Izvor: BKTV News, 28.Okt.2012, 22:13 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Kraj “Novog svetskog poretka” i svet nakon njega
Kraj “Novog svetskog poretka”, naslov je članka Seumasa Milnea, uvaženog kolumniste ritanskog The Guardiana. Milne je godinama izveštavao za The Guardian iz Bliskog istoka, Istočne Evope, Rusije, Južne Azije i Latinske Amerike. Pre toga je radio za The Economist, a autor je i bestselera “The Enemy Within: The Secret War Against the Miners”.
Seumas Milne, svoju analizu započinje povratkom u kasno leto 2008. godine, kada su dva događaja u brzom sledu signalizovala >> Pročitaj celu vest na sajtu BKTV News << kraj Novog svetskog poretka. U avgustu je Gruzija, američki saveznik na Kavkazu, slomljena u kratkom, ali krvavom ratu, nakon što je napala ruske trupe u spornoj pokrajini Južnoj Osetiji. Bivša sovjetska republika bila je miljenik američkih neokonzervativaca. Njezin autoritativni predsednik bio je glasan zagovornik ulaska Gruzije u NATO.
Uprkos američkoj invaziji na Irak, George Bush tvrdio je, da je neprihvatljiv ovakav napad na suverenu državu u 21. veku. Dvostruki standardi Sjedinjenih Američkih Država postajali su sve bolje vidljivi. Kad je sukob završio, George Bush upozorio je Rusiju da ne priznaje Abhaziju i Južnu Osetiju. Rusija je učinila suprotno i priznala ih.
Milne smatra da taj sukob predstavlja prekretnicu u međunarodnim odnosima. Američko obmanjivanje se završilo, njezin vojni uticaj potkopan je u ratu protiv terorizma, u Iraku i Avganistanu. Nakon dve decenije u kojima je opkoračila svijet poput Kolosusa, godine neosporne američke moći su završene.
Tri nedelje nakon rata, drugi, dalekosežniji događaj, zapretio je središtu dominantno američkom globalnom finansijskom sistemu. Sredinom septembra izbila je kreditna kriza kolapsom četvrte najveće američke investicijske banke Lehman Brothers, što je bacilo zapadni svet u najdublju ekonomsku krizu još od 1930-tih.
Milne zaključuje da se u toku prve decenije 21. veka uzdrmao međunarodni poredak, dok je 2008. godina bila prekretnica. Sa završetkom hladnog rata, rečeno nam je da su sva velika politička i privredna pitanja rešena. Liberalna demokratija i slobodno tržište su trijumfovali, te su predodređeni da čovečanstvo odvedu u novu eru mira, slobode i prosperiteta.
Proročanstvo se nije ispunilo. Govorili su da je socijalizam poslan u kovčeg istorije, no ni to se nije dogodilo.
George Bush stariji je 1990. godine inaugurisao “Novi svetski poredak” utemeljen na neprimernoj američkoj vojnoj supremaciji i zapadnoj ekonomskoj dominaciji. To je trebao da bude početak jednopolarnog sveta bez suparnika. Regionalne sile, trebale su savijati kolena pred novom svetskom imperijom. Sama istorija, kako su rekli, trebala je doći do kraja. Ništa se od toga nije dogodilo, Sjedinjene Američke Države su proširile svoj uticaj, no ostale su daleko od ostvarivanja krajnjih ciljeva.
Između napada 11. septembra 2001. i pada Lehman Brothersa, došlo je do raspada globalnog poretka. Milne zaključuje da su dva faktora bila presudna. Tokom decenije kontinuiranog ratovanja, Sjedinjene Američke Države uspele su da otkriju svoje limite, a ne snagu svoje vojne moći. Kao drugo, srušio se neoliberalni kapitalistički model koji je vladao generacijama.
Davno pre 2008. model “slobodnog tržišta” bio je pod žestokim napadom: neoliberalizam je predao vlast neodgovornim bankama i korporacijama, protivnici korporacijske globalizacije upozoravali su na rastuće siromaštvo i socijalnu nepravdu, na sistem koji je ekonomski i ekološki neodrživ. Velik broj ekonomista je predviđao kolaps neoliberalnog modela.
Udaljimo se od Milnea, do poznatog američkog geopolitičara Zbigniewa Bžezinskog. On je u članku “Nakon Amerike” napisao: “Jer ako Amerika posrne, svetom verovatno neće dominirati jedan nadmoćan naslednik – čak ni Kina”. Pokušajmo da analiziramo što to znači.
