Izvor: Politika, 09.Jun.2010, 23:12 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Kontrasti Zapadne Sahare
Dok na istoku zemlje, na alžirskoj granici, mirovne snage održavaju red, na zapadu Maroko ulaže milijarde dirhama nastojeći da napravi svoje Karibe
Od našeg specijalnog izveštača
Dahla, juna – Kada su organizatori 42. godišnje skupštine Udruženja frankofonih novinara, održane u Rabatu, rekli da će se ići na izlet u Zapadnu Saharu, mnoge kolege su podigle obrve pitajući se koliko je to bezbedno s obzirom na činjenicu da je status ove države >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << nerešen već godinama. Zapadna Sahara je zemlja sa najdugovečnijim sukobima koji traju još od odlaska Španaca 1975. godine, koji su ovde držali kolonijalnu vlast. Kada je rečeno da idemo u Dahlu, koja se nalazi na zapadu zemlje, bilo je jasno da je reč o krajnje bezbednom delu koji je pod kontrolom Maroka, jer se gotovo svakodnevni sukobi i pokušaji prelaska granice dešavaju na istoku, na granici sa Alžirom, gde su stacionirane i mirovne snage Ujedinjenih nacija.
Većina novinara krenula je na ovaj put, uz izostanak manje radoznalih i naravno kolega iz Alžira. Jedan od njih je u nezvaničnom razgovoru rekao da čak i kad bi želeo da ide, a ne želi, ne bi smeo, jer bi snosio posledice po povratku u domovinu.
Sukob u ovoj državi, koju Marokanci nazivaju Južnom pokrajinom, počeo je 1975. godine odlaskom Španaca kada je dogovoreno da se izvrši podela između Maroka i Mauritanije, ali je Polisario, pokret za nezavisnost Zapadne Sahare, uz pomoć Alžira, odbacio ove mogućnosti i krenuo u sukobe sa obe strane. Uspevši da istisne Mauritaniju, Polisario je proglasio 1976. godine Saharsku Arapsku Demokratsku Republiku, ali je Maroko iste godine aneksijom prisvojio dve trećine područja.
Primirje između Maroka i Polisarija sklopljeno je 1992. godine i još od tada se vode neuspešni pregovori o statusu zemlje koja je danas pod patronatom Ujedinjenih nacija. Maroko nudi autonomiju, Polisario traži nezavisnost, a Ujedinjene nacije ostaju pri stavu da odluku o nezavisnosti ili priključenju Maroku moraju doneti stanovnici Zapadne Sahare na referendumu pod nadzorom UN. Uslovi za referendum, međutim, još nisu stvoreni.
Uložene milijarde dirhama
Praktično, Saharska Arapska Republika je nepriznata država sa vladom u egzilu ( u Alžiru), a Maroko upravlja nad dve trećine teritorije. Neke zemlje, uglavnom afričke, priznale su Saharsku Arapsku Republiku, neke su i povukle to priznanje. Oni koji dobro poznaju prilike u ovom regionu kažu da Polisario ima podršku nesvrstanih zemalja, da je Savez bezbednosti UN podeljen, a da su Francuska i SAD uz Maroko.
Prevlast Maroka se jasno vidi i po samom dolasku u Dahlu, gde se vijore marokanske zastave, dok su u državnim prostorijama okačene slike marokanskog kralja Muhameda Šestog. Marokanci su ovde svoj na svome. Udaljena dva sata leta avionom od Rabata (što je ista vazdušna razdaljina kao i između Rabata i Pariza), Dahla je moderan grad u koji, to se vidi na prvi pogled, Maroko mnogo ulaže.
Prema podacima koje smo dobili na licu mesta, Maroko je do sada u društveno-ekonomski razvoj ovog regiona uložio 7,2 milijarde dirhama (marokanska novčana jedinica, jedan evro ima 10 ili 11 dirhama u zavisnosti od kursa). Još iz aviona su uočljivi brojni stambeni blokovi koji se podižu u Dahli i okolini. Centar grada je lepo uređen, a ni luksuzne vile nisu retkost. Tu ima i vegetacije (palme, travnjaci, cveće), ali čim se krene dalje sve je gola zemlja i pesak.
