Izvor: RTS, 31.Maj.2015, 10:02   (ažurirano 02.Apr.2020.)

Geopolitički klinč u Južnom kineskom moru

SAD krenule su u medijsku i diplomatsku ofanzivu usmerenu na ograničenje prisustva Kine u prostranom i geopolitički izuzetno važnom Južnom kineskom moru.
U obraćanju političarima, naučnicima i vojnodiplomatskom koru iz zemalja Azijsko-pacifičkog regiona u Međunarodnom institutu za strateške studije (IISS) u Singaporu u subotu, američki sekretar za odbranu Ašton Karter pozvao je Narodnu Republiku >> Pročitaj celu vest na sajtu RTS << Kinu i druge zemlje regiona da prestanu sa izgradnjom veštačkih ostrva u Južnom kineskom moru, gde se najmnoguljudnija zemlja sveta spori oko teritorija sa nekoliko država jugoistočne Azije.

U govoru učesnicima "IISS Azijskog samita za bezbednost", inicijative poznate i pod nazivom "Šangri La dijalog", Karter je naročito izrazio duboku zabrinutost zbog razmera radova koje preduzimaju kineske vlasti, mogućnosti da novostvorena ostrva budu iskorišćena u vojne svrhe i postanu poprište oružanih incidenata.
Peking je polovinom devedesetih započeo rad na utvrđivanju i proširivanju atola i podvodnih grebena u Južnom kineskom moru, stvarajući tako fizičke odskočne daske za projektovanje sopstvene ekonomske i vojne moći, jer tako nastala veštačka ostrva mogu da posluže za pristajanje ribarskih i trgovačkih brodova, ali i za baziranje vojnih efektiva. Porema izveštavanju međunarodnih medija, rad na izgradnji tih ispostava u morskom prostranstvu naročito je inteziviran u protekle dve godine.
Narodna Republika Kina polaže pravo na čak 70 odsto tog morskog prostranstva, uključujući tu i vode koje druge države smatraju slobodnim međunarodnim saobraćajnim koridorima i vode koje se nalaze hiljadama kilometara od njene obale, a nadomak zemalja kao što su Vijetnam, Filipini i Bruneji.
Veštačka ostrva eventualno bi mogla Pekingu da posluže i kao argument za sopstvene zahteve i tvrdnje u teritorijalnim sporovima sa drugim državama u Južnom kineskom moru.
Reagujući na tu mogućnost, Karter je naglasio da "pretvaranje podvodnih stena u avionske piste jednostavno ne može nekome da da pravo na suverenitet i dozvolu da ograničava međunarodni vazdušni i pomorski saobraćaj".
Poslednjih nedelju dana zapadnjačke agencije intezivirale su izveštavanje o radovima koje kineski građevinci sprovode na više lokacija u Južnom kineskom moru, a američki izviđački avioni, uprkos upozorenjima kineske mornarice i vazduhoplovstva, u više navrata su preleteli i slikali kineska veštačka ostrva, izazivajući špekulacije pojedinih međunarodnih medija o mogućnosti izbijanja oružanog sukoba.
U svom govoru u Singapuru Karter je izjavio da će SAD nastaviti da održavaju vojno prisustvo i vežbe u Južnom kineskom moru i da će u njega uputiti svoje najsavremenije brodove, podmornice i letelice.
Geopolitički i privredni značaj Južnog kineskog mora
Južno kinesko more zahvata ogromno prostranstvo između Tajvana i kineske obale na severu, Vijetnama na zapadu, Filipina na istoku, i ostrva Borneo na jugu, koje međusobno dele Malezija, Indonezija i Sultanat Bruneji.
Reč je o površini od oko 3,5 miliona kvadratnih kilometara kroz koju prolazi polovina ukupnog svetskog pomorskog saobraćaja. Tim morem se kreću plovila koja nose sirovine i proizvode za potrebe takvih giganata svetske ekonomije kao što su Kina, Japan, Južna Koreja, Tajvan i Singapur.
Pored problema izgradnje veštačkih ostrva i eventualnog pozicioniranja kineskih snaga na njima, Južno kinesko more je i poprište teritorijalnog spora oko dve grupe ostrva nastalih prirodnim putem. Kina i Vijetnam se spore oko Paraselskih ostrva koja su bliže vijetnamskoj obali ali se od polovine sedamdesetih godina u celosti nalaze pod kineskom kontrolom.
Takođe, ove dve zemlje, kao i Malezija, Filipini i sultanat Bruneji, sukobljavaju se oko različitih delova arhipelaga Spratli, koji se nalazi u samom srcu Južnog kineskog mora. Sama površina tih ostrva je vrlo mala, ali usled velike razuđenosti, ona zahvataju čak 425.000 kvadratnih kilometara akvatorije.
Ostvarenje suvereniteta nad njima bi zemlji ili zemljama koje ih kontrolišu omogućilo kontrolu ogromnog morskog prostranstva kroz koje prolaze najvažniji svetskih plovni putevi i pristup ogromnoj količini prirodnih resursa kao što su nafta, gas i riba.
Nova uloga Japana u Južnom kineskom moru 
Američkom ministru u osudi kineskih aktivnosti na izgradnji veštačkih ostrva u Južnom kineskom moru pridružio se i njegov japanski kolega Gen Nakatanji upozorenjem "da će se red pretvoriti u nered, a mir i stabilnosti urušiti ako nezakonita situacija ostane zapostavljena".
Nakatanji je izrazio nadu da će se "sve zemlje, uključujući tu i Kinu, ponašati kao odgovorne sile".
Japanski ministar predložio je i formiranje zajedničkih snaga zemalja članica Asocijacije nacija jugoistočne Azije koje bi 24 časa dnevno patrolirale Južnim kineskim morem, javljaju azijski mediji.
U tom slučaju, Tokio bi tim zemljama ponudio opremu za nadzor kao što su izviđački avioni i patrolni čamci, koji predstavljaju jedan od najboljih proizvoda japanske vojne industrije i koji su već traženi u regionu jugoistočne Azije, isto kao i polovni razarači i podmornice japanske proizvodnje.
Japanska vlada i parlament trenutno rade na izmeni zakona koja će, verovatno, počev od leta omogućiti veće angažovanje japanskih snaga van granica svoje zemlje, pa je moguće da će se na zadacima patroliranja i osmatranja u Južnom kineskom moru uskoro naći i plovila pod japanskom zastavom, upravo onako kako to priželjkuje Vašington.
Sučeljavanje američke i kineske državne strategije u Južnom kineskom moru
Sjedinjene Američke Države uprkos vojnopolitičkoj buri na Bliskom i Srednjem istoku, nastoje da prebace aksijalnu osu svojih diplomatskih, obaveštajnih i vojnih napora na Azijskopacifički region jer on novo ekonomsko srce planete i jer se u njemu, u formi rastuće ekonomske i vojne moći Kine, poslednjih par decenija razvija ozbiljna potencijalna pretnja globalnoj hegemoniji Vašingtona.

