Izvor: Politika, 28.Okt.2007, 13:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Ekonomski interes najjači mamac
"Nema ništa jače čime možete da privučete investitore da ulažu, a mlade školovane da ostanu u nerazvijenim opštinama od ekonomskog interesa. Jer zašto bi neko investirao na 200 ili 300 kilometara od Beograda, tamo gde nema ni puta, ni vodovoda, ni telefona, ni Interneta, ako ne dobije poseban podsticaj, u vidu povoljnijih kredita, besplatnih opremljenih placeva i nižih poreza? Ili zašto bi mlad čovek sa fakultetskom diplomom, ako i dobije posao, u nekoj siromašnoj opštini >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << radio za platu od 15.000 dinara, kada za isti rad u regionalnom centru ili u Beogradu može da ima i tri puta viša primanja, i školu za dete, i pozorište, i bolnicu, ako zatreba."
U ekonomskoj logici, po Verici Kalanović, državnom sekretaru za regionalni razvoj u prvom srpskom Ministarstvu ekonomije i regionalnog razvoja, leži i ključ za ublažavanje regionalnih raskola, skladniji razvoj i ujednačavanje radnih i životnih uslova stanovništva.
Šta će država Srbija učiniti za početak?
– Strateški ciljevi u ovoj oblasti su omogućavanje održivog razvoja, povećanje regionalne konkuretnosti i unapređenje regionalne infrastrukture. Namera nam je da se prvo zaustavi trend produbljivanja, a onda da krenemo u smanjivanje razlika. Pri tome ravnomerniji regionalni razvoj nije pitanje samo jednog Ministarstva i jedne agencije, već cele vlade i svih nivoa vlasti od centralne do lokalne. Sprovođenje mera regionalne politike (od fiskalne, preko kreditne, politike zapošljavanja, do socijalne i ekološke) podrazumeva saradnju svih vladinih resora. Ali, pre svega, potrebno je doneti zakona o regionalnom razvoju, što je u planu za narednu godinu.
Šta će novo doneti novi zakon?
Novi zakon bi, pre svega, trebalo da definiše novu metodologiju, koja bi, "ukrštanjem" više kriterijuma, omogućila što objektivniju kategorizaciju opština prema stepenu razvijenosti. Tako bi se izbegla subjektivnost u proceni koliko je koja opština nerazvijena i neke nelogičnosti dosadašnjeg vrednovanja. Bitno je definisati i podsticaje za ravnomerniji razvoj (od poreskih do kreditnih) kako bi i opštine, odnosno investitori jasno i unapred znali na šta mogu da računaju u određenoj opštini: na kamatu od jedan ili tri odsto ili na finansiranje industrijske zone u celini državnim ili udruženim sredstvima.
Srbija je, konačno, dobila ministarstvo koje će se baviti i regionalnim razvojem, ali institucionalni vakuum nije do kraja popunjen?
Istina, praksa razvijenih zemalja EU, ali i tranzicionih država, ukazuje na potrebu institucionalnog i kadrovskog jačanja radi što boljeg sprovođenja politike regionalnog razvoja: osnivanjem nacionalne agencije za regionalni razvoj i uspostavljanjem mreže regionalnih agencija, koje bi, u saradnji sa opštinama i uz podršku države, definisale i realizovale regionalne, razvojne strategije. Naravno, uz prethodnu ekonomsku regionalizaciju Srbije.
A dok se zakon ne donese, na šta mogu da računaju i nerazvijeni i investitori?
Osim transfernih sredstva koja se lokalnoj samoupravi prenose iz republičkog budžeta, novca iz Nacionalnog investicionog plana kojima su podržani i lokalni projekti (predviđeno je, recimo, formiranje 49 industrijskih zona, pri čemu će one u nerazvijenim opštinama biti stopostotno finansirane državnim sredstvima), u funkciji ravnomernijeg razvoja su i budžetska sredstva koja se izdvajaju za projekte u nadležnosti Ministarstva ekonomije ali i drugih ministarstava.
O kom iznosu je ove godine reč?
Teško je dati zbirnu cifru. Samo za kreditiranje lokalne komunalne i poslovne infrastrukture i kreditiranje malih i srednjih preduzeća pod povoljnim uslovima, uz jedan i dva odsto kamate, projekte koji su u nadležnosti sektora za regionalni razvoj Ministarstva za ekonomiju, predviđeno je oko sto miliona evra. Trenutno se realizuju 193 projekta u 102 opštine.
