Izvor: Politika, 20.Feb.2008, 13:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Doba svetlosti
U galeriji SANU od sutra izložba posvećena osamstogodišnjici manastira Žiča
U Galeriji SANU, sutra u 19 časova, akademik i predsednik Srpske akademije nauka i umetnosti Nikola Hajdin svečano će otvoriti izložbu „Doba svetlosti. Srpska umetnost 13. veka” autorki Suzane Novčić i Tatjane Mihailović. Ova izložba organizovana je povodom velikog nacionalnog jubileja – osam vekova manastira Žiča, koji predstavlja jedan od najznačajnijih manastira srpske >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << srednjovekovne istorije. U njemu su krunisani srpski kraljevi i ustoličavani episkopi, a u njemu se nalazilo i sedište arhiepiskopije.
Manastir su osnovali Stefan Prvovenčani i Sveti Sava između 1207. i 1217. godine, a ovaj prvi spomenik raškog stila bio je uzor mnogim srpskim crkvama u 13. veku. Najstarije freske, nastale oko 1220. godine, ulaze u red najboljih ostvarenja monumentalnog stila carigradskih majstora koje je u Srbiju doveo Sava Nemanjić. Posle razaranja krajem 13. veka, Žiču su obnovili kralj Milutin i arhiepiskop Sava Treći, a restaurirana je iz ruševina 1928, da bi nakon oštećenja u Drugom svetskom ratu ponovo bila obnovljena. Danas u njoj radi poznata škola ikonoslikarstva.
Polazna ideja izložbe je, kako nam objašnjava autorka Suzana Novčić, da se prikaže razvoj srpske umetnosti 13. veka kao konteksta u kojem je Žiča nastala i kojem pripada – konteksta velike umetnosti raške škole koja upravo u ovom veku doseže svoja vrhunska ostvarenja.
Veliki jubilej je prilika da se iz depoa iznesu i javnosti prikažu kopije fresaka koje svojim visokim kvalitetom najbolje prikazuju lepotu srednjovekovnog slikarstva.
Prema rečima naše sagovornice, bogata kolekcija kopija fresaka Narodnog muzeja u Kraljevu nastala je tokom šezdesetih godina prošlog veka u saradnji sa Galerijom fresaka u Beogradu.
Posetioci će moći da pogledaju i odlivke studeničke plastike, kopije srednjovekovnih rukopisa, makete i kartu manastira, kao i dijapozitive sa najizrazitijim delima srednjovekovne umetnosti. Tekstualne legende predstavljaju izvode iz radova najeminentnijih istraživača i naučnika nacionalnog srednjeg veka nekoliko generacija.
– Ovo je drugi bitan aspekt koncepcije, kojim smo želeli da damo svojevrsni omaž njihovom upečatljivom radu i da skrenemo pažnju šire javnosti na, možda, najlepše i najblistavije stranice naše istorije umetnosti uopšte – ističe Novčić.
Zahvaljujući Istorijskom muzeju u Beogradu, u Galeriji SANU biće izložen i veliki broj Valtrovićevih i Milutinovićevih crteža koji se odnose na arhitekturu i slikarstvo manastira Žiča. Ova dva velika istraživača kulturnog nasleđa tokom 19. veka ostavili su dokumente o četrdesetak spomenika i na najlepši mogući način otrgli od zaborava mnoge arhitektonske celine i slikarske opuse kojih danas nema. Po lepoti i obimu izdvajaju se scene iz katalikona manastira Žiča, rađene u akvarelu.
Najzanimljiviji deo izložbe, prema mišljenju naše sagovornice, predstavljaju originalni fragmenti prvobitnog fresko-slikarstva Spasovog hrama, stradalog u vreme kumanske najezde, kao i elementi originalne dekorativne plastike iz Studenice.
Na kraju, u koncepciju postavke uključena su dva filma, snimljena namenski za ovaj jubilej. Jedan je posvećen žičkoj ikonopisnoj školi koja se lepotom svojih ikona proslavila širom sveta. Drugi film predstavlja razgovor sa Zdenkom Živković, koja je čitav radni vek posvetila konzervaciji i, pre svega, kopiranju fresaka u našim najznačajnijim manastirima.
– Nadamo se da izložba „Doba svetlosti” ovakvim pristupom može da pruži jedan zaokruženi uvid u složene aspekte srednjovekovne umetnosti i kulture Raške države na njenim znamenitim počecima, u čijem središtu stoji Žiča, prva arhiepiskopija, krunidbeno mesto i saborni hram Srba – ističe na kraju razgovora za „Politiku” Suzana Novčić, dodajući da je zajedno sa koleginicom Tatjanom Mihailović želela da skrene pažnju na vrednosti i verovanja učenih ktitora naših najvećih lavri. Pre svega, Svetog Save, njegovog oca i brata, odnosno na one vrednosti i verovanja koje upravo osam vekova postojanja Žiče označavaju kao neprolazne, i čija je uloga danas, u savremenom dobu, možda važnija nego ikada pre.
Isidora Masniković
[objavljeno: 21/02/2008]