Sa druge strane, kinesko vojno i političko rukovodstvo objavilo je strategiju dinamičnijeg izlaska na more, koja podrazumeva jačanje mornaričih i vazduhoplovnih snaga, uspostavljanje sopstvenih zona za identifikaciju letelica koje delom obuhvataju i međunarodne vazdušne koridore, snažnije isticanje kineskih zahteva u teritorijalnim sporovima sa drugim državama i potiskivanje američkih vojnih efektiva od sopstvenih obala dublje u Pacifik.
Nastojanje Kine da postigne te ciljeve, u Južnom kineskom moru je našlo izraz u pokušaju da se ostvari kontrola i suverenitet nad prostranstvom i resursima konstruisanjem veštačkih ostrva sa pristaništima i avionskim pistama i postavljanjem naftnih platformi u spornim vodama.
To, međutim, ekonomski manje razvijene i vojno slabije zemlje jugoistočne Azije kao što su Vijetnam i Filipini gura u zagrljaj Sjedinjenih Američkih Država iz kojeg su se velikom mukom oslobodile krajem prošlog veka. Komunistička partija i narod severnog Vijetnama, uz pomoć pristalica sa juga, srušili su proamerički marionetski režim u Sajgonu (danas Ho Ši Min) i proterale američke trupe sa vijetnamskog tla 1975, dok je filipinska vlada 1992. zatvorila veliku američku pomorsku bazu u u zalivu Subik nedaleko od prestonice Manile.
Poslednjih desetak godina, međutim, suočene sa sve većim pritiskom od strane kineske mornarice, ove zemlje razmatraju ideju da ponovo ugoste američke snage i sada rade na jačanju svojih mornarica uglavnom uvozeći patrolne brodove japanske proizvodnje. 
Pogled u budućnost
Vojnopolitički komentatori u Aziji veruju da uprkos odluci Vašingtona da otpočne prelete izviđačkih aviona i upućivanje brodova u blizinu novoizgrađenih kineskih poseda u Južnom kineskom moru neće doći do oružanih incidenata i rata, jer to ne bi odgovaralo ni SAD, ni Kini, ni zemljama jugoistočne Azije.
Izvestan rizik od nesporazuma na terenu i razmene vatre postoji, ali preovladava uverenje da bi, čak i u slučaju takvog incidenta, eskalacija bila sprečena, jer postoji svest da bi ekonomski gubici svih strana prouzrokovani eventualnim ratom oko nenaseljenih teritorija bili preveliki.
Politika SAD u regionu obuhvata ponude za prodaju naoružanja zemljama koje se osećaju ugroženim od Kine, nuđenje vojne zaštite sopstvenim efektivima kroz stacioniranje američkih snaga na teritoriji tih zemalja, kao i angažovanje tradicionalnih saveznika Japana i Australije da vrše diplomatski pritisak na Peking, snabdevaju opremom njegove protivnike, pa i upute sopstvene snage na patrole u Južno kinesko more.
Ipak, analitičari u Aziji uglavnom smatraju da ta politika može samo da uspori i odloži rast kineskog uticaja i moći u tom strateški važnom moru, ali da ne može da zaustavi vojnopolitički rast Kine i projektovanje njene moći na to more.
Pojedini stručnjaci procenjuju da će kineska ekonomija, uprkos usporavanju privrednog rasta u poslednjih par godina, do 2020. godine po obimu preteći SAD, te da će materijalno i tehnološko jačanje kineske mornarice i vazduhoplovstva uskoro Pekingu omogućiti da ostvari svoj cilj da u blizini svojih obala ravopravno parira vojnim snagama SAD i njenih saveznika.

Nastavak na RTS...