Izvor: Politika, 29.Jan.2011, 23:13 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Mistika transformacije Jožefa Nađa
Ideja za predstavu rođena je na jednom krovu u Kjotu, kada je Nađ imao probu –tada mu se približila vrana
Specijalno za Politiku
London – „Vrane”, najnovija predstava vojvođanskog/francuskog koreografa i izvođača Jožefa Nađa, ostvarena kao koautorski projekat Nađa i muzičara Akoša Selevenjija prikazana je 24. i 25. januara na „Festivalu igre” u Londonu, na kamernoj sceni „Linburi” Kraljevske operske kuće na Kovent >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << Gardenu (produkcija Nacionalnog koreografskog centra u Orleanu). Prva faza rada na ovoj predstavi prezentovana je na džez festivalu „Nomadi” u Parizu 2008. godine, a njena finalna verzija, ova koja je prikazana u Londonu, premijerno je izvedena na festivalu u Avinjonu 2010. godine.
Predstava istražuje metamorfoze čoveka, odnos ljudskog i animalnog, duhovnog i telesnog, realnog i metafizičkog. U programu je navedeno da je ideja za predstavu rođena na jednom krovu u Kjotu, kada je Nađ imao probu – tada mu se približila vrana koja je kasnije pokrenula njegova razmišljanja o transformacijama čoveka i o simbolici animalnog. U osnovi kasnijeg istraživačkog rada na predstavi, kako je navedeno u njenom programu, bila su simbolička značenja koja vrana ima u Vojvodini – ona označava mudrost, tajnovitost i mistiku, jedinstvo sveta, cikluse života i smrti, relacije između stvarnosti i snova, božanskog i dijaboličnog.
„Vrane” su ostvarene bez ijedne reči, predstavljaju žanrovski hibridno scensko delo koje ima elemente koncerta, plesnog teatra, performansa. Predstava počinje minimalističkom, mračnom, pomalo mističnom, a vrlo hipnotičkom muzikom koju uživo na sceni izvodi Akoš Selevenji, na različitim duvačkim, žičanim instrumentima i udaraljkama. Muzika će tokom cele predstave utvrđivati njen ritam i atmosferu i biti neka vrsta idejne i emotivne inspiracije izvođaču Jožefu Nađu. Muzika pokreće Nađove misli i osećanja koje on prvo izražava kroz apstraktne crteže. Oni nastaju tokom same predstave kroz posebnu tehniku koja uključuje sugestivne svetlosne efekte i projekciju senki njegovog tela na belo platno iza koga se Nađ nalazi. Čitav proces nastajanja ovih specifičnih likovnih dela ima izuzetno suptilne vizualne i simboličke efekte.
Nakon uvodnih scena u kojima autor likovno izražava ideje i osećanja, sredstvo ekspresije postaje njegovo telo. Za savremene scenske umetnike poput Nađa, razumevanje njihovog telesnog prisustva na sceni je ključno za razumevanjenjihove umetnosti. Njegovo telo je višeznačno, ezoterično, mistično, materijalno, ali i nematerijalno. Ono je subjekat i objekat umetnosti, sredstvo i znak, fenomenološko je, ali i diskurzivno, materijalno i znakovno, označujuće i označeno. Nađ svakako pripada grupi umetnika koji proizvode svoje delo u „materijalu vlastite egzistencije” (sintagma Helmuta Plesnera).
Sa skoro bestelesnom gipkošću i idealnom preciznošću svakog pokreta plesač Nađ prikazuje metamorfoze tela, od ljudskog do animalnog. Kroz vrlo detaljne, minimalističke, grčevite pokrete, krute, preopterećene snažnim, skoro bolnim trzajima, izražava se graničnost i relativnost našeg postojanja. Ljudsko telo koje na sceni postaje ptičje, koje se uvija, krivi, muči, pati, gubi, nastaje i nestaje, označava postojanje neke druge, nematerijalne, mistične, mitske stvarnosti. Ljudsko telo koje se sa tom nestvarnom lakoćom približava animalnom telu ukazuje na to koliko je realnost ljudskog srodna realnosti animalnog. Tako se negira antropocentrizam, relativizuje pozicija čoveka što, dalje, implicitno, pokreće pitanja o metafizičkim značenjima ljudske egzistencije. Metamorfoze o kojima „Vrane” govore mogu se metaforički razumeti kao problematizacija transformacije čoveka u druga bića, kao mitska i simbolička metamorfoza duše, mističan put duha iz jednog u drugo telo. U predstavi se suptilno sugeriše da jenaš život u ovim telima prolazan, iščezavajući, da predstavlja samo jednu od brojnih stanica na dugačkom kosmičkom putu.
Londonski „Festival igre” (Mime festival) osnovan je 1977. godine, revijalnog je karaktera, usmeren na predstavljanje najznačajnijih svetskih autora iz oblasti eksperimentalnog i vizualnog pozorišta, hibridnih oblika savremenih izvođačkih umetnosti koji u sebe uključuju elemente novog cirkusa, plesnog teatra, novih medija. Ove godine festival traje od 15. do 30. januara, a ostvaruje se na nekoliko najznačajnijih londonskih scena – u „Barbikanu”, u „Institutu za savremenu umetnost”, u „Kraljevskoj operskoj kući”, „Sautbenk” centru i u „Raundhausu” u Kemden taunu.
Ana Tasić
objavljeno: 30.01.2011
