Izvor: Politika, 08.Mar.2014, 16:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Hladni rat
Sukob oko Ukrajine mogao bi da dovede do povratka bipolarnosti u međunarodnim odnosima, pa i do razdora unutar Evrope
Izraz „hladni rat” je ponovo u upotrebi. Prvi ga je skovao Džordž Orvel 1945. godine, u kontekstu kritike dveju sila, Sovjetskog Saveza i SAD, i njihove globalne politike koja će se pretvoriti u nezvanično ratno stanje.
U knjizi „Globalni ’hladni rat’” Arne Vestad, koji važi >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << za jednog od najznačajnijih istoričara „hladnog rata”, objašnjava da je ovaj pojam pedesetih godina prošlog veka počeo da se koristi za opisivanje američkog shvatanja ratnog stanja sa Sovjetskim Savezom: agresivan odnos bez ratovanja.
Ideološko sučeljavanje dve tadašnje supersile je na globalnom planu iskazivano kroz intervencionizam.
Ratovi koji su vođeni u „trećem svetu” tokom „hladnog rata” razorili su čitave zemlje. Samo u periodu između 1945. i 1965. SAD su intervenisale u trinaest zemalja – od Grčke, preko Filipina, Koreje, Tajvana, Irana, Gvatemale, Paname, Libana, Indonezije do Vijetnama, Konga, Kube i Laosa, dok se sovjetski intervencionizam odnosio na učvršćivanje vlasti u Istočnoj Evropi i širenje uticaja u „trećem svetu”.
Interesi dve zemlje direktno su se sukobili na Kubi, u Indokini, u Južnoj Africi, na Rogu Afrike i kasnije u Avganistanu, gde je neuspela sovjetska intervencija pojačala utisak o sili koja vodi neuspešne ratove i podržava režime osuđene na propast.
Dok su intervencije SSSR-a u Africi, Aziji i Latinskoj Americi dodatno oslabile sovjetsku ekonomiju, SAD su uspele da nametnu svoj ekonomski model i utru put globalizovanom finansijskom tržištu, što im je omogućilo nadmoć.
Sa završetkom „hladnog rata” i propašću koncepta „trećeg sveta”, čiji je cilj bio da ponudi „treći put”, nije više bilo sile koja bi mogla da se suprotstavi američkom intervencionizmu. Ideologija intervencionizma je, međutim, ostala ista, odnosno uverenje SAD da je menjanje tržišta i mišljenja na globalnom nivou jedini način da održe svoju bezbednost, kako objašnjava Vestad.
„Sjedinjene Američke Države su bile intervencionistička sila u skoro svakom trenutku svog postojanja, a pošto su se uzdigle kao globalna hipersila, intervencionizam je postao normalno stanje stvari”, zaključuje ovaj istoričar koji rezultate američkih invazija iz perspektive „trećeg sveta” opisuje „istinski strašnim”, sa nesagledivim ljudskim tragedijama i među saveznicima i među protivnicima.
„Invazije SAD opustošile su mnoga društva i učinile ih mnogo podložnijim daljim katastrofama”, smatra Vestad.
To su pokazale i američke vojne intervencije u Iraku, Jugoslaviji, Somaliji, Avganistanu i nedavno u Libiji, kombinovane sa posrednim intervencijama u desetinama drugih zemalja preko formiranja i finansiranja političkih snaga koje služe njenim interesima. Srbija, Gruzija, Ukrajina i Belorusija su samo neke od njih.
Do preokreta je došlo kada je Rusija sa Vladimirom Putinom na čelu zaključila da se bivši neprijatelj iz hladnoratovskog perioda suviše približio njenim granicama. Širenje NATO-a na istok i američki raketni štit u bivšim sovjetskim republikama povećali su nervozu u Kremlju i učvrstili uverenje da je potrebno poslati jasan signal da Rusija neće dozvoliti ugrožavanje onoga što smatra vitalnim interesima u „bliskom susedstvu”. Do prvog ozbiljnijeg odmeravanja snaga došlo je u Gruziji 2008. Sukob gruzijskih snaga sa proruskim snagama u Južnoj Osetiji, a potom i u Abhaziji, u koji se Rusija odmah umešala, pojedini analitičari su videli kao sukob koji je isprovociran kako bi se ispitala borbena gotovost Rusije.
Utisak da se Rusija vraća na međunarodnu scenu povećala je njena diplomatska „pobeda” u Siriji prošlog leta, kada je u poslednjem trenutku uspela da zaustavi američku vojnu intervenciju koju je snažno podržala Francuska. Tenzije između Vašingtona i Moskve oko Sirije navele su komentatore da govore o povratku „hladnog rata”. Ovaj termin upotrebljen je i u slučaju Edvarda Snoudena, odbeglog stručnjaka američke obaveštajne agencije NSA koji je otkrio američki sistem globalnog špijuniranja pre nego što je utočište našao u Rusiji.
Događaji u Ukrajini doneli su najverodostojniji rimejk „hladnog rata”, sa agresivnom retorikom kojoj su se prepustile obe strane i demonstracijom sile na vojnim manevrima ruske armije a odmah potom i snaga NATO-a.
Iako se čini da jedna i druga strana nemaju jednake interese u Ukrajini, ulog je veliki – Rusija je odlučna da brani ono što smatra svojim vitalnim interesom, dok Sjedinjene Države brane svoj položaj hipersile.
Kako god bude završen, ovaj sukob označiće novi odnos snaga na međunarodnoj sceni.
Ukoliko Zapad pređe preko pripajanja Krima Rusiji, to će osnažiti Putina u uverenju da može aktivnije da utiče na tok svetskih događaja.
Ako, pak, Bela kuća i njeni evropski saveznici nastave da zaoštravaju ton i preduzmu represivne mere protiv Putinovog režima, kao što su ekonomske sankcije, to ne samo da će izazvati recipročnu reakciju Moskve, već bi dodatno moglo da produbi krizu u Ukrajini i dovede do podele zemlje na dva dela.
To bi dalje moglo da dovede do povratka bipolarnosti u međunarodnim odnosima i stvori razdor unutar Evrope koji bi mogao da natera zemlje koje se nalaze „na liniji razgraničenja” da izaberu saveznike na jednoj ili drugoj strani.
Ana Otašević
objavljeno: 08.03.2014.
