Izvor: Blic, 28.Nov.2014, 18:09 (ažurirano 02.Apr.2020.)
SLUČAJ MONDRIJAN: Mit o monahu umetnosti
“Kompozicija II” Pita Mondrijana nastala je u Parizu 1929, a samo dve godine kasnije stiže u naš Narodni muzej, čiji posetioci od danas mogu da je vide.
Čuvena slika u Beograd je stigla kao poklon Odbora za širenje holandske umetnosti u Jugoslaviji i kao jedina apstraktna slika među 42 dela savremenih holandskih umetnika koje su tom prilikom poklonjene.
Put slike
“Kompozicija II” >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic << Pita Mondrijana (na slici) pažnju stručne javnosti privlači početkom pedesetih, kada se slika prvi put našla na stalnoj postavci (1952) Narodnog muzeja, koji se u istoriju upisuje kao jedan od prvih državnih muzeja koji je u svoju kolekciju uvrstio jedno apstraktno delo Mondrijana. Slika je bila na brojnim pozajmicama i izložbama u svetu, a naša publika nije imala priliku da je vidi od 1996.
- Slika iz Narodnog muzeja pripada tzv. klasičnoj fazi Mondrijanovog neoplasticizma, deo je serije u kojoj je centralna tema zasnovana na kvadratu okruženom pravougaonicima. Ipak slika iz Beograda izdvaja se jasnoćom i uravnoteženošću svoje kompozicije definisane rešetkom kojom dominiraju jasni i pravilni elementi. Slika poseduje originalni ram koji je Mondrijan osmislio bazirajući se na svojim teorijskim postulatima, koristeći tanke drvene lajsne obojene u belo koje je postavljao na poleđinu platna, postizao je utisak da slika stoji samostalno ispred rama, lišena svakog iluzionizma - kaže Jelena Dergenc, koja je uz Simonu Ognjanović autorka izložbe "Pit Mondrijan. Slučaj Kompozicije II“.
“Kompozicija II“ i nastaje u najplodnijoj godini Mondrijanovog rada, "na izmaku decenije tokom koje se u potpunosti posvetio neoplasticizmu kao putu dostizanja apsolutne ravnoteže i kosmičke harmonije, što je smatrao osnovnim ciljem slikarstva“, dodaje kustos.
Cvet umesto žene
Pored ulaza u Mondrijanov atelje u Parizu stajao je cvet čije je lišće obojio u belo. Kada su ga pitali šta cvet simbolizuje, kazao je da predstavlja nepostojeću ženu u njegovom životu koji je u potpunosti bio posvećen umetnosti.
Džez i Bugivugi
Kao veliki obožavatelj muzike i džeza, preko svojih slika želeo je da prikaže ujedinjenje muzičkog ritma i slikarstva. Bugivugi, sa kojim se sreće u Njujorku, najviše se odrazio u slici „Brodvej bugivugi“ (1942-1943), što je i poslednja dovršena Mondrijanova slika.
Prekid sa pojavnošću i definitivno okretanje čistoj apstrakciji dogodilo se kada se iz Pariza, pred sam početak Velikog rata, vratio u Holandiju. Grupu „De Stijl“ osniva 1917, a članovi tog pokreta radikalno odbacuju sve osim vertikale i horizontale, a paletu boja svode na tri osnovne boje i tri neboje.
- S potpunim posvećenjem neoplasticizmu dolazi do promena i na Mondrijanovom privatnom planu. Povukavši se iz društvenog života, on se prepustio ozbiljnom radu, obezbedivši sebi atmosferu potpune posvećenosti i izolacije. Postao je krajnje selektivan u onome što je želeo da se o njemu obznani. Uništio je svu svoju prepisku i dokumentaciju iz prethodnih godina - kaže Dergenc.
Ukratko, Mondrijan je izgradio mit o sebi kao monahu umetnosti.
- Način na koji je osmislio svoj upadljivo sveden, asketski uređen atelje koji je ujedno bio i njegov životni prostor, predstavljao je izraz njegovih teorija i oličenje principa „De Stijla“ - dodaje kustos.
Mondrijan (1872-1944) je bio slikar filozof, a principi neoplasticističkog slikarstva koje je formulisao postaće jedan od najosobenijih i najdoslednije sprovedenih izraza u istoriji moderne umetnosti.
- Iako je živeći u Parizu gotovo dvadeset godina postao jedan od najuticajnijih slikara apstrakcije, njegov ugled je bio ograničen na uzak krug umetnika, kolekcionara i intelektualaca koji su poštovali njegov rad. Prihvatanje njegovog stvaralaštva od strane zvaničnih institucija u tom perodu izostaje, a puno priznanje doživeo je tek tokom svoje poslednje faze rada, koja započinje preseljenjem u Njujork 1940. - kaže Dergenc.
Iznenađenja za posetioce
Uz Mondrijanovo delo posetioci mogu da vide i radove devet domaćih umetnika. A u okviru instalacije Mrđana Bajića predstavljena su i dela iz Zbirke strane umetnosti kao što su dela Šagala (na slici), Kandinskog, Pikasa...
Tokom istraživanja autorke izložbe "Pit Mondrijan. Slučaj Kompozicije II”, Jelena Dergenc i Simona Ognjanović, uspele su da rasvetle mnoge muzeološke i umetničke kontekste u koje se ta slika periodično “uplitala” tokom nekoliko decenija.
Težište izložbe stoga predstavlja biografiju jedne slike koja je usled svoje slojevitosti učinila to delo bitnim akterom lokalne umetničke scene, a namera autorki je da se otvore pitanja uloge muzeja u stvaranju i legitimisanju vrednosti, značenja i umetničkih pozicija, kao i odnosa muzeja kao mesta proizvodnje memorije i žive umetničke produkcije.
Uz Mondrijanovo delo posetioci mogu da vide i radove (slike, instalacije, skulpture, dokumenta, fotografski zapisi..) devet domaćih umetnika: Gorana Đorđevića, Nikole Pilipovića, Aleksandra Dimitrijevića, Zorana Naskovskog, Jelice Radovanović, Dejana Anđelkovića, Dobrivoja Krgovića, Mrđana Bajića i Vesa Sovilja, kao i dva neautorizovana projekta. Radovi savremenih umetnika koji nisu sačuvani, predstavljeni su fotografskim zapisima i drugim dokumentarnim materijalom.
Izložba traje do 22. februara.
