Izvor: Večernje novosti, 21.Jul.2013, 09:26   (ažurirano 02.Apr.2020.)

Bač: Pod malterom devet vekova

ISPOD debele provincijske patine današnji Bač jedva da podseća na nekad važan grad, administrativni centar, po kom deo Vojvodine i nosi ime - Bačka. Sačuvano arhitektonsko nasleđe od 12. do 19. veka, međutim, svedoči o značaju ovog mesta gde su se ukrštali romanika, gotika, renesansa, vizantijska i islamska umetnost. Ukrštali su se tu putevi krstaša, Sulejmana Veličanstvenog, seoba... O zaustavljenom vremenu ovde govore i nazivi nekih ulica, poput Ulice JNA, Maršala Tita... U centru >> Pročitaj celu vest na sajtu Večernje novosti << varoši je franjevački samostan u kome je sačuvano vreme koje se meri vekovima. Jer, crkva iz 12. veka je, pre nego što je postala deo manastirskog kompleksa, po padu tvrđave Bač (1529) postala džamija Sulejmana Veličanstvenog, Sulejmanija. O tome svedoči i mihrab sačuvan u južnom zidu crkve, okrenut Meki. Danas ekipe Pokrajinskog zavoda za zaštitu spomenika kulture Vojvodine, Centralnog instituta za konzervaciju iz Beograda i Visokog instituta za konzervaciju i restauraciju iz Rima otkrivaju stoletne slojeve i preplitanje kultura na tom mestu. Ovog leta na "trbuhu" visokog luka koji podržava svod hrama, pod nekoliko slojeva maltera, u crkvi posvećenoj uznesenju Marije, stručnjaci su otkrili niz medaljona sa poprsjima kraljeva. Kojih?ISTORIJA U ZIDINE utvrđenog zamka i podgrađa tvrđave Bač ugrađeni si ratovi, osvajanja, preuzimanje vlasti, putevi kojima su prolazili krstaši, Sulejman Veličanstveni... Ukrštanje istočne i zapadne umetnosti nalazi se u crkvi franjevačkog samostana. Spomenik visokog baroka u arhitekturi je crkva Sv. Pavla, a klasicizma samostan časnih sestara reda Notr Dam. Novo otkriće sad čeka istoričare umetnosti da odgonetnu detalje tog slikarstva, kao i o kojim je likovima reč i kakvu poruku ta galerija likova nosi. Svojevrsna škola naših mladih stručnjaka koju su predvodili italijanski eksperti nađene vladare je osvežila, popravila i povezala slikane lozice koje predstavljaju "ramove" medaljona. Visoko pod svodovima, na južnom zidu, otkriven je još jedan fresko-fragment, što svedoči da je nekad crkva bila oslikana. Po fragmentu se pretpostavlja da je to bilo u periodu renesanse - u kasnom 14. ili u 15. veku. Na zidu zvonika, nakon rušenja kasnije dodatog zida dr Slavica Vujović iz Pokrajinskog zavoda za zaštitu spomenika otkrila je fragment freske koji predstavlja raspeće: umirućeg Hrista na krstu i uplakanu majku Božiju - "Madona doloroza". - To je veoma lep spoj istočne i zapadne umetnosti. Motiv i razmeravanje su vizantijskog stila, a priprema i tehnika pripadaju zapadnom. Reč je o divnom, retkom nalazu, koji u narednom periodu treba detaljnije proučavati i protumačiti, ističe Vujovićeva. Crkvu su u 12. veku podigli kanonici Sv. groba Jerusalimskog. Bač se, naime, nalazio na putu krstaša koji su kretali u treći krstaški rat na istok. Tu, u Baču, bilo je i utrvđenje i podgrađe u koje se ulazilo mostom kroz monumentalnu kapiju. Okruženi kanalima oni su bili teško osvojivi, a hram Bač koji je bio izvan zidina predstavljao je važno odmorište. Odatle se i upravljalo, ma ko da je bio na vlasti. Gotičkom obnovom hrama današnjeg franjevačkog samostana polovinom 14. veka franjevci grade zgrade samostana i zvonik. Posle pada Bača pod tursku vlast, crkva je sve do oslobođenja 1688. bila pretvorena u džamiju. Potom je preuzimaju franjevci iz Bosne i tada dolazi do barkone obnove. Na jednom mestu romanika, renesansa, gotika i barok, u manje ili više jasnim tragovima. Prilikom otkrića freske Hrista na krstu na zidu zvonika koja pripada 13. veku, nastavljana su istraživanja zidanih slojeva podno ove zidne slike. - Postalo je jasno, kao u čitanci, kako su se smenjivali istorijski događaji. U najnižem sloju vidljivo je osvajanje i rušenje iz 1241. prilikom tatarskog osvajanja ove teritorije, pa sledeći sloj "govori" o osvajanju Turaka iz 1526. do 1529. kao i poslednji trag osvajanja u Rakošijevom ustanku 1703. do 1711. Sve to sažima ovaj "udžbenik", kaže naša sagovornica. MANASTIR U BOĐANIMA DODATAN značaj Baču daju 15 kilometara udaljeni Bođani - manastir sa crkvom Vavedenja presvete Bogorodice. Tu je oko 600 kvadratnih metara zidnog slikarstva Hristofora Žefarovića, grafičara i ikonopisca, koji je preveo na grčki "Traktat o slikarstvu" Leonarda da Vinčija! Bođansko slikarstvo predstavlja prelomnu tačku u srpskoj umetnosti i jedno je od najvrednijih kompleksa zidnog slikarstva polovine 18. veka u jugoistočnoj Evropi.

Nastavak na Večernje novosti...