Izvor: Blic, 14.Jul.2000, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Srbi iskopali svetsko blago
Srbi iskopali svetsko blago
Moj deda Miloje Vasić bio je čuvar Narodnog muzeja u Nišu, pre sto godina, kada je dobio od nekog seljaka glavu skulpture cara Konstantina - priča Miloje Vasić, unuk koji je poneo isto ime i prezime i koji je ove, 2000. godine, pronašao na arheološkom nalazištu 'Medijana' ranohrišćansku crkvu sa Hristovim monogramom i ostavu bronzanih predmeta, sa pokretnom ogradom iz paganskog perioda. Ona ima svetski značaj jer do sada nigde na svetu nije >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic << pronađena slična ograda sa tako jasnim funkcijama.
- Da sam znao koliko je teško biti u žiži interesovanja i kao papagaj ponavljati mnogobrojnim novinarima istu priču, ne bih se ni trudio da pronađem nešto epohalno - kaže Miloje Vasić, inače direktor beogradskog Arhe- ološkog instituta i rukovodilac projekta.
Ovde u ravnici na samim obodima Niša, između Elekt- ronske industrije s jedne i Nišave s druge strane sedmočlana stručna ekipa i 24 fizička radnika bili su veoma talični ovog jula. Nešto manje od šest meseci pre početka novog milenijuma, i posle samo desetak dana rada, pronašli su zapadni ogradni zid carske palate i hrišćansku baziliku koja je sa svojim temeljima apside prešla preko ogradnog zida palate.
- To je dokaz da je letnjikovac cara Konstantina bio uništen, a kao najraniji datum tog rušenja bila bi 378. godina, odnosno najezda Gota, a poslednji bi bio 441. godine kada su Huni došli u Medijanu - kaže Vasić, stojeći nad arheološkim nalazištem u komšiluku fabrike.
Kako je otkriveno ovo istorijsko blago?
Arheolozi su želeli da definišu arheološki park 'Medijana' koji se rasprostire na 200 kilometara i da ove godine izgrade kolsko-pešačku stazu, ali su sondiranja na tom terenu dovela do potpuno neočekivanih rezultata!
Otkrivena ranohrišćanska crkva, koja potiče najverovatnije iz treće četvrtine IV veka, biće veoma značajna za Srbiju i Niš, jer je do sada najranija bazilika bila sa kraja V i početka VI veka, kao ona u Jagodini. Grobljanska crkva je bila izgrađena od drveta ili nekog drugog lakog materijala, ali je imala malternu podnicu u čijoj se sredini nalazi kvadratno polje sa mozaikom na kojem je predstavljen Hristov monogram ili Hristogram. Crkva malih dimenzija je bila grobljanska jer su sada pronađena dva, mada su ranije arheolozi već otkrili nekoliko grobova. Jedan od 'ovogodišnjih' grobova je uklesan u veliki četvrtasti stub koji prethodi građevinskoj fazi u kojoj je izgrađena palata i drugi carski objekti.
Za arheologe je još veće neočekivano iznenađenje bilo kada su u zemlji pronašli ostavu bronzanih predmeta, i kada su nakon čišćenja utvrdili da se radi o delovima bronzane pokretne ograde, a njeno poreklo locirali za prve decenije IV veka. Ograda može vrlo lako da se montira i demontira, a sastoji se od performisanih bronzanih ploča, dimenzije metar sa metar, koje su ukrašene glavama meduza i lavova. Između ploča nalazili su se stubovi u obliku grčkih hermi, koji na vrhu imaju poprsja boginje Lune i najverovatnije boga Eskulapa.
Ograda, koja je bila lako pokretna i verovatno služila u paganskim svetilištima, napravljena je u nekoj radionici u Grčkoj ili Maloj Aziji, verovatno u dvorskoj jer njen kvalitet na to upućuje. Vreme nastanka najbolji je dokaz da se radilo o prelazu iz paganstva u hrišćanstvo, te su pagani sakrivali svoje relikvije, isto kao i mermerne statuete koje su ranije pronađene.
Može da se pretpostavi da je ograda bila pokretna da bi vrlo lako mogla da se prenese tamo gde se želi, i da je služila da odvoji vernike od sveštenstva, što može da bude preteča hrišćanskog ikonostasa.
Jul 2000. godine ostaće svakako jedan od značajnih datuma u istoriji antičkog arheološkog nalazišta u Medijani, letnjikovcu cara Konstantina, rođenom u ovom gradu, koji je definitivno prihvatio hrišćanstvo. Vesna Torović 'Medijana' za zaljubljenike
'Medijanu' je video i opisao još u 19. veku Feliks Konic, kasnije, 1934. godine, zaljubljenici u arheologiju, kao što je Aleksandar Nenadović, vršili su neka iskopavanja i pronašli delove mozaika, ali su značajnija otkrića došla tek kada su dve godine kasnije profesionalni arheolozi Adam Oršić Slavetić i Rudolf Bratinić iskopali terme i nimfeurn sa mozaicima. Sistematska sondiranja započela su 1961. godine, a 1994. godine bili su započeti veliki radovi, zbog izgradnje bazena za vodu za potrebe 'Vodovoda', ali su prekinuti zbog smrti Petra Petrovića, koji je tada rukovodio iskopavanjima. Iz IV veka
- Svetska arheologija do sada nije zabeležila tako dobro očuvan ansambl, jer su nalaženi delovi takvih ograda, ali se nije znalo čemu služe - kaže Vasić.