Nakon dvopolarnog, ideološki suprotstavljenog sveta od 1945.-1991., te jednopolarnog sveta koji je usledio padom Sovjetskog Saveza, krećemo se prema mnogopolarnosti. Rusija i Kina su još 1997. godine potpisale sporazum o mnogopolarnosti, osjećajući se ugrožene američkom snagom. Međunarodna nesigurnost, povećanje tenzija među globalnim konkurentima, učestalost gerilskih i građanskih ratova, nestabilnost, haos i revolucije – sve su to znaci slabljenja jednopolarnog sveta.
Američka dominacija nad svetskim finansijskim sistemom, dolar kao rezervna svetska valuta, te američka kontrola pomorskih putova i dalje drže Sjedinjene Američke Države na poziciji broj jedan. Potezi Rusije i Kine, zatim Indije i Brazila, pa i Irana – potezi su država koje predstavljaju avangardu u uspostavi mnogopolarnog svijeta. Nijedna od ovih država ne može se sama suprotstaviti Sjedinjenim Američkim Državama, pa to rade grupno.
Mogli bismo to nazvati saradnjom civilizacija koje se bore protiv dominantnog američkog imperijalizma. “Trijumf imperijalizma vodi uništenju civilizacija”, kao što je napisala Rosa Luxemburg. To je u isto vreme borba za što veću političku nezavisnost, kulturnu posebnost i ekonomski prosperitet tih civilizacija.
I Sjedinjene Američke Države sve više teže da svoju strategiju prikažu mnogopolarnom. Oni i Evropsku Uniju vide kao zaseban pol, iako u njoj drže razmeštene nuklearne bojeve glave. Američki potpredsednik John Biden, tako je u Ukrajini 2009. godine održao govor u kojem spominje mnogopolarnost: “Sjedinjene Američke Države ne traže sferu uticaja. Mi se trudimo da izgradimo mnogopolaran svet, u kom nacije sa istim mišljenjem stvaraju zajednički povod za naše zajedničke izazove – što su jači naši partneri, prosperitetnije je naše partnerstvo.”
U osnovi ovo ne predstavlja istinsku mnogopolarnost, jer je za nju potrebna različitost, a ne istost ili bliskost. Radi se čisto o retoričkoj promeni, kojom Sjedinjene Američke Države nastoje svoje saveznike od Evrope, Turske, Japana ili Australije prikazati kao nezavisne polove, dok bi u stvarnosti te civilizacije služile za suprotstavljanje onim civilizacijama koje istinski teže postati polovima u mnogopolarnom svetu.
To pokazuju i poslednji trendovi: Evropa protiv Arapa u Libiji, Turska protiv Arapa u Siriji, pro-američki blok na Dalekom istoku kao protivteža Kini, Evropa i Turska kao protivteža Rusiji. Sukobi civilizacija u interesu Sjedinjenih Američkih Država.
Istinska mnogopolarnost znači istinsku saradnju i izbegavanje bilo kakvih civilizacijskih sukoba. Recimo na primeru Evrope ovo znači političku nezavisnost, kako od Amerike, tako i od Rusije, ali znači i poštenu saradnju sa Severnom Afrikom – a ne eksploataciju. Sama Evropa ne sledi ovu političku liniju, već upravo dijametralno suprotnu – politička zavisnost od SAD-u, suprotstavljanje Rusiji, eksploatacija Severne Afrike.
Jačanje mnogopolarnosti donosi sa sobom mnoge pozitivne i negativne mogućnosti. Od izgradnje paralelnog finansijskih sistema, do jačanja kapitalizmu suprotstavljenih ekonomskih teorija, počevši od klasičnog socijalizma do hršćanskih ili islamskih verzija socijalizma ili ograničenog kapitalizma. Mnogopolarnost omogućuje veću nezavisnost civilizacija te sprečavanje destruktivne društvene amerikanizacije, te globalizaciju po sasvim drugačijem modelu.
Da se vratimo opet na Bžezinskog. On je postavio pitanje: “Kako će svet izgledati u godinama slabljenja američke moći? Veoma opasno” – odgovorio je. Najgore što se svetu može dogoditi slabljenjem Amerike, su mogući sukobi koje bi to slabljenje moglo uzrokovati. Ova sukobljavanja bi mogla podsticati i sama Amerika, da na taj način dokaže nužnost svoje jače prisutnosti. Što je saradnja civilizacija na evroazijskoj kopnenoj masi veća, to je pretnja američkog hegemonizma manja.
Zaključci Milnea slični su ovima, iako su ovde prebačeni u jedno drugo područje. Njegov konačni zaključak glasi: “Preokreti u prvim godinama 21.veka otvaraju mogućnost nove vrste globalnog poretka, i istinske društvene i ekonomske promene”.
Izvor: advance.hr
Tweet
