Izvor: Politika, 31.Dec.2012, 23:04 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Orijentalni miraz Soluna
Vek od oslobođenja, drugi najveći grad Grčke trasira budućnost novim pogledom u prošlost
Blindirani policijski kamion stoji tačno ispred ulaza u generalni konzulat Turske u Ulici Agiju Dimitriju 151 u Solunu. Iza ćoška, u istom dvorištu, opasanom četiri metra visokim zelenim zidom, na Ulicu Apostola Pavla naslanja se ulaz u rodnu kuću Mustafe Kemala Ataturka, osnivača moderne turske države. Tabla na tri >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << jezika – turskom, francuskom i grčkom – podseća prolaznike i hodočasnike da se tu, po predanju koje ne dele svi Grci, 1881. godine rodio oficir otomanske i turske vojske, pisac i prvi predsednik Turske.
Sveže ofarbana dvospratnica, koju je 1933. grad Solun otkupio od ondašnjih vlasnika i poklonio Ataturku godinu dana pre njegove smrti 1938. godine, deluje usnulo dok se nadvija nad raskošnim drvoredom platana u prometnoj džadi. Zamandaljena drvena vrata i spuštene žaluzine jasno govore da budući Ataturkov muzej još ne prima posetioce, iako je uprava Soluna jesenas najavila da će biti otvoren na stogodišnjicu oslobađanja Soluna od otomanske vlasti (26. oktobra) ili na godišnjicu Ataturkove smrti (29. novembra).
„Majstori još rade. Da nije ponedeljak, mogli biste da pogledate kako napreduju. Ipak, još se ne zna kada će muzej biti otvoren: nameštaj i vredne stvari preneti su na drugo mesto”, objašnjava službenik konzulata u dvorištu strogo čuvanog zdanja koje je 1955. godine bilo u epicentru brutalnog „istanbulskog pogroma” grčke manjine u gradu na Bosforu.
Iako još neotvoren, budući Ataturkov muzej već je sastavni deo novog životnog mozaika Soluna koji odlučno zagovara njegov gradonačelnik Janis Butaris (70), koji je po majci poreklom Vlah iz Kruševa. Ovaj vrsni vinar, zaštitnik divljih medveda, nosilac titule „evropski heroj” magazina „Tajm” za 2003. godinu, političar je koji je na izborima 2011. prekinuo četvrtvekovnu dominaciju desnice na čelu drugog grčkog grada, a da nije pripadao levom Pasoku. Butaris ima jasnu viziju budućnosti milionskog grada na Egeju.
„Solun nije oduvek samo grčki grad. Tu su živeli i Turci i Jevreji i mnogi drugi narodi, i to se ne može zaboraviti. Da krenemo napred, otresemo se krize i otvorimo svetu, moramo znati svoju prošlost. Solun je od pamtiveka bio kosmopolitski grad”, smatra Butaris, koji je nakon izbora (uz pobedu od samo 300 glasova prednosti) kao gradonačelnik na prvi put u inostranstvo otišao u Tel Aviv, a ubrzo potom i u Istanbul. „Nije nimalo slučajno što je Solun vekovima bio poznat kao balkanski Jerusalim”, poručio je Butaris domaćinima u Izraelu.
„Grci često zaboravljaju da je osnivač države Izrael i njen prvi premijer David Ben Gurion bio oduševljen Solunom. Ben Gurion je 1911. godine došao u Solun – najveći jevrejski grad ondašnje Evrope – da nauči turski kako bi studirao pravo u Istanbulu. Solun je jevrejski grad bez premca na svetu, ushićeno je govorio Ben Gurion”, podsetio je nedavno u Solunu grčki pisac Petros Markaris na predstavljanju knjige „Islam i Zapad” Ibrahima Kalina, višeg savetnika turskog premijera Tajipa Erdogana.
Orijentalni miraz Soluna gradonačelnik Butaris odneo je i u Istanbul. „Dođite u naš stari grad”, slobodoumni gradonačelnik sa minđušom u uvetu, tetoviranim jednorogom i gušterom na ruci, ponudio je auditorijumu u najvećem gradu Turske. Ubrzo nakon Butarisove posete Istanbulu, „Turkiš erlajnz” je uveo redovnu čarter liniju za Solun, a broj turista s one stranice granice na Evrosu skočio je za 37 odsto.
Tako Butaris počinje da iscrtava novu sliku Soluna na karti sveta. Sliku grada koji planira memorijal mladoturcima koji su iz Soluna 1908. godine krenuli u svrgavanje poslednjeg sultana Abdula Hamida Drugog, održava izložbu „Smirna: katastrofa kosmopolitskog grada 1912–1920”, radi na povratku arhiva solunskih Jevreja iz Moskve...
Tanja Vujić
objavljeno: 01.01.2013.
