Izvor: Radio Televizija Vojvodine, 30.Maj.2009, 02:37   (ažurirano 02.Apr.2020.)

Vremeplov: NATO napravio pokolj kod Varvarina

Na današnji dan 1999. avioni NATO su kod Varvarina s četiri projektila, ispaljena za manje od pet minuta, srušili most preko Velike Morave i ubili najmanje 11 civila, među kojima Sanju Milenković (16), jednog od najtalentovanijih mladih matematičara u svetu. Napad je otpočeo u 13.25 časova, pri vedrom vremenu, a most je zbog pijačnog dana u Varvarinu bio pun ljudi. U istom napadu ubijen je i protojerej stavrofor Milivoj Ćirić, prva žrtva NATO agresije među sveštenstvom >> Pročitaj celu vest na sajtu Radio Televizija Vojvodine << Srpske pravoslave crkve, koji je usmrćen na pragu obližnjeg hrama Uspenja Presvete Bogorodice.

Danas je subota, 30. maj, 150. dan 2009. Do kraja godine ima 215 dana.

1431. - Na lomači je spaljena francuska nacionalna junakinja Jovanka Orleanka, posle procesa pred engleskim crkvenim sudom u Ruanu, na kojem se držala izuzetno hrabro. Na smrt je osuđena pod optužbom da je jeretik i veštica. Tokom Stogodišnjeg rata pridobila je francuskog kralja Šarla Osmog - ubedivši ga da su joj "glasovi s neba" naredili da spase Francusku - za oslobađanje Orleana, i 1429. je na čelu odreda od oko 800 ljudi naterala Engleze da obustave opsadu grada. Potukla ih je i kod Poatjea, a Šarla Osmog odvela u Rems, gde je krunisan. Burgunđani su je zarobili u maju 1430. i predali Englezima. Bes Francuza zbog njenog mučeništva i patriotsko oduševljenje koje je probudila omogućili su proterivanje Engleza iz Francuske i 1453. završetak Stogodišnjeg rata.

1434. - Koaliciona armija Svetog Rimskog carstva od 25.000 vojnika porazila je u bici kod Lipana vojsku taborita, borbenog dela husitskog pokreta (oko 18.000 boraca). Porazom sledbenika češkog verskog reformatora i rektora Univerziteta u Pragu Jana Husa (spaljenog 1415. na lomači pod optužbom da je jeretik) koji se borio protiv nemačkog uticaja u Češkoj i zloupotreba i besramnog bogaćenja vrha rimokatoličke crkve, propala je ideja husitske crkvene reforme u Češkoj.

1498. - Španski moreplovac italijanskog porekla Kristifor Kolumbo isplovio je sa šest brodova iz španske luke Sanlukar na treće putovanje u Novi svet, tokom kojeg je otkrio Trinidad i obale Južne Amerike (ušće reke Orinoko u Atlantski okean).

1536. - Engleski kralj Henri Osmi venčao se s trećom ženom Džejn Sejmor, samo 11 dana pošto je na gubilište poslao drugu suprugu Anu Bolen.

1574. - Umro je francuski kralj Šarl Deveti, posle čijeg su dolaska na presto 1560. počeli verski ratovi rimokatolika i hugenota (francuski protestanti kalvinisti). Na nagovor majke Katarine Mediči, koja je delovala u dogovoru s papom Grgurom Trinaestim, odobrio je 1572. pokolj hugenota u Vartolomejskoj noći.

1593. - Engleski pisac Kristofer Marlo, koji je usavršio pisanje u jambskom desetercu i izuzetno uticao na Vilijama Šekspira, ubijen je na misteriozan način u jednoj londonskoj taverni. Njegove tragedije prikazuju žudnju za vlašću, odlikuju se zvučnom retorikom i na mahove poetskim žarom. Dela: "Tamerlan Veliki", "Dr Faustus", "Jevrejin sa Malte", "Edvard Drugi".

1640. - Umro je flamanski slikar Peter Paul Rubens, jedan od najvećih majstora baroka. Sjedinio je najbolje tradicije severnjačkog i italijanskog slikarstva. Stvarao je dela puna dramatike, čulnosti, raskoši kostima i sjaja boja. Radio je istorijske, verske i mitološke kompozicije, seoske i galantne scene, portrete i pejzaže. Živeo je pretežno u Antverpenu, ali je radio i u Francuskoj i Španiji, gde je uticao na španskog slikara Velaskesa. Pošto je imao brojne porudžbine, neretko dela velikih dimenzija, deo posla prepuštao je učenicima, među kojima su najznačajniji flamanski slikari Anton van Dajk i Jakov Jordans.

