Izvor: Politika, 04.Maj.2008, 23:37 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Borodinska bitka
Panorama „Borodinske bitke” sadrži oslikano platno postavljeno u krug, plan bitke i posebno osvetljenje koje ostavlja na gledaoca utisak kao da se figure kreću
Specijalno za „Politiku”
Moskva, maja – U vreme kad nije postojala ni televizija, ni interaktivni programi, tek je bio snimljen prvi nemi film, u Moskvi se pojavila panorama „Borodino”, posvećena velikoj Borodinskoj bici u kojoj je >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << ruska vojska porazila daleko jačeg Napoleona. Efekti koje su tadašnji umetnici ostvarili uz pomoć kružnog platna i svetla činili su da ljudi imaju utisak da prisustvuju velikom događaju i da izađu iz sale prosto ošamućeni s pitanjem kako je moguće da tu, pred njima gine ratnik ili konj, da gori celo selo... Kustosi ističu da im se neretko događa da stariji ljudi, koji su kao deca posećivali panoramu, danas pitaju zašto sve nije kao onda, jer tada je zaista tuda jurio vojnik...
Ideja slikanja panorame „Borodino” pojavila se uoči proslave stogodišnjice pobede nad Napoleonom. Autor je akademik Franc Rubo. Reč panorama u prevodu sa starogrčkog znači „videti oko sebe”. Panorama „Borodinske bitke” sadrži oslikano platno postavljeno u krug, plan bitke i posebno osvetljenje koje ostavlja na gledaoca utisak kao da se figure kreću. Dužina slike „Borodino” postavljene u krug je 115 metara, a visina 15. Na platnu su naslikani događaji na polju bitke 26. avgusta (po starom kalendaru) 1812. godine. Umetnik je prikazao vrhunac bitke kada su se obe vojske borile na život i smrt. Sve to je praćeno zvučnim efektima koji oponašaju elemente borbe i fragmentima uvertire Čajkovskog „1812. godina”.
Panorama je prvi put postavljena 1912. godine u drvenom paviljonu u centru Moskve. Oktobarska revolucija unela je ogromne promene u život Rusije, pa je decembra 1917. zgrada panorame, sa svom imovinom i sa slikom profesora Ruboa, predata elektrotehničkoj školi... Uskoro je platno savijeno u rolnu i godinama čuvano na neadekvatnim mestima da bi tek posle Drugog svetskog rata počelo da se priča o njegovoj restauraciji. Novi život panorame počeo je tek 1962. godine kad je obeležavano 150 godina čuvene bitke. U tu svrhu na Poklonoj gori je sagrađena nova zgrada koja predstavlja deo memorijalnog kompleksa u čast velike pobede. Pored muzeja nalazi se kuća u kojoj je održavan vojni savet („Koliba Kutuzova"), Muzej Kutuzova, obelisk – nad zajedničkom grobnicom poginulih ruskih vojnika. U blizini je i spomenik Kutuzovu i „slavnim sinovima ruskog naroda” koji su izvojevali pobedu u ratu sa Napoleonom. Ceo ansambl ovenčava Trijumfalna kapija.
Iako je zamišljen kao muzej jednog eksponata – platna na kome je naslikana bitka, vremenom je sakupljena velika kolekcija slika, grafika, predmeta i oružja iz bitke, tako da muzej danas poseduje vrednu ekspoziciju koja rekonstruiše osnovne događaje Otadžbinskog rata 1812. godine.
U blizini je i Park pobede posvećen herojima Drugog svetskog rata.
Ovih dana počele su pripreme za proslavu 200 godina Borodinske bitke. U tu svrhu pozvani su privatni kolekcionari da ustupe svoje eksponate muzeju za proslavu, kao što je to urađeno prilikom proslave stogodišnjice. U prostorijama muzeja biće organizovane sale heroja 1812. godine, francuske armije i mnoge druge – prvi put će biti izloženi eksponati koje je muzeju poklonila carska porodica pred samu revoluciju.
Borodinsku panoramu godišnje poseti veliki broj posetilaca iz cele Rusije i iz celog sveta. Percepcija se izmenila i ruska omladina danas ne ide tamo da vidi čudo, ali ljubav prema pesmi „Borodino” Ljermontova, ili prema „Ratu i miru” Tolstoja, pedagozi pokušavaju da im uliju ekskurzijama koje organizuju gotovo sve škole u Rusiji. U okviru programa posete „polja vojne slave Rusije”, obavezno se posećuje i Borodinska bitka. I stranci mnogo dolaze – svi osim Francuza kojima ne prija pogled na Napoleonov poraz.
Istorijskim muzejima i događajima u Rusiji se danas, nakon prekida posle raspada SSSR-a, ponovo posvećuje mnogo pažnje. Restauriraju se stari gradski centri u gradovima koji su, uglavnom, organizovani oko starih tvrđava koje se sve zovu kremlj, i koje se poslednjih godina renoviraju. Obnovljeni su Rjazanjski kremlj, Smoljenski kremlj i mnogi drugi, kao i istorijski muzeji sa brojnim eksponatima. Vodi se računa o starim spomenicima, ogromna sredstva se ulažu u obeležavanje istorijskih datuma. Ovih dana se priprema proslava godišnjice pobede nad fašizmom, uz brojne (nove) filmove posvećene Drugom svetskom ratu, pokreću se i razne masovne akcije u koje se uključuje omladina. Jedna od njih je Georgijevska traka koja je započeta pre četiri godine u Rusiji, a ove godine se u akciju uključilo i nekoliko evropskih zemalja. Reč je o narandžasto-crnoj tračici kakva se nalazi na Ordenu svetog Georgija, simbolu vojničke ruske slave. Na ulicama ruskih, a danas i evropskih gradova mladi ljudi poklanjaju tu tračicu svima koji žele da ga zakače na automobil ila na grudi i pokažu ponos zbog pobede nad fašizmom.
Da bi mladim generacijama približili istoriju, na godišnjice velikih događaja, pored proslava kojima prisustvuju najviši ruski zvaničnici a prate ih svi mediji, često se organizuju i rekonstrukcije tih događaja. Čitave armije uglavnom vojnika, oblače se u uniforme tog vremena i na mestu istorijskog događaja, dve armije se bore na način i oružjem kako se to nekad događalo.
Ljubinka Milinčić
[objavljeno: 05/05/2008]
