Izvor: Politika, 06.Jan.2008, 13:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Čiji su Maovi milioni
Vođa najmnogoljudnije komunističke revolucije, koji je ceo svoj život posvetio borbi protiv kapitalizma, posthumno je postao, u tržišnoj privredi, bogat čovek, jer su tantijeme od njegovih sabranih dela dosegle milionsku vrednost – otkrio je literarni časopis Komunističke partije Kine u jednom članku o zaostavštini Mao Cedunga. Od 1967, kad se procenjivalo da su četiri toma Maovih sabranih dela, objavljena na kineskom, engleskom, ruskom, francuskom, španskom i japanskom, vredela 5,7 >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << miliona juana (780.000 dolara), suma je do 2001. narasla, sa kamatom, na 130 miliona juana (17,6 miliona dolara) – tvrdi "Literarni svet". Pretpostavlja se da se Maovo nasleđe u međuvremenu znatno uvećalo. Sabrana dela su mu objavljivana, posle ove procene, još u dva navrata: same 2001. i 2006, na tridesetu godišnjicu od njegove smrti. Koliko su se te knjige čitale – drugo je pitanje.
Sve njegove knjige, sa govorima, političkim esejima, ali i poezijom, štampane su u milionskim tiražima. Ali je "mala crvena knjižica" – zbirka citata o klasnoj borbi, revoluciji i "služenju narodu", koju je za propagandne potrebe u Kulturnoj revoluciji priredio maršal Lin Bjao – potukla sve rekorde. Veruje se da je ona objavljena u tiražu od preko milijardu primeraka na kineskom i na preko pedeset stranih jezika, među kojima i na srpskom.
U Kulturnoj revoluciji ta knjiga je distribuirana po fabrikama, javnim ustanovama i školama širom Kine i na mitinzima je, zavisno od stepena euforije, često bila zaštitna ideološka legitimacija, a još češće molitvenik. Sada je postala, kao izvor prihoda od autorskog prava, suprotnost sopstvenom sadržaju, koji je bio ubojito političko oružje u borbi protiv "zagovornika kapitalističkog puta".
Kineska štampa piše da se u rukovodstvu Komunističke partije Kine i u Višoj partijskoj školi već godinama povremeno pokreću rasprave o tome kako da se tretira Maovo bogatstvo od autorskih prava i tantijema: kao privatno ili kao javno, odnosno partijsko, vlasništvo.
Po jednima, Mao kao pisac ima pravo, kao i svi drugi pisci, na zaštitu autorskih prava i intelektualne svojine, pa njegov akumulirani novac sada, po zakonu, nasleđuju članovi njegove porodice. Iz četiri braka Mao je imao dva sina i dve ćerke. Stariji sin, Mao Anjing, poginuo je kao pilot u Korejskom ratu 1950. Mlađi, Mao Anćing, koji se školovao u Moskvi pod ličnim Staljinovim nadzorom, patio je od psihosomatskih bolesti i dobar deo života proveo je u bolnicama. Radio je, inače, kao prevodilac sa ruskog u partijskom aparatu i prošle godine je umro u 85. godini. Dve ćerke, Li Na i Li Min, takođe su živele u Pekingu, ali bez publiciteta i, koliko se zna, bez bliskih veza sa ocem. Ne zna se tačno koliko bi Maovih potomaka imalo pravo na nasleđe njegove imovine.
Prema pisanju kineske štampe, Maova poslednja supruga Đijang Ćing, koja je posle njegove smrti, kao glavna ličnost u "četvoročlanoj bandi", bila osuđena na doživotnu robiju (umrla je 1991. u zatvoru), tražila je da se novac od objavljenih knjiga koristi i za lične potrebe, ali je Mao bio protiv toga.
Na takvog Maoa danas se pozivaju pobornici druge struje u partijskom rukovodstvu koji smatraju da pokojnik nije pisao knjige za novac, nego za narod i revoluciju. Oni ističu da Maovo učenje i nije sasvim lična tvorevina, nego da predstavlja, kako se to i ranije objašnjavalo u teoretskim raspravama, "kristalizaciju kolektivne mudrosti Partije".
U debatu se umešao i čovek sa strane, američki profesor Rodrik Makfarkuar sa Harvarda. On tvrdi da je Mao mogao da zaradi veliki novac od autorstva samo zato što je KP Kine negovala njegov kult i popularisala njegovo učenje. "A kako je Mao bio predsednik Partije, ovde se radi o sukobu interesa."
Od kulta danas nije mnogo ostalo, iako je Mao u svesti nacije i danas velika istorijska ličnost. Otkako mu je, na zahtev Deng Sjaopinga, CK KP Kine odredio istorijsko mesto uz pomoć ideološke aritmetike – ocenom da je ono što je radio bilo 70 odsto pozitivno, a 30 odsto negativno – Mao se sve manje citira. Njegova ideološka zaostavština ne opterećuje tekući politički život, a još manje ekonomske reforme. Kina se vraća Konfučiju, a drevni mudrac je govorio da se "duhovi moraju poštovati, ali držati na rastojanju".
Reforma je donela komercijalizaciju mnogo čega, pa i Maovog lika i dela. Debata o tantijemama samo je blagi odraz toga. Istina, još se mogu videti redovi pred njegovim mauzolejom na Tjenanmenu, ali su značke sa njegovim likom u međuvremenu postale kičerski suveniri za turiste. Provincijske vlasti u Hunanu bore se da očuvaju istorijsku autentičnost Maovog rodnog sela Šaošan od profane komercijalizacije. Seljanka Tang Žuišen, snaha jednog Maovog komšije iz detinjstva, poseduje lanac restorana širom Kine u kojima se služi "domaća hrana koju je voleo predsednik Mao". (Pored ostalog, i dinstana svinjska rebra u ljutom hunanskom sosu.)
Planinsko selo Dadžaj u provinciji Šansi, koje je, sa terasastim njivama na padinama brda, nekad bilo simbol pregalaštva u poljoprivredi, danas živi od "crvenog" turizma i specijalizovane robne proizvodnje u porodičnim firmama. Ima čak i svoj brend: sok od oraha.
[objavljeno: ]
