Izvor: Politika, 09.Nov.2015, 23:03 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Protest protiv lažnog rodoljublja
„Rodoljupci”, prema Jovanu Steriji Popoviću, reditelj Andraš Urban, Narodno pozorište u Beogradu
Polazeći od Sterijinog verovatno najboljeg komada, „veselog pozorja koje je crna i žalosna slika, satira oštra i gorka”, kako je zapisao Jovan Skerlić, autori najnovije predstave „Rodoljupci” Narodnog pozorišta u Beogradu, eksplozivno su na scenu doneli njegovo savremeno tumačenje (dramaturgija Slavko Milanović, Suzana Vuković). Taj novi scenski tekst, pored >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << osnovne radnje Sterijine drame, uključuje savremene rasprave o nacionalnim pitanjima, ratničke songove, kao i učestalo crkveno pojanje. Osnovni smisao Sterijine drame krcate gogoljevskom gorčinom, komada koji pretresa lažne rodoljubive zanose, neosporno je očuvan, ali je i idejno dosta nadgrađen. Na primer, upadljivo je uveden lik sveštenika koji donosi značenje kritike licemerja institucije crkve, njenog udela u pogledu bombastičnog veličanja patriotizma. Delovi teksta se izvode na mađarskom jeziku, što je takođe lucidan i opravdan izbor, ali i veoma smeo, posebno imajući u vidu da se predstava igra na sceni Narodnog pozorišta.
Rediteljski rukopis Andraša Urbana ovde je prepoznatljiv, žestok, direktan i brutalan, brehtovski kritičan, ali na trenutke i poetski, suptilan, fino ironičan. Sudar surovosti i poezije je posebno ekspresivan, prodoran do srži, na kraju trećeg čina, kada ženski deo hora jednolično ponavlja „rat”, stvarajući razdiruće jak kontrast prema sveprisutnom klanju. Ova scena je estetski vrhunac predstave, uzbudljivi spoj pakla rata i melanholije opstanka. Senzualnoj snazi te scene bitno su doprineli mirisi upaljenih sveća koji su pojačali doživljaj atmosfere, što je takođe prepoznatljivo urbanovski, u smislu podsticanja svih čula gledalaca, na tragu avangardnog nasleđa.
Žanrovi i stilovi igre se smenjuju, od oštre komedije koja se šegači sa niskostima patvorenih rodoljubaca, preko tragedije antičkih razmera, do ironičnog dokumentarizma u forumskom delu petog čina, kada akteri sede u nizu i pričaju viceve na nacionalnim osnovama. U predstavu su bitno uvedeni i horski songovi koji imaju brehtovska kritička značenja, a podsećaju i na antički hor, pesme koje su nerazdvojivo utkane u tragediju (kompozitor Irena Popović Dragović). One u Ničeovom smislu transcendiraju primarna značenja, na scenu donose poeziju koja nadrasta realnu radnju, prevodeći je u metafizički prostor. Pored poetske nadgradnje koju obezbeđuju, horski pasaži su bitni i u pogledu uspostavljanja savremenih značenja, jer dovode u vezu današnje političare sa Sterijinim pohlepnim stvorovima. A muzika se uživo izvodi, tri muzičara smeštena u dubini scene bitno pojačavaju fizičku energiju igre (bubnjevi, harmonika, trombon).
Glumci su odgovarajuće silovito predstavili Sterijinu galeriju hvalisavih i gramzivih gnusoba, Šandora Lepršića, većeg Srbina od svih Srba (Pavle Jerinić), Smrdića (Nikola Vujović), Šerbulića (Hadži Nenad Maričić), Žutilova kojeg je Slobodan Beštić diskretnije i dijaboličnije uobličio. Zelenićku prekomerno teatralno igra Nela Mihailović, Anastasia Mandić umerenije stvara Nančiku, kao i Suzana Lukić Milčiku. Branko Jerinić je autoritativni, ledeno ozbiljni Nađ Pal, a Predrag Ejdus Gavrilović, izdvojen iz te mase grlatih lupeža, pribran, čestit i odgovoran. Rasplet njegove izolovanosti u predstavi je buran i radikalan, drugačiji nego u Sterijinom tekstu, a sasvim odgovarajući našem duhu vremena. Rodoljupci, ti podmukli fariseji, brutalno će ga ubiti, kako bi u miru mogli da se ujedine u kolu ljubavi, u poslednjoj sceni predstave, duboko prožetoj ironijom.
Urbanovi „Rodoljupci” su uznemirujuće dobri. Predstava je na sceni Narodnog pozorišta u Beogradu buknula u protestu protiv praznog, verbalnog rodoljublja, političkih egoizama i kameleonstava. Teatar je ovde neophodni prostor istine, razobličavanja sveprisutnih laži lidera koji vuku narod u provaliju bez dna.