1744. - Umro je engleski pisac Aleksander Poup, predstavnik klasicizma u engleskoj poeziji, koji je na engleski preveo grčke epove "Ilijadu" i "Odiseju". Dela: poeme "Esej o čoveku", spev "O kritici", satirični ep "O gluposti" (Duncijada), komično-herojski spev "Otmica uvojka".

1778. - Umro je francuski filozof, pisac i istoričar Fransoa Volter, prosvetitelj i jedan od najslobodoumnijih duhova Evrope 18. veka, veliki protivnik klerikalizma, ali ne i ateista, saradnik čuvene "Enciklopedije". Dugo je živeo u izgnanstvu, izvesno vreme i na dvoru pruskog kralja Fridriha Drugog Velikog, potom u Ferneju u Švajcarskoj. Dela: filozofski romani "Kandid", "Zadig", "Mikromegas", epopeje "Anrijada", "Devica Orleanska", istorijska dela "Vek Luja Četrnaestog", "Ogled o običajima i duhu nacija", "Istorija Karla Dvanaestog", tragedije "Edip", "Brut", "Zaira", "Cezar", "Meropa", "Tankred", komedije "Senjorsko pravo", "Nanina", filozofski spisi "Traktat o metafizici", "Rasprava o čoveku", "Filozofski rečnik", "Filozofska pisma".

1814. - Rođen je ruski revolucionar Mihail Aleksandrovič Bakunjin, najznačajniji mislilac anarhizma. Posle vojne akademije služio je dve godine u gardi, a zatim je od 1841. do 1847. putovao po Nemačkoj, Francuskoj i Švajcarskoj, istupajući protiv carskog samodržavlja i kmetstva u Rusiji. Carska vlada mu je naložila da se vrati u zemlju, a kad je to odbio lišila ga je plemićke titule i oduzela mu svu imovinu. U revoluciji 1848. učestvovao je u praškom ustanku, a 1849. rukovodio je ustankom u Drezdenu. Posle propasti ustanka uhapšen je i osuđen na smrt, ali mu je kazna zamenjena doživotnom robijom, posle čega je izručen ruskim vlastima i prognan u Sibir. Odatle je uspeo da pobegne i u Zapadnoj Evropi se povezao s tajnom organizacijom ruskih revolucionarnih demokrata "Zemlja i sloboda", a 1869. osnovao je tajnu organizaciju "Alijansa socijalističke demokratije". Na Haškom kongresu 1872. isključen je iz Prve internacionale. Dela: "Državnost i anarhija", "Knutogermanska imperija i socijalna revolucija".

1848. - SAD i Meksiko ratifikovali su sporazum - potpisan u februaru 1848. posle poraza Meksikanaca u Američko-meksičkom ratu - prema kojem su, uz naknadu od 15 miliona dolara, u sastav SAD ušle do tada meksičke teritorije Novi Meksiko, Kalifornija, delovi Nevade, Jute, Arizone i Kolorada.

1876. - Zbačen je turski sultan Abdul Azis, a na presto je stupio njegov nećak sultan Murat Peti.

1909. - Rođen je američki klarinetista i kompozitor Bendžamin Dejvid Gudmen, poznat kao Beni Gudmen, jedan od prvih belih muzičara koji se usprotivio rasnoj segregaciji. Osnovao je 1934. džez orkestar u koji je pozvao i crne muzičare. Snimio je desetak filmova, a bavio se i klasičnom muzikom - snimio je koncert za klarinet Vofganga Amadeusa Mocarta i svirao sa simfonijskim orkestrima.

1912. - Umro je američki pilot i konstruktor aviona Vilbur Rajt, pionir avijacije, koji je 1903. s bratom Orvilom, u avionu njihove izrade, izveo prvi let u istoriji vazduhoplovstva. Let je trajao 59 sekundi i avion je preleteo

285 metara. Braća Rajt su već 1905. konstruisala avion koji je preleteo 39 kilometara. Osnovali su 1909. "Ameriken Rajt kompani" za proizvodnju aviona i iste godine vojsci SAD isporučili prvi borbeni avion "Signal Korps 1".

