Izvor: RTS, 13.Dec.2008, 20:37 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Sto godina prvog stalnog bioskopa u Beogradu
Prvi stalni bioskop u Srbiji počeo je da radi pre tačno jednog veka, u decembru 1908. godine, na mestu sadašnjeg Bezistana u centru Beograda.
Precizan datum početka rada prvog stalnog bioskopa u Srbiji nije poznat, ali prema podacima istoričarke filma Bose Slijepčević, bio je to 13. decembar 2008. godine.
Bioskop se zvao "Grand" i radio je u hotelu "Pariz" vlasnika Svetozara Botorića, koji je nešto >> Pročitaj celu vest na sajtu RTS << kasnije postao i prvi srpski producent.
Beograđani su prvi put mogli da vide pokretne slike samo pola godine nakon što je u Parizu održana svetska premijera novog čuda tehnike.
Kinematograf braće Limijer gostovao je u kafani "Zlatan krst" na Terazijama 6. juna 1896. godine. Bila je to i prva projekcija na Balkanu, a taj datum obeležava se kao Dan Jugoslovenske kinoteke.
Nastupio je period putujućih bioskopa kada su se projekcije organizovale pod šatrama na nekoliko dana ili meseci, u zavisnosti od interesovanja publike.
Prema podacima koje navodi upravnik Arhiva kinoteke Aleksandar Erdeljanović, u Beogradu su filmove prikazivali Edisonov vitaskop, Prvi srpski kinematograf (krajem 1900. godine), Lifka bioskop, Kinematograf Franca Prohaske, Mađarsko naučno pozorište Uranija, Nartenov bioskop, Rojal bioskop Bore Jelkića, Bahmajerov Grand elektro bioskop.
Hotel "Pariz" bio je moderan i otmen po standardima s početka 20. veka, imao je parno grejanje, električno osvetljenje, ventilaciju i telefon.
Kafana u parteru hotela pretvorena je u bioskop, a tokom projekcije posluživala se hrana i piće. Prostorija je bila duga, pa je platno postavljeno po sredini, a publika je sedela sa obe strane za 120 stolova.
Sa druge strane platna
Publika u jednoj polovini sale gledala je dobru sliku, dok su oni koji su bili sa druge strane platna morala je da iščitava naopako slova sa natpisa između scena, a i sama slika bila je nešto bleđa.
Da bi platno bilo što više providno, pred svaku projekciju polivano je vodom. U prvo vreme međunatpisi nisu prevođeni na platnu, nego ih je na srpskom izvikivao ovlašćeni tumač.
Zaljubljenicima u novu atrakciju sve to nije previše smetalo.
Posao je cvetao, sudeći po tome što se Botorić već 1911. godine upustio i u producentske vode, snimivši prvi srpski igrani film "Život i dela besmrtnog vožda Karađorđa".
Botorić je prikazivao uglavnom filmovi najveće svetske kuće "Braća Pate", kao ekskluzivni zastupnik te francuske firme za Srbiju i Bugarsku.
Redovni program imao je po osam "tačaka", a izbor filmova karakterisala je patriotska tendencija.
Repertoar
Prilikom iznajmljivanja filmova od Pateovog predstavništva u Budimpešti, Botorić je insistirao da u svakom "paketu" bude filmova o Srbiji ili sa područja južnoslovenskih zemalja.
Već u maju 1909.godine u "Grandu" je prikazivan Pateov film "Srpska vojska", koji je snimljen u jesen prethodne godine za vreme Aneksione krize u Bosni, ističe Erdeljanović.
Pored francuskih, na repertoaru su se nalazili i filmovi iz Italije, Danske, Nemačke, Amerike i Rusije.
Raznovrsna živa muzika, od pijanista do pleh orkestra, pratila je projekcije, a ostalo je zabeleženo da su u "Grandu" svirali i tamburaši.
Ubrzo, do 1914. godine, Beograd je dobio čak 14 pravih bioskopa.
Botorić je stradao u Prvom svetskom ratu, kao talac u logoru, a njegov filmski fond razvučen je na razne strane i pronađen tek pre nekoliko godina u arhivu u Beču.
Bioskop "Pariz" radio je i između dva svetska rata, a srušen je 1948. godine.
