Izvor: Danas, 25.Avg.2014, 20:40 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Pakt
Josif Visarionovič Staljin i Adolf Hitler su pre tačno 75 godina postali saveznici u nameri da rasparčaju Evropu. Sporazum su 23. avgusta 1939. potpisali ministri inostranih poslova Ribentrop i Molotov. Tajnim protokolom SSSR i Treći rajh su odlučili da podele Poljsku, dok su Finska, Besarabija i Severna Bukovina svrstane u sovjetsku interesnu zonu, a Litvanija u nemačku.
Samo nedelju dana kasnije Hitler je napao >> Pročitaj celu vest na sajtu Danas << Poljsku i tako započeo Drugi svetski rat. Dve nedelje kasnije, sovjetske trupe su zaposele granične oblasti u Poljskoj, a sve se okončalo "bratimljenjem" vojnika Vermahta i Crvene armije i zajedničkom vojnom paradom u Brestu, u današnjoj Belorusiji.
Pakt Hitlera i Staljina bio je tada veliko iznenađenje za svetsku javnost, a i danas izaziva dosta kontroverzi. Ono što sa današnje pozicije može da se kaže je da taj pakt i nije neko iznenađenje. Daleko od toga da komunistička i nacistička ideologija mogu da se izjednačavaju, mada je sistem represije i brutalne likvidacije neistomišljenika bio sličan, slabo je poznato da je još u Lenjinovo vreme, a Staljin je to po njegovoj smrti preuzeo, Sovjetski Savez bio neka vrsta generatora razvoja nemačke vojne industrije, centar za obuku i školovanje nemačkih oficira i eksperimentalno-istraživačke poslove za konstruisanje novog naoružanja. Naime, Versajskim ugovorom 28. juna 1919. Nemačkoj je ograničeno da ima vojsku do 100.000 ljudi, 4.000 oficira, a generalštab je raspušten i nije dozvoljeno njegovo ponovno osnivanje. Kako u svom radu "Tajne laboratorije Rajhsvera u Rusiji" piše Aleksandar Zdanovič, proizvodnja oružja je ograničena na neke fabrike, dok je Nemačkoj zabranjeno da ima velikokalibarsku artiljeriju i tenkove, kao i kupovina i proizvodnja podmornica. Sve su to u Nemačkoj kontrolisale međusavezničke komisije. Već u drugoj polovini 1921. Nemačka i sovjetska Rusija tajno počinju pregovore o utvrđivanju najboljih lokacija za fabrike koje bi proizvodile za Nemačku avione, tenkove i hemijsko oružje. Da se ne bi pročulo šta se radi iza leđa zemalja pobednica Prvog svetskog rata, nemačko vojno ministarstvo je obrazovalo navodno nezavisno industrijsko udruženje GEFU, a na čelo je postavljen upravo formalno otpušteni major nemačkog generalštaba. Ovo udruženje je trebalo da se bavi ostvarivanjem zajedničkog programa proizvodnje naoružanja. Na neki način Nemačka je pomogla vojno jačanje Staljinove Rusije. Deset godina kasnije, 1931. likvidirane su sve vojne škole na teritoriji SSSR-a, a predstavništvo nemačkog generalštaba prestaje da postoji.
Da se vratimo paktu Molotov-Ribentrop. Odmah po potpisivanju sporazuma iz štampe su nestali svi napadi na naciste, zabranjeni su filmovi u kojima su se kritikovali fašisti. Od kraja avgusta 1939. pa do 22. juna 1941. kada je Nemačka napala Rusiju, Moskva je Nemačkoj isporučivala naftu, žitarice, metale, drvo. Treći rajh je Sovjetima slao borbene avione, eksploziv i bombe, radio-stanice, industrijske mašine, borbenu krstaricu Licov.
Naravno, neizbežna su poređenja sa onim što se danas događa u Evropi i odnosima sa Rusijom. Daleko od poređenja nekadašnjih diktatora sa današnjim političarima, ali velike sile uvek imaju jednu liniju političkog delovanja u međunarodnim odnosima. I to teraju, sa manjim ili većim uspehom, decenijama. U vreme čuvenog osnivača sovjetske tajne političke policije - Čeke, Feliksa Đeržinskog, kao najveća pretnja SSSR-u označena je Nemačka, a zatim Francuska i Engleska. Danas su se mesta pretumbala, pa Rusija kao glavnu svetsku pretnju i protivnika uzima Ameriku. Rusija sa Evropom i dalje uglavnom ekonomski sarađuje. Manje ili više uspešno.
Najveća krizna žarišta danas imaju zajednički imenitelj - borbu za kontrolu nad prirodnim resursima, pre svega za naftu i gas. Irak, Sirija, Nigerija, Južni Sudan, Ukrajina, Istočnokinesko more i Južnokinesko more. Ukrajinska kriza je eksplodirala zbog sporazuma te zemlje sa EU o ekonomskim i političkim vezama. Jasno je da EU neće vojno da napadne Rusiju zbog nafte i gasa, ali ono što se od tada nije promenilo su odnosi velikih sila. One ni danas ne trpe konkurenciju u globalnim odnosima i učiniće sve da je se reše. Ratom ili ekonomskim pritiscima. Pa nek košta šta košta.
Autor je urednik dodatka Pravo