1913. - U Londonu je potpisan mirovni ugovor poraženog Osmanskog carstva sa Srbijom, Grčkom, Bugarskom i Crnom Gorom, čime je okončan Prvi balkanski rat. Srbija je tada oslobodila Staru Srbiju (otprilike današnje Kosovo i Metohija) i Južnu Srbiju (danas Makedonija). Bugarska je pripojila Pirinsku, a Grčka Egejsku Makedoniju. Ustanovljena je i jedna nova država - Albanija, koja nikada ranije u istoriji nije postojala. Austrija je nametnula osnivanje Albanije da bi onemogućila izlaz Srbije na more.

1918. - Umro je ruski filozof i estetičar Georgij Valentinovič Plehanov, jedan od osnivača prve ruske socijaldemokratske organizacije i Druge internacionale. Dela: "Razvitak monističkog pogleda na svet", "Naša razmimoilaženja", "Anarhizam i socijalizam", "Prilozi istoriji materijalizma", "O ulozi ličnosti u istoriji", "Osnovna pitanja marksizma", "Pisma bez adrese", "Umetnost i društveni život", "Književni pogledi V. G. Belinskog", "Estetska teorija N. D. Černiševskog", "Dobroljubov i Ostrovski", "Karl Marks i Lav Tolstoj".

1942. - Britansko ratno vazduhoplovstvo je sa 1.047 aviona bombardovalo nemački grad Keln, što je bio prvi bombarderski napad RAF-a s više od hiljadu letilica u Drugom svetskom ratu.

1944. - Britanska vlada je u Drugom svetskom ratu i zvanično obustavila pomoć četnicima Draže Mihailovića (koja je i inače bila simbolična), ocenivši da se u Jugoslaviji protiv nacista efikasno bore samo partizani.

1956. - Jugoslovenska državno-partijska delegacija s Josipom Brozom na čelu doputovala je u Sovjetski Savez i tokom posete su u razgovorima sa sovjetskim rukovodstvom potvrđena načela Beogradske deklaracije iz 1955, kojom je premošćen raskol dveju zemalja započet 1948. napadima na KPJ (njeno rukovodstvo) a time i rukovodstvo Jugoslavije. U Moskovskoj deklaraciji o odnosima SK Jugoslavije i KP Sovjetskog Saveza istaknuto je da će biti nastavljena saradnja dveju vladajućih partija, u skladu s načelom o različitim putevima socijalističkog razvoja i utvrđeno je da se saradnja mora zasnivati na dobrovoljnosti i ravnopravnosti.

1960. - Umro je ruski pisac Boris Leonidovič Pasternak, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1958. oštar kritičar boljševizma. Odrastao je u intelektualnoj sredini. Uprkos bliskosti sa futuristima nije prihvatio njihovu revolucionarnu angažovanost. Bio je opčinjen Hristovim putem stradanja i žrtve, ali i temama prve i druge ruske revolucije. Zbirke pesama "Iznad barijera" i "Brat moj - život" donele su mu svrstavanje među klasike evropske poezije 20. veka. Najveći uspeh kod publike i književne kritike doneo mu je roman "Doktor Živago", objavljen u inostranstvu, posle čega su ga izbacili iz ruskog Saveza pisaca. U Sovjetskom Savezu je "Doktor Živago" štampan tek 1988. Iskazao se i kao teoretičar književnosti i sjajan prevodilac Šekspira, Getea, Petefija i gruzijskih pesnika. Njegova filozofska lirika snažno je uticala na brojne ruske, evropske i američke pesnike. Ostala dela: roman u stihovima "Spektorski", zbirke pesama i poeme "Blizanac u oblacima", "Teme i varijacije", "Poručnik Šmit", "Devetstotina peta godina", "Uzvišena bolest", "Drugo rođenje", "Kad se razvedri", "Umetnik", pripovetke "Detinjstvo Liversove", "Povest", autobiografije "Zaštitna povelja", "Ljudi i situacije", drama "Slepa lepotica".

1961. - U zasedi blizu Siudad Truhilja ubijen je dominikanski diktator generalisimus Rafael Leonidas Truhiljo Molina. Dominikanskom Republikom je kao američki štićenik, oštro gušeći opoziciju, vladao od 1930.

