Izvor: Politika, 31.Jul.2006, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
U senci Pet prstenova
Čuveni engleski pisac Lorens Darel živeći jedno vreme u Belpaiju napisao je "Gorke limunove" posvećene ostrvljanima
Od našeg specijalnog izveštača
NIKOZIJA, jula – Kad se iz Nikozije pređe na severnu stranu ostrva, gde posle podele zemlje (1974. godine) žive kiparski Turci (oko 180.000) i uglavnom doseljenici iz susedne Anadolije, putokazi koji upućuju kuda da se krene u razgledanje okoline ispisani su na dva jezika: turskom >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << i engleskom. Tragovi britanske krune od koje se Kipar oslobodio 1960. godine i stekao nezavisnost vidljivi su i po tome što se, kao i na jugu, zadržalo, recimo, saobraćajno pravilo da se vozi levom stranom (važe britanske i međunarodne vozačke dozvole) i što domaćini sa strancima komuniciraju na engleskom jeziku. Nesporazuma nema ni kad je u pitanju lokalni taksi, bez ijednog taksimetra. Cena razdaljina se zna, ali može i po dogovoru, pre nego što se uključi motor.
Ono što upada u oči kada se iz jednog dela prestonice (Nikozije) ulazi na "okupiranu teritoriju" kako većina kiparskih Grka gorko naziva taj deo ostrva jeste ogromna zastava, skrojena od fluoroscentnih lampica (simbol turske republike Severni Kipar, otcepljene i samoproglašene 1983. godine koju priznaje jedino Ankara) visoko na brdu "Pet prstenova" (Pendadaktilosu, na grčkom jeziku ili Beš parmak, na turskom). Ali ono što još više raspamećuje južnog suseda to je natpis, s leve strane svetleće zastave, koji se, ruku na srce, baš i ne razaznaje s daljine, ali čiji sadržaj (poruka turskog velikana Mustafe Kemala Ataturka) znaju svi: "Kakva sreća nazvati sebe Turčinom".
Ričardov zamak
Žitelji gornjeg dela ostrva, kao i oni dole, vole da spominju da je slavni kralj Ričard Lavljeg Srca, na svom krstaškom pohodu ka Jerusalimu, jedno vreme boravio i na Kipru. Priče kako se oženio, usput, lepoticom Berengarijom, s kojom je tu, privremeno, savio "ljubavno gnezdo", serviraju se uz ponosno pokazivanje zamka Sveti Hilarion, koji se kao atraktivna građevina naslanja na uzvišici turističkog glavnog centra, Girne (Kajrenja na grčkom).
O tom mestu, odakle vuku korene mnoge grčke porodice, sačuvanih starih kuća još iz doba Venecijanaca i drugih stranih zavojevača, isprepletenom šumom malih uzanih uličica i sokaka, s gomilom barova, restorana i prodavnica ispredaju se, čitave bajke. Od toga da je to jedinstveni i pravi biser ostrva gde je priroda, naprosto, čarobna, peščane obale netaknute, more bistro i nezagađeno do legendi o neobičnoj gradskoj luci isklesanoj u obliku konjske potkovice, iznad koje poput kakvog čuvara štrči stara tvrđava. Domaćini, međutim, s ništa manje ponosa vole da skrenu pažnju na jedan spomenik novijeg datuma. U znak sećanja na turske trupe koje su se, kako vole da kažu, pojavile u spasilačkoj mirovnoj misiji jula 1974. godine (što svi ostali tretiraju kao klasičnu invaziju) podignut je kameni monument oštrih linija.
Inače, tipično za mala ostrvska mesta, na letnjoj žezi (ovde se temperature penju i do 40 stepeni) tu sve deluje krajnje usporeno, a podnevnu tišinu, kad je pauza za ručak, jedino remeti zvuk talasa što zapljuskuju ivice luke ili pucketanje plastičnog konca s kojim ribari strpljivo krpe mreže.
Lepota gotskog manastira
O Afroditi, boginji ljubavi, koja se rodila iz pene na udaljenom Pafosu, kiparski Turci jedva progovaraju, ali zato toplo preporučuju da se obiđe, nekoliko kilometara dalje, arhitektonska poslastica, opatija Belpai u istoimenom mestu. Kao kod božanskih lepotica, manastir prilično očuvanih zidina, podignut u tipično gotskom stilu, deluje veličanstveno i moćno u svoj svojoj grobnoj tišini. Legenda kaže da mu je prvi stanar bio sveti Avgustin, koji je sredinom 11. veka izbegao tu iz Jerusalima, pred najezdom ljutih Saladinovih konjanika.
Belpai je poznat i po tome što je tu jedno vreme živeo legendarni engleski pisac Lorens Darel koji je, proučavajući ostrvske prilike napisao "Gorke limunove", jednu od najpopularnijih knjiga na domaćem terenu. Simbolično naslovljavajući štivo, pronicljivi Darel je signalizirao još tada da među kiparskim Grcima i Turcima ni izbliza ne caruje prijateljstvo. Od tada, u njihovim međusobnim odnosima, malo se šta promenilo, pa treba biti nepopravljiv optimista da bi se verovalo da će kiparska podela zemlje biti skoro uspešno rešena.
Mirjana Aksentijević
[objavljeno: 31.07.2006.]
