Izvor: Politika, 04.Jun.2010, 23:12 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Natalitetom „tuku” Arape
Izrael je država sa najviše klinika za plodnost u odnosu na broj stanovnika, dok prosečna žena ima više od troje, ultraortodoksne Jevrejke imaju čak više od desetoro dece
Kad je Centralni biro za statistiku Izraela objavio da je na severu zemlje, ako se izuzme Haifa, arapsko stanovništvo postalo većinsko, u mnogim jevrejskim porodicama zapodenula se rasprava o tome „kako možda nemaju dovoljno dece”, a dugogodišnji sukob između Jevreja i Palestinaca oko teritorije >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << neminovno se prelio u svojevrsni demografski pritisak koji oseća svaka porodica.
Međutim, statističke brojke često mogu da zavaraju budući da je Izrael jedna od malobrojnih ekonomski razvijenih zemalja u svetu koja beleži pozitivan prirodni priraštaj. Za razliku od, na primer, većine zapadnoevropskih zemalja u kojima porodice prosečno imaju jedno dete, u jevrejskoj državi prosečna porodica ima više od troje dece, dok porodice ultraortodoksnih Jevreja broje od 10 do čak 14 dece.
Dok Jevreje brinu procene izraelskih statističara da će populacija od milion i po Arapa, koliko je živelo u Izraelu na kraju 2008. godine, do 2030. porasti na 2,4 miliona ili 24 odsto ukupne populacije, u drugi plan pada činjenica da prosečni broj dece u jevrejskim porodicama raste, dok je arapskim drastično pao za poslednje četiri i po decenije. Svaka Palestinka je 1965. godine imala u proseku 8,4 deteta, dok je taj prosek u 2008. godini bio 3,6.
Kako kaže Nibal Hamdan, Palestinac koji živi u Haifi, arapske porodice ne mogu da vode trku sa demografijom.
„Mnoge porodice će razmisliti dva puta pre nego što se odluče da kuću ispune brojnom decom, budući da moraju da brinu kako da ih othrane i kako da zarade novac neophodan za njihovo obrazovanje”, kaže Nibal Hamdan, koji ima malu ćerku.
Iako je arapska populacija u Izraelu u toku 2008. godine, prema podacima Centralnog biroa za statistiku, porasla za 38.000 ljudi, statistika takođe pokazuje da Jevreji žive duže od Arapa – muškarci četiri godine, a žene tri godine više.
Međutim, porast nataliteta među Jevrejima nije samo plod međuetničkog nadmetanja, već i spleta kulturnih i religioznih razloga. Činjenica da je Izrael država koja na svetu ima najviše klinika za plodnost prema broju stanovnika nije samo rezultat političke odluke da zdravstveno osiguranje pokriva veštačku oplodnju, već i činjenice da veoma religiozne žene mogu da koriste ovu mogućnost budući da halaha (jevrejski religiozni zakon) pozitivno gleda na rad klinika za plodnost i trud žena da na sve načine iskoriste modernu medicinu kako bi rodile dete.
Socijalni antropolog Suzan Marta Kan, u svojoj knjizi „Reprodukcija Jevreja”, posle višegodišnjeg istraživanja objašnjava kako brojni faktori pomažu tome da se Izrael može nazvati pravom „pronatalnom” državom. Veoma je značajno to što rabini smatraju ravnopravnim Jevrejima i decu koju su rodile neudate majke, potom što je i među sekularnim i među religioznim Jevrejima odomaćeno mišljenje da je bolje biti samohrana majka nego žena bez dece, kao i to što država pomaže samohrane roditelje.
Osim toga, neudate žene imaju istu mogućnost kao i udate žene da pokušaju da dobiju dete korišćenjem reproduktivne tehnologije, dok halaha nema konkretne zabrane povodom pitanja veštačke oplodnje, pa ni ultraortodoksni rabini nemaju ništa protiv ovog dela medicine koja je za mnoge druge religije diskutabilna.
Suzan Marta Kan objašnjava da takozvano kopile, prema jevrejskom religioznom zakonu, može biti rođeno samo u činu incesta ili preljube, dok preljubu prema halahi može da počini samo udata žena. Premda ultraortodoksni rabini nisu baš zagovornici veštačke oplodnje jer insistiraju na očuvanju tradicionalne porodice, neudatim ženama koje su vernice oni neće zameriti čin veštačke oplodnje i novorođeno dete biće Jevrejin kao i svaki ostali.
Štaviše, svojevrsna naprednost judaističke tradicije ide do toga da rabini čak daju prednost tome da žena bude veštački oplođena spermom nejevrejskog davaoca jer, kako objašnjava Suzan Marta Kan, „jevrejska tradicija ne brine ukoliko nejevrejin masturbira”, a time se „ne dolazi u opasnost da dođe do preljube pod kojom se definiše odnos udate Jevrejke i Jevrejina koji nije njen muž”.
Ipak, strah da će ih Arapi brojčano nadjačati veoma je izražen kod svake jevrejske porodice, a iole religiozniji brojno potomstvo smatraju kao svojevrsnu dužnost.
Paula Štern, predsednica jedne izraelske informatičke kompanije, kaže pak da etnički i religiozni razlozi nisu bili presudni za to što ona ima petoro dece.
„Svaki put kada smo dobili još jednu bebu smatrali smo da porodica nije kompletna. Tek kad sam rodila peto dete, rekla sam da je to to”, kaže Šternova, čija porodica spada u religiozne.
Ultrareligiozne jevrejske porodice imaju više od desetoro dece, što spada među najviše stope fertiliteta za muškarce sa jednom ženom. Takozvane liberalne Jevrejke ovu pojavu objašnjavaju time da se „u ultraortodoksnim porodicama ne koriste kontraceptivna sredstva, a sledi se biblijska tradicija koja nalaže odvojenost od žene, koja se potom završava u vreme ženinih plodnih dana”.
Međutim, prsti politike su duboko u privatnom životu ljudi, tako da će Jevreji često reći da je brojnost porodice „pitanje života ili smrti”, a da oni „nemaju drugog izlaza”.
Nenad Radičević
[objavljeno: 05/06/2010]
