Izvor: Medijski istraživački centar, 07.Avg.2011, 14:50   (ažurirano 02.Apr.2020.)

Rimljani na Timoku

Piše Vesna Petrović
Timakum Minus, arheološko nalazište kod sala Ravna, nadomak Knjaževca, ovog leta je ponovo privuklo veliki broj istraživača ali i turista koji žele da se upoznaju sa gradovima i utvrđenjima iz rimskog perioda u istočnoj i južnoj Srbiji.Kao značajan rimski grad, kasnije utvrđenje, Timakum Minus je nazaobilazno arheološko nalazište na karti Srbije.  Smešten je na na pola puta između dva izuzetno značajna arheološka lokaliteta, Medijane u Nišu i Romulijane >> Pročitaj celu vest na sajtu Medijski istraživački centar << u Gamzigradu.
Timakum Minus je najstarije vojno utvrđenje u timočkoj oblasti. Potiče iz perioda između prvog i šestog veka. Prema rečima Bojane Ilijić, areheologa i kustosa Zavičajnog muzeja u Knjaževcu,utvrđenje je biloadministrativno središte rudarskog regiona, a osnovna delatnost je bila prerada rude bakra. Ona dodaje da su prva istraživanja obavljena 1899.godine, a sistematsko proučavanje utvrđinja počinje 1975.godine pod pokroviteljstvom Arheološkog instituta Beograd i Zavičajnog muzeja iz Knjaževca. Istraživanjima rukovode arheolozi dr Petar Petrović i Svetozar Jovanović. Najveći deo arheološkog materijala sa lokaliteta kod sela Ravna čuva se u Zavičajnom muzeju u Knjaževcu,ali se dobar deo može videti i u etno-parku u dvorištu odnovne škole u Ravni.
-Utvrđenje je pravougaone osnove čije su dimenzije 144 sa 112 metara i prostire se na ukupnoj površini od dva hektara – objašnjava arheolog Bojana Ilijić. – Istraživanjima su registrovane četiri građevinske faze utvrđenja u periodu od sredine prvog do početka petog veka. Istraživači smatraju da je Ravansko vojno utvđenje stradalo u požaru sredinom petog veka, najverovatnije u hunskoj najezdi na teritoriju Carstva 441.godine.Inače,Rimljani su se bavili rudarstvom, a metali poput zlata,srebra,olova, bakra i gvožđa, upotrebljavani su u antičko doba. Osnovna privredna delatnost utvrđenog grada Timakum Minus je i bilo rudarenje budući da su obližnji obronci Stare planine bogati zlatom,bakrom i srebrom predstavljali pravi resurs za eksploataciju i preradu ovih ruda.
Nalazište obuhvata tri celene,tvrđavu, terme i lapidarijum.
Tvrđava je bila logor rimske vojske, odnosno pomoćnih jedinica,kohorte.Mogla je da primi od 500 do 1.000 vojnika, kako pešaka tako i konjanika. Unutar tvrđave je pronađena i okrugla građevina koja je služila, pretpostavljaju arheolozi, za obezbeđenje pijaće vode. Poslednja obnova utvrđenja je iz doba cara Justinijana. Ravna je tada bila deo unutrašnjeg limesa zaštite carstva od provale varvara. Karakteristično je da zidovi pojedinih kula formiraju trougao ili petougao sa šiljastim završetkom na spoljnoj strani. Ovakva ojačanja dobijaju i druga utvrđenja iz tog perioda, ili samo pojedine kule na mestima gde se očekuje najžešći napad neprijatelja. Izvan utvrđenja otkrivene su dve građevine: terme, severoistočno, i jedna civilna građevina sa hipokaustom, jugozapadno.
Terme su nešto mlađe i potiču iz drugog veka s tim što su u kasnije prepravljane. Nalaze se nadomak tbrđave na samoj obali Timoka i postavljene su na stubićima između kojih je strujao topao vazduh iz ložišta i tako grejao sve prostorije. Lapidarijum se nalazi u školskom dvorištu u selu Ravna ipredstavlja zbirku spomenika koji su pronađeni na lokalitetu tokom istraživanja od 1975. Do 1990.godine. Neki od njih su izvađeni iz bedema, ali ima primeraka koji su dobijeni od meštana, kolekcionara.
Meštani sela Ravna ponose se nalazištem iz rimskog perioda,a mnogi od njih ne kreju da imaju udela u otkrivanju ovog arheološkog blaga. Deka Vlada se seća vremena kada je sa erheolozima provodio po ceo dan na lokalitetu.
-Pomagali smo arheolozima u kopanju – priča deka Vlada. – Bilo je teško raditi po suncu ali niko od nas nije odustajao jer nas je sve, kao i arheologe, dalje vodila znatiželja.Inače, do dolaska arheologa seljani su znali da tu nečega ima ali ne i o čemu se radi. Lokalitet se nalazio na njivama koje su obrađivane, a sve do početka organizovanog istraživanja mnogi meštani su sa ovog područja uzimali kamen i ugrađivali ga us voje kuće. Tako je nalazište i bukvalno postalo sastavni deo sela.
Na važnost arheološkog lokaliteta pored sela Ravna nadomak Knjaževca ukazuje i podatak da je krajem 2010.godine započet rad na pripremi monografije o nalazištu Timakum Minus. Ne odustaje se ni od dalja arheološka istraživanja koja su nastavljena i ovog leta. Zavod za zaštitu spomenika kulture u Nišu obnoviće konzervatorske restauratorske radove. Nalazište će onovo, uslovno rečeno, oživeti kada se Zavičajni muzej u Knjaževcu otpočne orgaizovanje kampova za mlade i radionice kao niz drugih zanimljivih aktivnosti.
Turiste koje put nanese na ovaj lokalitet čekaju u druga iznenađenja.Kraj samog utvrđenja Timakum Minus otkrivena je srednjovekovna nekropola Slog u kojoj je istraženo 65 grobova.Nekropola potiče iz perioda od devetog do 11 veka. U grobnicama su pronađeni mnogobrojni prilozi počev od nakita do keramičkih posuda. To ukazuje na paganski običaj polaganja posuda se hranom i pićem u grob kako bi se pokojniku olakšao put na drugi svet.
U etno-parku u dvorištu osnovne škole u selu Ravna pomalo neočekivani prizori. Kako bi se sačuvala etno građa iz ovog kraja na ovom mestu se nalazi nekoliko kuća iz 19.veka koje su potpuno autentične sa periodom iz koga potiču. Šta više,jedna od njih je i bukvalno preneta iz obližnjeg sela u etno park. Tu je i kuća seoskog kmeta, potom ambari, plevnje, vinarski podrumi. Kuće su uređenje u autentičnom stilu iz tog vremena, a pravo čudo za osetioce etno-parka je preteča sadašnjeg frižidera. Nalazi se u vinskom podrumu kuće kmeta, a radi se, naočigled o sasvimobičnoj komodi ali sa posebnim delom u kome se stavljao led koji se donosio sa obronaka Stare planine. U arheo-etno parku Ravna u toku su završni radovi na još jednoj etno-kući,a u pitanju je „kuća Gazdića“ iz 19.veka iz istoimenog zaseoka sela Radičevac.

Nastavak na Medijski istraživački centar...