Izvor: Nezavisne Novine, 04.Jan.2016, 23:21   (ažurirano 02.Apr.2020.)

Mark Šagal, slikar za slušanje

PARIZ - Izložba pariske Filharmonije - "Mark Šagal: Pobjedonosna muzika" (otvorena oktobra prošle godine, traje do kraja januara) istražuje slikarevo scensko, dekorativno i arhitekturalno stvaralaštvo vezano za muziku, uključujući i multimedijalnu instalaciju plafona opere Garnije koji je Šagal na prijedlog Andrea Malroa 1963. ponovo oslikao.

Na izložbi je sabrano 270 djela (slike, crteži, kostimi, skulptura i >> Pročitaj celu vest na sajtu Nezavisne Novine << keramika) ubrajajući i pomenutu instalaciju plafona opere Garnije i skup fotografija (uglavnom neobjavljenih) među kojima i ona koju je uradio slavni fotograf Izis u Šagalovom ateljeu 1960. godine.

U prvoj sali emituje se film ne duži od 22 minuta, mada se u njoj može ostati satima. Na ekranu visokom pet i po metara promiču najmanji detalji plafona opere Garnije koje nije moguće sagledati ni zavaljen u fotelju, ni bjesomučno istežući vrat u tom prostoru. Riječ je o pravom kovitlacu zadivljujućih slika koje su praćene muzikom djela 14 kompozitora koje je Šagal naročito volio da sluša. Ovjekovečio ih je na način kao što su oni ovjekovečili istoriju muzike.

Prostor plafona od 220 kvadratnih metara podijeljen je u pet dijelova i svaki je različitog tonaliteta. Plava je posvećena Musorgskom ("Boris Godunov") i Mocartu ("Čarobna frula"), zelena je za Vagnera ("Tristan i Izolda") i Berlioza ("Romeo i Julija"), bijelu zaposjedaju Ramo ("Galantna Indija") i Debisi ("Peleas i Melisandra"), crvena je za Ravela ("Dafne i Kloe") i Stravinskog ("Žar-ptica"), i najzad žuta je referenca Čajkovskog i Alfreda Adama i njihovih baleta "Labudovo jezero" i "Žizela".

Istovremeno, brojne skice i pripremni crteži, dosad neviđeni, sklapaju dio po dio, rođenje i stvaranje ove kreacije i različite etape ovog impresivnog dvogodišnjeg rada. Najzad, izloženi su i brojni klišei fotografa Izisa koji predstavljaju rad umietnika između 1963. i 1964. Čuveni plafon opere prikazan je na posebnom dispozitivu, u visokoj definiciji, koji je Google Lab razvio u saradnji s pariskom Operom.

Poslije ovog muzičkog "panteona" koji predstavlja plafon opere Garnije, izložba slijedi antihronološku liniju i nudi slikarevu brojnu i raznoliku saradnju sa svijetom muzike, od posljednje do prve. Umjetnik kreira dekore i kostime brojnih opera i baleta kao što su "Čarobna frula" (1966/67, Njujork), "Dafne i Kloe" (1958/59, Brisel i Pariz), "Žar-ptica" (1945, Njujork) i "Aleko" (1942, Meksiko).

Zadovoljstvo koje pruža ova izložba otkrivanje je jednog drugačijeg Šagala od onoga kako je često prikazivan (slike rabina, violina, kuća, žena koje lete), i otkriva Šagala zanatliju (kostimi od kojih se neki još koriste u Metropoliten operi) i istražuje tehniku, formu i različite materijale: slikanje na platnu, keramiku, kolaže...

"Pokazati umjetnikovu smjelost jedna je od namjera ove izložbe", objašnjava Mikail Rudi, jedan od kustosa ove izložbe, zadužen za muziku, "kako bi ljudi otkrili njegovu eksperimentalnu laboratoriju. Ima nešto od genija koji se zabavlja, igra na dječji način, bez cilja i ne misleći na rezultat."

Šezdesetih godina posvećuje se realizaciji projekata se velikim dekoracijama. Kao gest pomirenja, on, Jevrejin koji je morao da pobjegne iz okupirane Francuske u Njujork, radi veliki pano za frankfurtsko pozorište "Komedija del'arte".

U Njujorku 1966. realizuje dve beskrajna panoa za Linkoln centar - "Pobjedonosna muzika" i "Izvori", po čemu su nazvane dvije paralelne izložbe ove jeseni/zime u Parizu, u Filharmoniji i u prostoru Pisin de Rube.

Sala posvećena jevrejskom pozorištu, koje je Šagalovo najznačajnije djelo iz 1920, završava ovu izložbu.

Šagal je 1920. još nepoznat u Francuskoj. Djelo se konzervira u Moskvi, gdje je, ušavši pod drugim nazivom u kolekciju nacionalne galerije Tretjakov, pravim čudom spaseno od staljinističkog terora. Čine ga univerzalni dekor pod nazivom "Šagalova kutija", koji spaja umjetnosti (muzika, ples, pozorište, književnost) u jednu potpunu i zajedničku cjelinu, osvjetljavajući kulturu i jidiš jezik, asocirajući narodne predstave, muziku, ritam, zvuk i boju.

Šagalove "ruske godine" smatraju se njegovom stvaralačkom osnovom i početnom fazom koje se nikada nije završila. To su teme iz života Jevreja i ambijenta hasidskih Jevreja u kome je i sam živio, magičnog svijeta stare Rusije i njenog folklora, kao i simboličnog misticizma. Lirske slike između jave i sna čine snovi puni boja u atmosferi kubizma, nadrealizma i ekspresionizma. Odsustvo zakona sile Zemljine teže i proporcija vidna je na njegovim motivima iz prirode, ljubavnicima koji se drže za ruke, svadbenim povorkama i prikazu rođenja.

Odrastavši u jevrejskom kvartu Vitbeska (u današnjoj Bjelorusiji, a tada na krajnjem zapadu Ruskog carstva), njegove slike prizivaju jednostavnija vremena, drugačije rituale i vrijednosti. Godine 1910. preselio se u Pariz i odmah se preorijentisao na kubizam, kao na slici "Ja i selo", gdje koristi zasićene boje vitraža i jednostavne oblike ruske narodne umjetnosti. Na ovim platnima simbolično prikazuje životni ciklus i priziva najelementarnija pitanja samog života.

U hasidskoj tradiciji (jedna struja obnovljenog judaizma) muzika, ples i trans su putevi prema božanskom. Mnogi likovi iz slikareve mladosti postali su arhetipovi kao klezmer orkestri (muzička tradicija Jevreja aškenaza), ptica kao simbol inspiracije ili violinista koji predstavlja "Jevrejina lutalicu".

Mark Šagal (7. jula 1887 - 28. mart 1985) bio je osjetljiv ne samo na muziku. Crpio je nadahnuće i cijenio ono od (iz) čega je potekao, što je prvo vidio i osijetio. Stvarajući se i mijenjajući se, putujući i živeći u raznim zemljama nikad nije zaboravio najvažnije. Zato su harmonija i ljepota, istina i stvarnost u njegovom djelu vječna.

(NN/danas.rs)

Nastavak na Nezavisne Novine...