Ipak, najviše Fondovih kredita, bilo iz izvornih ili budžetskih izvora, proteklih godina vukli su razvijeni, što su u Fondu tumačili malim brojem kandidovanih projekata iz najnerazvijenijih opština.
Situacija se menja. Interesovanje investitora je sada veliko i opštine počinju da se bude. Na konkurs raspisan sredinom jula iz Loznice je stiglo 29 projekata. Dosta zahteva bilo je iz Novog Pazara, Knjaževca, Prijepolja, Svrljiga. Protekle nedelje, posredstvom Fonda za razvoj odobreno je 1,4 milijarde dinara kredita za projekte malih i srednjih preduzeća u 51 nerazvijenoj opštini koji će zaposliti više od 2.300 radnika. Mirne savesti moglo je da se plasira i dve milijarde i sada razmatramo mogućnost da se obezbede dodatna sredstava. Dobre efekte imao je i prethodni, sada proširen na više opština, program za podršku razvoja preduzetništva u Kragujevcu, Boru i Vranju. U Kragujevcu je, u poslednje dve godine, 14.000 ljudi dobilo novi posao.
A pretpristupni fondovi EU? Tri od pet kriterijuma za korišćenje tih sredstava imaju regionalnu dimenziju. Na koliko novca, kada i pod kojim uslovima Srbija može da računa?
U ovom trenutku Srbija može da koristi novac za dve od mogućih pet komponenti pretpristupnih fondova EU: za institucionalno jačanje i prekograničnu saradnju ukupno gotovo 200 miliona evra. Sa dobijanjem statusa kandidata, mogli bismo da konkurišemo i za novac namenjen investicijama u regionalnu infrastrukturu (zaštita životne sredine), ruralnom razvoju i razvoju ljudskih resursa za programiranje, upravljanje i primenu evropskog socijalnog fonda na terenu zapošljavanja.
Zemlje potencijalni kandidati i kandidati nisu baš najbolje iskoristile mogućnosti ovih fondova, između ostalog i zato što nisu bile na vreme dobro osposobljene za to?
Odličan trening je NIP. Na projekte koji se finansiraju domaćim sredstvima praktično uvodimo evropske procedure, od postupka pripreme i kandidature, kriterijuma za rangiranje do odobravanja, realizacije i praćenja projekta. Opštine nisu dovoljno obučene, kadrovski osposobljene, niti naviknute na to i zaista ima teškoća. Stoga im je potrebna i ta vrsta pomoći države dok se ne uhodaju.
Jedni kažu da iz NIP-a treba finansirati samo velike nacionalne projekte, dok drugi smatraju da sav novac valja usmeriti u lokalne razvojne projekte?
U svakom slučaju, sredstvima iz NIP-a, i to u što većem iznosu, treba podržati skladniji regionalni razvoj. Naravno da će izgradnja Koridora 10 podstaći i razvoj opština uz saobraćajnicu, ali će i ulaganja u razvoj lokalne komunalne infrastrukture i te kako doprineti jačanju razvojnih potencijala nerazvijenih. U Srbiji još imamo vodovoda sa azbestnim cevima koji snabdevaju desetinu hiljada stanovnika ili opštine, čak i regionalne centre, kao Leskovac, koji samo u najužem gradskom jezgru imaju kanalizaciju, a okolo septičke jame.
Poseban problem je demografsko pražnjenje čitavih pograničnih područja, posebno u istočnoj Srbiji?
Jedno od rešenja je realizacija najavljenih velikih turističkih projekata, kao što su onaj za Podunavlje (Negotin, Kladovo, Majdanpek, Donji Milanovac, Veliko Gradište), Vlasinsko jezero ili izgradnja zimskog turističkog centra na Staroj planini.
Na koga ćete se ugledati pri kreiranju politike i sprovođenju mera politike ravnomernijeg regionalnog razvoja?
Uzori bi mogli da nam budu Slovenija, koja ima odlična institucionalna rešenja, nacionalnu i devet regionalnih agencija, i Češka, sa odličnom praksom u formiranju i funkcionisanju slobodnih zona. Imaju iskrenu i dobru volju da nam pomognu i sa njima neprekidne kontakte radi razmene iskustava na primerima dobre prakse.
Evropa poželjnim smatra da razlike između najnerazvijenijih i najrazvijenijih regiona unutar jedne zemlje ne budu veće od tri puta. Kada bismo mogli da to dostignemo i da li je to uslov za ulazak u EU?
To nije uslov, to je preporuka. Ali to nije ni posao koji se može obaviti za godinu dana, niti u mandatu jedne vlade.
[objavljeno: ]
