji koja je pre toga bila paganska. Tako je Rim postao hrišćanska prestonica sveta. Njega je nasledio Konstantinopolj, glavni grad Vizantijske imperije, gde se posle raskola hrišćanske crkve na katoličku i pravoslavnu (1054. godine) ukorenilo pravoslavlje. Sa gledišta pravoslavaca, katolički Rim je pao u jeres, a „novi Rim“ je postao Konstantinopolj, prestonica istinskog hrišćanskog sveta. Kada je u 10. veku Rusija krštena, Rusi su priznavali autoritet vizantijskog imperatora kao pokrovitelja svih hrišćana, ističe istoričarka Svetlana Lurje. Međutim, nekoliko vekova kasnije pao je i „drugi Rim“. Naime, Osmanlijska imperija je 1453. godine osvojila Konstantinopolj, koji je tada bio oslabljen zbog političkih kriza, i preimenovala ga u Istanbul. Tada je Moskva postala glavna pravoslavna prestonica, jer je ona u 15. i 16. veku okupljala oko sebe rasparčane ruske teritorije. Zaboravljena ideja Kako piše američki istoričar Maršal Po, autor rada „Moskva – Treći Rim: Izvori i transformacije ’Osnovnog momenta’“, ideja „Trećeg Rima“ se na Zapadu često koristi da se objasni sovjetska, a zatim i ruska spoljna politika. Navodno se ta politika temelji na ekspanzionističkim idejama o stvaranju imperije poput rimske. Autor knjige smatra da to nije tačno: „To [ideja o Trećem Rimu] ne govori ništa o trajnim trendovima u ruskoj spoljnoj politici, ili o ruskoj nacionalnoj psihologiji“. Zašto je Rusija tako velika? Istoričar objašnjava da se značaj koncepcije Trećeg Rima preuveličava, a da je posle monaha Filoteja, koji ju je krajem 16. veka izneo, ta ideja tri stoleća bila zaboravljena. Ruska država se širila, ali ne zbog težnje njenih vladara da stvore pravoslavnu imperiju, nego iz prirodnih razloga – zbog borbe za prirodna bogatstva, izlazak na mora, itd. Prvi put je ideja o Moskvi kao „Trećem Rimu“ ponovo isplivala na površinu u drugoj polovini 19. veka, za vreme imperatora Aleksandra II, kada su Filotejeve poslanice objavljene u velikom tiražu. Koncepcijom „Moskva je treći Rim“ naoružao se ruski pokret panslavista, koji su sanjali o ujedinjenju slovenskih naroda pod pokroviteljstvom Ruske imperije. Međutim, panslavističke ideje su se ugasile posle revolucije 1917. godine i dolaska komunista na vlast. „Grad na sedam brežuljaka“ Ako se izuzme status imperijalističke prestonice koji potiče iz srednjeg veka, Moskva nema mnogo zajedničkog sa Rimom. U glavnom gradu Rusije je potpuno drugačija arhitektura i daleko je oštrija klima. Postoji, međutim, jedna zajednička crta o kojoj se često govori, a to je da i Moskva, kao i Rim, navodno počiva na sedam brežuljaka. Glavna tvrđava Rusije: Kako se čuva Moskovski kremlj? Istoričar i stručnjak za Moskvu Aleksandar Frolov kaže da izraz „grad na sedam brežuljaka“ ne odgovara stvarnosti, i objašnjava da se u nabrajanju brežuljaka u letopisima pominju male uzvišice sa blagim padinama za koje je teško reći da su brežuljci. Jedini pravi brežuljak je Borovicki, na kome se i danas nalazi moskovski Kremlj. Sve ostalo Frolov tretira kao legendu koja lepo zvuči. „To je plod uobrazilje romantičara“, kaže istoričar. „Imali su jaku želju da nazovu Moskvu Trećim Rimom“.
