Izvor: Nezavisne Novine, 20.Avg.2020, 20:18

Da se ne lažemo

Ovih dana ko zna koji put se aktuelizuje priča pro et contra članstva Bosne i Hercegovine u NATO savezu. Prema ustaljenoj praksi, iz Federacije BiH mogu se čuti unisoni stavovi za članstvo u NATO-u, dok ovdje u Republici Srpskoj, po našem starom "dobrom" srpskom običaju, imamo podijeljenost. Tako neki dan jedan od čelnika važne opozicione stranke u Republici Srpskoj reče kako treba da usvojimo zapadne vrijednosti. Doduše, >> Pročitaj celu vest na sajtu Nezavisne Novine << nije precizirao šta su zapadne vrijednosti, ali iz ugla tog zapadnog svijeta (a taj ugao je jedino i važan) NATO je nesumnjivo jedna od tih vrijednosti. Stoga kada srpski opozicionar reče kako svi mi ovdašnji treba da se vesternizujemo, onda to znači i članstvo u NATO savezu.

Nasuprot njemu, zvanična Srpska, što će reći njena vlast, ponavlja stav da Republika Srpska ne želi naše članstvo u NATO-u. I nije problem, barem što se mene tiče, takav stav, jer ja lično sam protiv tog članstva. Ali, za razliku od naše vlasti i opozicije, ja nisam ni za članstvo u EU, već samo za ravnopravan odnos sa njom, zasnovan isključivo na ekonomskim interesima i međusobnom poštovanju i uvažavanju. Naravno, to šta ja mislim o ovim strateškim nacionalnim i državnim pitanjima je nevažno i ja svoj stav ne rekoh da bih to učinio javno, već da bih ukazao na jednu prilično protivrječnu politiku koja se godinama vodi u Republici Srpskoj u vezi sa ovim problemom.

Kada se, recimo, pogleda internet portal Vlade Republike Srpske (link EU integracije), nailazi se na gotovo panegirike o EU. Jer, kaže se, između ostalog, na navedenom portalu da je ulazak u članstvo Evropske unije jedno od strateških opredjeljenja Bosne i Hercegovine, a time i Republike Srpske i da se tim članstvom "obezbjeđuje mjesto u stabilnoj ekonomskoj i političkoj zajednici ujedinjenih evropskih naroda, što ujedno predstavlja i potvrdu o uspješnosti dosljedne primjene demokratskih standarda i provođenja reformi". Nema šta, ovako sročene rečenice su školski primjeri koji potvrđuju tačnost definicije ideologije kao sistema odgovarajućih pojmova i sudova kojima kreatori ideologije sopstvene subjektivne poglede na svijet i sopstvene (ne)vrijednosti do kojih im je stalo nastoje opisati, objasniti i prikazati kao vrijednosti važne za društvo i državu i time navesti kritičnu masu stanovništva da i ona prihvati tu ideologiju.

Osim ovih ideoloških kockica iz mozaika Vladine ideologije o zapadnoj integraciji, u tom mozaiku, na istom izvoru, susrećemo se i sa sljedećim tvrdnjama. Naime, kaže naša Vlada da "iako je proces evropskih integracija otpočeo i u suštini zadržao dominantno ekonomski karakter, on ima i snažnu političko-bezbjednosnu dimenziju te je stoga i želja za pristupanjem Evropskoj uniji, gotovo po pravilu, zasnovana na mješavini ekonomskih, političkih i bezbjednosnih motiva i interesa. U tom smislu, opredjeljenje naroda i građana Bosne i Hercegovine, a time i Republike Srpske, kao i drugih država regije zapadnog Balkana koje teže ka punopravnom članstvu, jeste da se u potpunosti integrišu u evropske strukture i dijele njihovu stabilnost".

U prethodnom citatu Vlada je iznijela, ne samo nekoliko ideoloških stavova, već i sudova stvarnosti koji su u koliziji sa zvaničnim stavom iz Republike Srpske da ona ne želi članstvo u NATO savezu. Naime, stvarnost je da evropske integracije nemaju samo ekonomski karakter, kako se obično u najširim masama poima to integrisanje, već on neizostavno ima i vojni karakter, i to upravo onaj koji je nerazdvojivo vezan za NATO alijansu. Tu istinu je naša Vlada, poput svakog ideologa, nastojala eufeminizovati sintagmom "snažna političko-bezbjednosna dimenzija", ali taj eufemizam ne može opovrgnuti činjenicu da evrointegracije neizostavno vode i u vojno savezništvo koje je isključivo u interesu NATO-a. To je, kako ćemo vidjeti, conditio sine qua non ne samo ulaska nego i ostanka u članstvu EU. O tome se malo, bolje reći nikako, govori našoj javnosti. Štaviše, javnosti se govori kako u EU od 27 članica postoji i šest država koje nisu u NATO-u, a to su: Austrija, Finska, Irska, Kipar, Malta i Švedska. To je činjenica, ali s njom u vezi su i pravne činjenice na koje nailazimo u Ugovoru o Evropskoj uniji. Na tom ugovoru (kao svojevrsnom ustavnom aktu), zajedno sa Ugovorom o funkcionisanju Evropske unije, počiva EU, što je od presudne važnosti za pravilno razumijevanje onoga o čemu ću ukratko reći u nastavku.

