Izvor: Politika, 15.Mar.2009, 23:37 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Jugoslavija smeštena u arhiv
Doskorašnji Arhiv Srbije i Crne Gore opet nosi ime bivše velike države
Arhiv Jugoslavije, smešten u velelepnom zdanju u Ulici Vase Pelagića 33 u Beogradu, u svojim depoima čuva više od 250.000 fascikli sa dokumentima koji su nastali radom centralnih i saveznih organa i organizacija jugoslovenske države od 1. decembra 1918. kada je osnovana Kraljevina SHS, do 2006. i nestanka zajedničke države. Prateći njenu sudbinu, Arhiv je menjao ime, a odlukom Vlade Srbije od 19. >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << februara, ponovo je dobio svoj raniji naziv.
Prema rečima Miladina Miloševića, vršioca dužnosti direktora Arhiva Jugoslavije, to je logično i saglasno suštini građe koja se u Arhivu čuva. Dokumenti govore o Jugoslaviji, njenoj unutrašnjoj i spoljnoj politici, o privredi, trgovini, industriji, finansijama, prosveti, kulturi, obrazovanju, zdravstvu, o verskoj politici i diplomatskim odnosima.
Vrednost tih dokumenata je, za razliku od imena, nepromenljiva, što potvrđuje i podatak da je kroz čitaonicu Arhiva do sada prošlo više od 11.000 istraživača. Kao rezultat njihovog rada odbranjeno je preko 680 doktorata, 560 magistarskih radova i 600 diplomskih radova, objavljeno je više od 2.650 monografija, studija, feljtona, članaka...
Arhiv Jugoslavije nadležan je za dokumenta centralnih državnih organa i organizacija Kraljevine Jugoslavije, federalnih i saveznih organa i organizacija FNRJ, SFRJ, SRJ i državne zajednice Srbija i Crna Gora,
a među dokumentima su i ona sa oznakom „državna tajna”.
Zainteresovanim istraživačima građa je dostupna 30 godina posle nastanka, stvorena do 1978. godine.
– U dokumentima su zabeleženi razgovori predsednika vlada, šefova država, ministara inostranih poslova. Zavisno od oblasti, ta građa svedoči i o posetama stranih delegacija i o kreditima, ili o zaduživanju kod međunarodnih finansijskih organizacija.
Arhiv Jugoslavije član je Međunarodnog arhivskog saveta u okviru kojeg ostvaruje saradnju sa drugim srodnim ustanovama. Milošević posebno ističe dobru saradnju sa ruskim, nemačkim, mađarskim, bugarskim, francuskim i rumunskim arhivima, kao i sa arhivima bivših jugoslovenskih republika.
– Sporazumom o sukcesiji za dobra bivše Jugoslavije, data je mogućnost istraživanja i kopiranja arhivskih dokumenata, ali je dopušteno i potraživanje originala. Međutim, do sada nismo imali taj slučaj. Sam sporazum o sukcesiji donekle je u raskoraku sa arhivistikom, koja počiva na načelu nedeljivosti arhivskog fonda – kaže Milošević i napominje da su do sada imali vrlo korektnu saradnju sa kolegama iz bivših republika.
Naš sagovornik navodi da je u izdanju Arhiva do sada objavljeno više od 100 knjiga, počev od opštih informativnih sredstava o fondovima i zbirkama, preko kataloga i monografija, do zbornika dokumenata i časopisa „Arhiv” koji od 2000. godine izlazi jednom godišnje.
– Organizujemo i izložbe arhivskih dokumenata – naglašava Milošević. – Izložbu Tito–Staljin uradili smo u saradnji sa ruskim arhivom, a prikazana je i u Moskvi i u Beogradu. Imali smo i izložbene postavke o kralju Aleksandru i o knezu Pavlu, a najnovija postavka nosi naziv „Jugoslavija u međunarodnim odnosima 1918. do 1992. godine”.
Pomenute izložbe gostovale su u većem broju gradova Srbije i Republike Srpske. Naš sagovornik navodi da se priprema izložba arhivskih dokumenata o diplomatskim odnosima između Bugarske i Srbije, odnosno Jugoslavije.
Istraživače iz SAD, Rusije, Grčke, Engleske, Bugarske, Nemačke i drugih zemalja, kaže Milošević, interesuju različite teme, a u poslednje vreme bave se istorijom hladnog rata, pokreta nesvrstanih, jugoistočne Evrope i Balkana.
Među dragocenim zbirkama, Arhiv Jugoslavije čuva i lične fondove Milana Stojadinovića, Jovana Jovanovića Pižona, Dragoljuba Jovanovića, Nikole Pašića i drugih ličnosti. Ovde se čuva i zbirka kneza Pavla Karađorđevića na mikrofilmovima jer su originalni dokumenti zaveštani Kolumbija univerzitetu u Njujorku.
Arhiv Jugoslavije, osim u zdanju na Topčideru, ima depo i u bivšoj zgradi SIV-a 2 u Novom Beogradu, ali je i to nedovoljno.
– Nedostatak prostora za preuzimanje arhivske građe iz naše nadležnosti je ozbiljan problem koji će, nadamo se, biti rešen uz pomoć Ministarstva kulture – kaže Milošević.
Arhiv Jugoslavije je prvorazredna stručna i kulturna institucija na celom jugoslovenskom prostoru. Naš sagovornik ističe da je arhivska građa kulturno dobro od opšteg interesa, ona obezbeđuje opstanak ljudskog pamćenja. Građa je dostupna svima, od akademika, do građana entuzijasta, a vrata čitaonice otvorena su svakog radnog dana od 9 do 18 časova. Na raspolaganju stoje hiljade fascikli sa dokumentima koje bi, kada bi ih neko spojio, stvorile niz dug 24 kilometra, svedočanstvo o jednoj državi koja je postojala 88 godina.
Stanko Stamenković
[objavljeno: 16/03/2009]
