Izvor: Vostok.rs, 07.Nov.2023, 18:27
Hadži-Prodanova pećina i crkva – nacionalno blago ugroženo zbog profita
Udruženje „Hadži-Prodan“ iz Ivanjice ovom prilikom informiše javnost o ugroženosti Hadži-Prodanove pećine i crkve Svetog Arhanđela Mihaila koja se nalazi ispred same pećine, kao i Rašćanske reke koja protiče u blizini, sve zbog nezakonitog delovanja određenih aktera.
Hadži Prodanova pećina je arheološko paleolitsko nalazište i spomenik prirode koji se nalazi u selu Raščići nedaleko od Ivanjice. Ova pećina je stanište za koloniju ugrožene vrste slepih miševa. Sama pećina i kolonija slepih miševa je ugrožena radom obližnjeg kamenoloma koji, iako ima dozvolu za rad, uglavnom ne poštuje propisane mere. Dobila je ime po Karađorđevom vojvodi Hadži-Prodanu Gligorijeviću, koji je tokom srpskog ustanka 1814. godine, poznatog kao Hadži Prodanova buna, preuzeo vođstvo protiv turske odmazde i u pećinu sklanjao zbegove naroda i ustanika. Pećina je otvorena za posetioce pre četiri godine i predstavlja jednu od istorijskih znamenitosti opštine Ivanjica. Na samo nekoliko koraka ispred ulaza u stenu je crkva posvećena Arhangelu Mihailu koja datira iz 1809. godine.
Crkva Svetog Arhangela Gavrila u Raščićima
Pored istorijskog, ima i neprocenljiv značaj za prirodu i zaštitu ugroženih vrsta biljnog i životinjskog sveta. U Hadži-Prodanovoj pećini je, ekipa studenata na čelu sa profesorom Biološkog fakulteta Beogradskog univerziteta dr Božidarom Ćurčićem, pronašla 25 novih vrsta pećinskih životinja (insekata), koje u svetu, ili nisu poznate ili su retke. I ono što je naročito interesantno, dok se u većini pećina uglavnom nalaze do dve vrste slepih miševa, u Hadži-Prodanovaj ima oko šest, od čega su tri endemske vrste i nema ih na drugim mestima.
Pročitajte još: Društvo za očuvanje divljih životinja „Mustela“: Značajno sklonište slepih miševa Hadži-Prodanova pećina ugroženo funkcionisanjem i širenjem kamenoloma
Međutim, sve ovo pomenuto i neprocenljivo nacionalno, prirodno, kulturno-istorijsko blago je na udaru zbog rada obližnjeg kamenoloma koje se odvija uz neprestano kršenje brojnih zakona. Zbog blizine kamenoloma, koji je otvoren u neposrednoj blizini crkve i pećine, te zbog njegovog nepropisnog delovanja (pre svega miniranja), došlo je vremenom do rušenja Crkve ali se, srećom u nesreći, pokojni patrijarh srpski Pavle izborio za to da se crkva obnovi. Ali se sa nepropisnim delovanjem nastavilo. Prelaskom kamenoloma iz državnog u privatno vlasništvo sve je ostalo isto, čak i gore. Tako, ne postoji studija o bezbednosti zaposlenih i posetilaca na čiju neophodnost ukazuje Turistička organizacija Ivanjice na svom sajtu. Dakle ta ista Turistička organizacija kojoj je povereno upravljanje HP pećinom, istovremeno ne radi ništa da bi studiju i izradila, niti preduzima bilo kakve radnje da bi pojačala mere zaštite, a na ukazane probleme u pogledu uginuća pojedinih primeraka slepih miševa „okreće glavu“ i napada članove udruženja koji su prijavu o uginućima poslali.
Ministarstvo za rudarstvo i energetiku je po prijavi našeg Udruženja utvrdilo da nadzirani subjekt nije odredio sigurnosno rastojanje i zaštitu okoline pri miniranju i dejstva vazdušnih udarnih talasa i zonu razletanja komada pri miniranju gasootporne zone. Treba istaći i to da Opština Ivanjica nije uključila ovaj lokalitet u svoj plan razvoja za narednih 10 godina već ga je i pored njegovog značaja i dalje ignorisala, da bi lokalitet bio uvršten u plan razvoja tek nakon primedbi našeg Udruženja.
Pročitajte još: Hadži Prodanova ekološka buna
U pozadini Crkva Svetog Arhangela Mihaila
Ovaj lokalitet je eksploatisan pošto je nalazište krečnjaka na samo 100 metara od zaštićenih spomenika i prirodnih dobara, što se ovde zanemaruje u korist profita, iako postoje stotine drugih lokaliteta za vađenje krečnjaka koji se ne nalaze u zaštićenoj zoni.
U Zavodu za zaštitu spomenika kulture iz Kraljeva je jasno evidentiano da su Hadži-Prodanova pećina i crkva Svetog Arhanđela Mihaila dobra pod zaštitom države, te da je za sve radove na objektima i u njihovoj neposrednoj blizini (što je ovde svakako slučaj), obavezno pribaviti mere tehničke zaštite Zavoda kao ovde nadležne službe zaštite.
To i dalje nije postignuto, mere zaštite nisu nabavljene ali se uprkos tome i dalje nastavlja rad kamenoloma kao i do sada, na štetu prirodnih i kulturno-istorijskih sadržaja koji se tu nalaze.
Pogledajte: Veterani 63. Padobranske brigade pozvali na zaštitu Hadži Prodanove pećine u Ivanjici od miniranja
Takođe, kamenolom se nalazi na izvoru Rašćanske reke pored pećine, iako ivanjička opština ima deficit vode. Za zagađivanje reke i uzurpiranje izvora Republička direkcija za vode-vodna inspekcija pri Ministarstvu za poljoprivredu, šumarstvo i vodoprivredu se proglasilo nenadležnim, iako joj je zbog zacevljivanja Raščićke reke i zagađenja iste na nadležnost prijavu Udruženja HP prosledilo Ministarstva za zaštitu životne sredine.
Udruženje Hadži-Prodan, shodno tome, smatra da bi sa tom nepovoljnom praksom trebalo stati i naterati odgovorne institucije da hitno dovedu u zakonski okvir nepropisni i nezakoniti rad kamenoloma, jer je ugroženost prešla kritičnu tačku.
Zbog namerne ili nenamerne nezainteresovanosti nekoliko nadležnih državnih institucija i njigovih službenika, obaveštavamo javnost o ugroženosti ovog lokaliteta, ali sa druge nastavljamo sa sudskim i svim drugim merama borbe za očuvanje ovih retkih i važnih istorijskih mesta za Srbiju i Srbe, koje treba da ostavimo svojim potomcima.
Ako i ne uspemo u ovoj borbi, ostaćemo čisti prema svojim precima i potomcima, što neće moći reći drugi. Ako državne institucije odluče da rade po zakonu, sačuvaćemo ovaj dragulj prirode i u praksi videti da u Srbiji ne vlada bezakonje kao što mnogi tvrde.
Povezane vesti:
U zaštitnoj zoni oko Hadži Prodanove pećine zabranjena eksploatacija mineralnih sirovina, ali ipak odmah uz nju se minira za potrebe kamenoloma
Društvo za očuvanje divljih životinja „Mustela“: Značajno sklonište slepih miševa Hadži-Prodanova pećina ugroženo funkcionisanjem i širenjem kamenoloma
Tajna Hadži Prodanove pećine: Otkrivena sasvim slučajno, a jedinstveno stvorenje u svetu živi ovde
Šta je važnije, Spomenik prirode Hadži Prodanova pećina ili kamen za kamenolom?