1973. - Zapadna Nemačka i Čehoslovačka postigle su dogovor o normalizaciji odnosa, okončavši 32-godišnje neprijateljstvo.

1981. - U Bangladešu je u pokušaju državnog udara ubijen predsednik Ziaur Rahman. Zaverenike je predvodio general Muhamed Abdul Manzur, ali je pokušaj udara suzbijen 1. juna, Manzur je uhapšen i ubijen pod misterioznim okolnostima, a dužnost šefa države preuzeo je potpredsednik Abdus Satar.

1987. - Gomila razbesnelih seljaka, pripadnika niže kaste, masakrirala je najmanje 42 člana porodica zemljoposedničke više kaste u indijskoj istočnoj državi Bihar.

1992. - Savet bezbednosti Ujedinjenih nacija usvojio je rezoluciju kojom su nametnute sankcije Saveznoj Republici Jugoslaviji, na osnovu tvrdnje da snosi najveću odgovornost za građanski rat u Bosni i Hercegovini.

1994. - Umro je srpski fizičar i hemičar Pavle Savić, jedan od pronalazača procesa nuklearne fisije (cepanje atomskog jezgra), profesor Beogradskog univerziteta, predsednik Srpske akademije nauka i umetnosti od 1971. do 1981. Svetski poznat naučnik postao je kad je sa Irenom Žolio Kiri 1937. i 1938. otkrio izotope poznatih elemenata bombardovanjem atoma urana sporim neutronima. Rezultat je bio neočekivan i epohalan - otkriveni su i elementi srednje atomske mase (lantan i drugi), a ne samo tzv. transuranski elementi kako se očekivalo, a drugi naučnici su ponavljanjem tog eksperimenta ustanovili da je bombardovanje neutronima proizvelo cepanje jezgra atoma urana. U Drugom svetskom ratu bio je od početka aktivni pristalica Partizanskog pokreta i 1942. je izabran za potpredsednika na Prvom zasedanju AVNOJ-a, a nakon rata organizovao je Institut za nuklearne nauke u Vinči nedaleko od Beograda.

1994. - Izrael je oslobodio stotine palestinskih zatvorenika, što je bio deo sporazuma s Palestinskom oslobodilačkom organizacijom o palestinskoj autonomiji.

1995. - Rusija je formalizovala odnose s NATO, ali je ponovila upozorenje da bi širenje zapadnog vojnog saveza na istok moglo da podeli Evropu.

1998. - U severnoj avganistanskoj provinciji Tahar u zemljotresu je poginulo najmanje 3.000 ljudi.

1999. - U napadu NATO avijacije na konvoj britanskih, italijanskih i portugalskih novinara na putu Prizren-Brezovica ubijen je vozač Nebojša Radojević, a dvoje ljudi je ranjeno.

1999. - U Minsku je poginulo 54 ljudi u stampedu nekoliko hiljada mahom mladih žitelja glavnog grada Belorusije, koji su po okončanju koncerta rok muzike jurnuli u ulaz stanice podzemne železnice da se zaštite od iznenadne provale oblaka.

2002. - Utakmicom svetskog šampiona Francuske protiv reprezentacije Senegala, koju je širom planete posmatralo najmanje 500 miliona televizijskih gledalaca, u Seulu je otvoreno prvo svetsko fudbalsko prvenstvo na tlu Azije, koje su zajednički organizovali Južna Koreja i Japan. Senegal je priredio prvorazredno iznenađenje pobedivši rezultatom 1:0.

2006. - Najmanje 37 osoba je poginulo, a 97 ranjeno u dve odvojene eksplozije bombi u južnim delovima Iraka i severno od Bagdada.

2007. - Umro je francuski glumac i režiser Žan-Klod Brijali. Smatran je jednim od stubova francuske kinematografije u rangu s Filipom Noareom. Rodom iz Alžira, Brijali je 1959. skrenuo pažnju na sebe ulogom u "Lepom Seržu" Kloda Šabrola. Tokom bogate karijere glumio je u više od 200 filmova, koje su, između ostalih režirali i Trifo, Romero, Leluš, Žan Klod Godar. Bio je vlasnik i direktor pariskog pozorišta "Le Buf". Režirao je i sam nekoliko filmova, od kojih je poslednji "Gospodin Maks", snimljen 2006. Objavio i više knjiga.

Nastavak na Radio Televizija Vojvodine...