Dahla se nalazi na poluostrvu dugom 667 kilometara, na specifičnoj geografskoj lokaciji između pustinje i Atlantskog okeana. Ovaj region Marokanci reklamiraju kao marokanske Karibe i kao „biser marokanske Sahare”, što bi sa više od 300 sunčanih dana u godini, flamingosima i prirodnim vodama, realno i mogli da postanu. Daleko od toga da je Dahla već postala turistički magnet kao na primer marokanski grad Marakeš, ali vlasti ovog regiona tvrde da za sada grad godišnje ugosti između 3.000 i 4.000 turista, a da su hotelski kapaciteti 1.500 kreveta. U lepotu plaža sa belim peskom u Dahli novinari su se i sami uverili prilikom predaha kod hotela „Sahara”, gde su se okupali u Atlantskom okeanu.
Naravno, novinari su se bunili što čuju i vide samo jednu stranu, ali su sva njihova politička pitanja u Dahli ostala bez odgovora.
Maroko podstiče naseljavanje Marokanaca bogatim ulaganjima u ovaj region, pa je tako broj stanovnika u stalnom porastu. Prema podacima koje smo dobili od domaćina, broj stanovnika u Dahli se sa 17.309, koliko ih je bilo 1982. godine, popeo na 58.104 u 2004. Danas ih, kažu, ima oko 100.000. Inače, većinu stanovništva u Zapadnoj Sahari uopšte čine Arapi i Berberi, a prvobitni stanovnici, nomadi arapskog porekla, danas jednim delom žive kao izbeglice u Alžiru.
Crveni tepih u Sahari
Svakako, Dahla i ceo poluostrvski region sa svojim specifičnim geografskim položajem i ipak razvijenom privredom nisu tipični za veći deo Zapadne Sahare, čiji su veliki delovi privredno potpuno nerazvijeni, a mreže puteva gotova da i nema. U Dahli smo posetili ogromne pokrivene plantaže čeri paradajza. Ovo povrće se uzgaja u celom regionu na 340 hektara, a prinos je 120 do 220 tona po hektaru, sa ukupnom prosečnom godišnjom proizvodnjom od 65.000 tona. Paradajz najbolje uspeva, a gaje se i dinje, biber, kukuruz. Godišnje se proizvede i 600.000 litara kravljeg i dva miliona litara mleka od kamile, kažu domaćini.
Region je, ipak, najpoznatiji po industriji ribe koja predstavlja 65 odsto njegove ekonomske aktivnosti. Posetili smo veliku luku u kojoj su stacionirani ribarski brodići na kojima se suši veš i kuva, što jasno ukazuje da su brodovi ribarima ne samo sredstvo za rad nego i krov nad glavom.
Posetu Dahli završili smo kao gosti na otvaranju Međunarodnog filmskog festivala na kome su najavljeni filmovi iz Maroka, Rusije, Francuske, Belgije, Velike Britanije, Mauritanije, Tunisa, Španije i gde su nas najpre dočekale tradicionalne afričke igre i crveni tepih. Sama ceremonija otvaranja festivala pod vedrim nebom, međutim, nije se razlikovala od bilo koje druge na planeti: uglađeni voditelji koji govore na dva jezika, arapskom i francuskom, gosti, pevačice i govor političara (u ovom slučaju Halida Nasirija, ministra za komunikacije i portparola vlade Maroka koji nas je i doveo u posetu Dahli).
Samo su nas publika koja je spontano zapevala na muziku jednog instrumentaliste, deca načičkana na ogradi i afričko nebo, podsećali na to gde smo. To spontano pevanje i izuzetna gostoljubivost stanovnika Dahle potvrdili su po ko zna koji put da ljudi na celoj planeti, dok politički interesi kroje njihovu sudbinu, jedino žele da žive u miru i da obezbede normalan život za sebe i svoje najbliže.
Gordana Popović
[objavljeno: 10.06.2010.]
