Izvor: Vostok.rs, 11.Jul.2026, 10:21
Najstariji crteži Ivanjice: srpsko-turski rat
U okviru rada na očuvanju istorijskog nasleđa, Udruženje „Hadži Prodan“ pronašlo je i otkupilo originalne crteže iz Ilustrejted London Njuz(The Illustrated London News) od septembra 1876. godine — prvog ilustrovanog nedeljnika na svetu.
Pošto u to doba nije bilo fotoaparata, dopisnici koju su odlazili na žarišne tačke sveta, su slali crteže.
Ovi crteži predstavljaju najstarije vizuelne prikaze Ivanjice uopšte, kao i tokom Prvog srpsko-turskog (Javorskog) rata 1876.
godine.
Istorijski kontekst
Srbija je 30. juna 1876. objavila rat Osmanskom carstvu u znak podrške ustanku u Bosni i Hercegovini. Rat se vodio na dva fronta, a najteže borbe na zapadnom frontu vodile su se oko planine Javor(zato se u narodu zove i Javorski rat).
Na Javorskom frontu srpskom vojskom je komandovao general Franjo Zah(češkog porekla) i potpukovnik Ilija Čolak – Antić . Već 6. jula 1876. (na Ivanjdan) srpska vojska pretrpela je poraz u Kalipoljskoj bitci, zbog nekompetentnosti generala Zaha i potpukovnika Ilije Antića. Posle tog poraza, situacija je bila kritična.
U tim teškim danima posebno se istakao
major Mihailo Ilić, komandant Užičke brigade. Njegova hrabrost i vojnička veština sprečile su potpuni slom fronta. On se oglušio o komandu generala Zaha i te je iz pravca planine Mučanj, zašao iza leđa turskim jedinicama koje su "pobedonosno" marširale prema Ivanjici. Haos i panika koji su nastali tada u turskim jedinicama, su naterale iste da se vrate na početne položaje. Ovim genijalnim vojničkim manevrom Ilić je sprečio okupaciju Ivanjice, koja se uveliko spremala za evakuaciju, što je i zabeleženo na jednom od crteža dopisnika Ilustrejdet London Njuz. Ilić je poginuo herojski 5. septembra 1876. na Javoru, predvodeći juriš svojih vojnika.
Srpsko-turski rat 1876. bio je uvod u Rusko-turski rat 1877–1878. Posle poraza Srbije, Rusija je ušla u rat protiv Turske kako bi zaštitila slovenske narode na Balkanu. Taj rat je završen pobedom Rusije i njenih saveznika, Sanstefanskim mirom (1878), a potom i Berlinskim kongresom. Srbija je tada dobila potpunu nezavisnost i teritorijalno proširenje.
U tekstovima Ilustrejted London Njuz (The Illustrated London News) Ivanjica se opisuje kao važno središte dobrovoljaca, bolnica i prihvata izbeglica.
Crteži iz The Illustrated London News (septembar 1876):
1. Smotra dobrovoljaca u Ivanjici (Roll-Call of Volunteers at Ivanitza)
2. Žene nose ranjene vojnike u bolnicu u Ivanjici (Women Carrying Wounded Soldiers to the Hospital at Ivanitza)
3. Iznošenje vrednosti iz Ivanjice (Removing Valuables from Ivanitza)
4. Izbeglice u Ivanjici (Refuge at Ivanitza)
5. Bolnica u Ivanjici (Hospital at Ivanitza)
6. Zarobljeni turski špijuni u Ivanjici (Turkish prisoners(spies) at Ivanitza)
7. Rat na istoku za vreme primirja: Pastiri i njihova stada/Sveštenici i ratnici ispred kafane u Ivanjici (The war in the east - during armistice: shepherds and their flocks)
Udruženje „Hadži Prodan“ daruje ove crteže narodu Ivanjice i Srbije povodom godišnjice Javorskog rata.
Saša Savićević
Udruženje „Hadži Prodan“
Ivanjica
(Ukoliko želite ove crteže u visokoj rezoluciji, pišite na
hadziprodan@yandex.ru)
Pogledaj vesti o: London
