Izvor: Politika, 08.Jun.2015, 15:02 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Istraživački i izdavački poduhvat
Monografija Đorđa Jankovića ,,Predanje i istorija Crkve Srba u svetlu arheologije”, koju je ovih dana objavila ,,Hrišćanska misao”, teško će ostaviti ravnodušnim predstavnike akademske zajednice, a i širu javnost
Spor povodom knjige profesora Slobodana Žunjića ,,Istorija srpske filozofije”, o čemu je ,,Politika” pisala, kao da pokazuje da tek knjige, kao trajna svedočanstva jednog vremena, uspešno pale fitilj i razbuktaju energije, a sporovi unutar akademske >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << zajednice nadrastu njene okvire i zapljusnu javnost, gotovo kao cunami.
Pred nama je knjiga koja u sebi nosi sličan naboj: ,,Predanje i istorija Crkve Srba u svetlu arheologije”, arheologa dr Đorđa Jankovića, profesora Akademije za umetnost i konzervaciju Srpske pravoslavne crkve. Njegovi radovi su dizali temperaturu među arheolozima i u krugovima istoričara i dok je bio šef Katedre za srednjovekovnu arheologiju na Filozofskom fakultetu u Beogradu. Do te mere da 2008. nije prošao reizbor za docenta, o čemu je svojevremeno pisala ,,Politika”.
Brojne Jankovićeve kolege tvrdile su tada da svemu ,,nije kumovala struka, nego politika”, a predstavnici druge struje mišljenja navodili su da slučaj nema veze s politikom, nego sa strukom, pošto on ,,na osnovu malog broja činjenica donosi velike zaključke”, te da ,,njegove teze nemaju utemeljenje u arheološkim nalazima niti u istorijskim izvorima”.
Knjiga profesora Jankovića, objavljena ovih dana u izdanju ,,Hrišćanske misli”, svakako se može čitati i kao odgovor na navedene prigovore, ali u njoj izneti rezultati istraživanja, takođe i ambicija s kojom je pisana, daleko nadilaze okvire dnevnopolemičkog suprotstavljanja.
Jankovićev istraživački poduhvat je mnogo dublji i seže u teško prozirnu izmaglicu drevnih vremena, o kojim se najmanje zna, a koje autor sagledava iz ugla teorije o podunavskom poreklu Slovena i Srba, odnosno njihovoj autohtonosti na Balkanu i pre Velike seobe u 7. stoleću.
Predanja, Stari i Novi zavet, jevanđelja i arheološki tragovi materijalne kulture na Balkanu, u Evropi i Evroaziji, analitičko ukrštanje poruka, značenja simbola i činjenica sadržanih u tim izvorima učinili su da Janković ponudi više nego izazovnu monografiju ne samo stručno zainteresovanoj, nego i najširoj javnosti.
Uz upozorenje da je ,,utvrđivanje istine arheološkim metodima mukotrpno putovanje, jer ga spotiču i političke i naučne vlasti”, Janković je zaparao u tkivo duboke prošlosti, poričući i teorije o paganstvu drevnih Slovena, za šta nema, kako tvrdi, arheoloških dokaza. Upravo suprotno, argumentuje tezu da su drevni Srbi i Sloveni imali pomesnu, narodnosnu crkvu, kao zajednicu jezika, a onda prihvatili hrišćanstvo. U jeziku su sačuvana i predanja o tri božanstva, odnosno Svetoj Trojici, o čemu je i u istoriji Srpske pravoslavne crkve ,,najmanje napisano, a ono što je napisano zasniva se na zabludi o doseljavanju svih Srba u 7. stoleću”.
Đorđe Janković (Foto D. Jevremović)
Zato Janković dokazuje da se ,,danas pouzdano preci Srba... arheološki mogu pratiti u preistoriji od Cetinske kulture dinarskog područja, iz koje su nastali takozvani Iliri u užem smislu”, a koja je kultura obrazovana između 2000. i 1500. godine pre Hrista.
Otvarajući pred čitaocem mape Balkana, Evrope i Evroazije, u njihovim složenim istorijskim i kulturnim slojevima, u njihovim pretakanjima, dodirima i prožimanjima, autor je posebnu pažnju posvetio dokazivanju teze o bivanju apostola Pavla među ,,Ilirima”, to će reći Srbima. I danas živo predanje svedoči da je među njima početkom 60-ih godina posle Hrista širio jevanđelje na ostrvu Mljet, u Dalmaciji i Hercegovini, a onda uz reku Savu, od Siska, preko Sirmijuma (Sremska Mitrovica), Singidunuma (Beograd), Živodara, išao do Naisa (Niša), pa do Zvečana, Caričinog grada i Skupija (Skoplja).
Ovom knjigom, Janković je ,,prikazao srpski narod kroz sagrađene, rušene i obnavljane crkve, sa Crkvom koju je stvorio i u kojoj živi na svom ukupnom prostoru”, koristeći pisane izvore i predanja ,,kao pomoćnu građu”, a zaključke je donosio ,,na osnovu arheoloških, opipljivih ostataka iz prošlosti, ne samo o materijalnoj kulturi, već i o duhovnoj”.
Pišući ovu knjigu, autor je našao oslonac u načelu da ,,treba istraživati bez straha i strasti”, ali je štivo na momente natopio i izrazito povišenim, zaoštrenim polemičkim tonom. Utoliko nam je bilo lakše da iznesemo onu pretpostavku s početka teksta – reč je o knjizi koja će u akademskoj zajednici izazvati buru, pošto je potpisuje jedan od njenih nesumnjivo zaslužnih i uglednih pripadnika. Istovremeno, član akademske zajednice koji se snažno, odlučno suprotstavlja okoštalim mišljenjima u srpskoj arheologiji i istoriografiji, uz dokazivanje da su ta mišljenja kroz istoriju često nametana različitim imperijalnim, osvajačkim politikama.
Bogato ilustrovana knjiga
Knjiga ,,Predanje i istorija Crkve Srba u svetlu arheologije”, štampana je u velikom formatu, na 368 stranica, kojima sleduje 32 stranice tabli u boji i 16 stranica karata u boji (ukupno 420 stranica). Tekst je ilustrovan sa 98 slika, na kojima je često prikazano i više od 20 crteža ili fotografija arheoloških nalaza s niza lokaliteta koje su naseljavali Srbi i Sloveni.