Naime, Ugovor o Evropskoj uniji ima posebno poglavlje pod naslovom "Posebne odredbe o spoljnoj politici i zajedničkoj bezbjednosti". U članu 24. je propisano da nadležnosti EU u oblasti spoljne politike i zajedničke bezbjednosti pokrivaju sva pitanja koja se odnose na bezbjednost EU, uključujući i postepeno utvrđivanje politike odbrane. Članom 42. Ugovora o Evropskoj uniji propisano je da politika bezbjednosti i zajedničke odbrane predstavlja integralni dio spoljne politike i zajedničke bezbjednosti i njome se obezbjeđuje Evropskoj uniji operativna sposobnost, sa osloncem na civilna i vojna sredstva. Jednostavnije rečeno, kad nadležne institucije EU utvrde bezbjednosnu politiku, onda se ona samo operativno sprovodi, a države članice EU, saglasno članu 42, stav 3. Ugovora o Evropskoj uniji, imaju dužnost da radi sprovođenja zajedničke bezbjednosti stave na raspolaganje Evropskoj uniji svoje civilne i vojne kapacitete, čime doprinose realizaciji ciljeva koje utvrdi Savjet EU. Na hipotetičkom primjeru, to bi značilo sljedeće. Zamislimo da jednog dana postanemo članovi EU, jer je to, kako smo vidjeli, strateški cilj Vlade Republike Srpske. Zamislimo potom, što uopšte nije nemoguće, da Savjet EU utvrdi da je cilj zajedničke bezbjednosti EU da se vojno porazi Rusija, kako bi se, kazano vesternizovanom ideologijom, "zbacio ruski nedemokratski diktatorski režim i uveli demokratija i sloboda". Saglasno već pomenutom članu 42, stav 3. Ugovora o Evropskoj uniji, nakon toga sve države članice EU (uključujući i nas) nemaju šta dalje da raspravljaju, već im samo preostaje da stave na raspolaganje EU sve svoje civilne i vojne kapacitete radi ostvarenja navedenog cilja.

E sad, gdje je u svemu tome NATO, pitaće se neki? Nisam zaboravio na njega, već sam ga ostavio za kraj. Dakle, u vezi sa NATO savezom treba znati da Ugovor o Evropskoj uniji u članu 42, stav 2. propisuje da politika bezbjednosti i zajedničke odbrane EU "poštuje" obaveze koje proizlaze iz Ugovora o Sjevernoatlantskom savezu (NATO), koji su sa NATO savezom zaključile pojedine države članice EU. Naglasak je na tome da EU poštuje navedeni Ugovor o NATO savezu. Ali, odmah zatim u članu 42, stav 2. Ugovora o Evropskoj uniji je propisano da EU, ne samo što poštuje NATO savez, što već samo po sebi dovoljno govori o savezu između NATO-a i EU, nego i da je politika bezbjednosti i zajedničke odbrane "kompatibilna" sa zajedničkom politikom bezbjednosti i odbrane dogovorene u okviru NATO saveza. Jednostavnije rečeno, ako bi kojim slučajem NATO savez odlučio da je njegova politika bezbjednosti i "odbrane" da napadne neku treću državu, kao 1999. godine tadašnju SR Jugoslaviju, i politika bezbjednosti EU mora biti kompatibilna s tim, čime se jedino može objasniti da su nas svojevremeno zajednički bombardovali NATO i EU.

Eto, tako stvari stoje u stvarnosti u vezi sa ovim pitanjima. Stoga naša javnost treba da zna da, kad na sajtu Vlade Republike Srpske pročita da proces evropskih integracija ima i snažnu političko-bezbjednosnu dimenziju, te da je opredjeljenje naroda i građana Bosne i Hercegovine, a time i Republike Srpske, da se u potpunosti integrišu u evropske strukture i dijele njihovu stabilnost, onda to, da se ne lažemo, za sobom povlači i sve ono na šta ukazah u ovom tekstu.

(Autor je redovni univerzitetski profesor ustavnog prava na Univerzitetu za poslovni inženjering i menadžment Banjaluka)

Nastavak na Nezavisne Novine...