Izvor: Politika, 17.Jun.2012, 23:11   (ažurirano 02.Apr.2020.)

Skoro polovina poslanika su Beograđani

Čak 117 opština u kojima živi između 1,5 i dva miliona stanovnika u prethodnih 20 godina nisu bile zastupljene u skupštini, kaže Mladen Jovanović, član koalicije „Otvoreni parlament”

U prvom višestranačkom sazivu Narodne skupštine Srbije Beograđani su bili zastupljeni sa 54 poslanika, a u narednih 20 godina taj broj se stalno povećavao da bi u prethodnom sazivu trećina bila iz Beograda, njih 98. U tek konstituisanom sazivu skupštine trend se nastavio: iz prestonice >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << je čak 119 narodnih predstavnika. Ovo su rezultati istraživanja pet organizacija civilnog društva okupljenih oko projekta „Otvoreni parlament”, koji, između ostalog, pokazuju koliko je nedovoljna zastupljenost pojedinih okruga i opština u parlamentu povezana sa, takozvanim, „pražnjenjem” Srbije, što se vidi po poslednjem popisu, koji je pokazao da manja mesta u državi ostaju bez stanovništva.

Podaci do kojih se došlo zaista su poražavajući, a Mladen Jovanović, član koalicije „Otvoreni parlament” i predsednik Upravnog odbora Nacionalne koalicije za decentralizaciju, kaže da je ideja ovog projekta povezivanje poslanika i građana, „da građani znaju ko su njihovi predstavnici, jer poslanici zastupaju interes građana u Narodnoj skupštini.”

Jovanović objašnjava da su ogromne razlike u razvoju regiona u Srbiji, „među najvećim u Evropi, a rezultati do kojih smo došli pokazuju da ona mesta koja ostaju bez stanovništva, nekih 117 opština u kojima živi između 1,5 i dva miliona stanovnika, u prethodnih 20 godina nisu bile zastupljene u parlamentu.” Jovanović ističe: „Naš pregled je pokazao da poslanici uglavnom dolaze iz velikih urbanih sredina. Njihovo neposredno okruženje je drugačije od onoga u kojem živi značajan broj građana Srbije. Da li oni mogu kredibilno donositi odluke ako ne poznaju lokalne prilike širom države? Zato je bitno odakle poslanici dolaze i, u krajnjoj liniji, koga predstavljaju svojim aktivnostima, znanjem i iskustvima. Predstavljanjem i jasnom individualizacijom uloge poslanika u parlamentu, mi zapravo razvijamo vrednosti i principe odgovornosti u politici, jer ona postoji samo ako je individualna.”

Rezultati istraživanja pokazali su da u četiri od osam skupštinskih saziva više od polovine gradova i opština nije imalo svoje predstavnike. Jovanović kaže da je „uočena korelacija između teritorijalne zastupljenosti u parlamentu i demografskih kretanja.”

Srbija ima pet statističkih regiona (Vojvodina, Beograd, Južna i Istočna Srbija, Šumadija i Zapadna Srbija i KiM), 29 okruga i 175 opština i gradova. U osam skupštinskih saziva statistički region Beograd sa 28,4 odsto poslanika ubedljivo je bio najzastupljeniji u parlamentu, a najmanje zastupljen region je KiM sa 6,8 odsto poslanika. Istraživanje pokazuje i da je u periodu od 1991. do 2011. godine procenat stanovništva sa prebivalištem u Beogradu bio između 20,4 i 23 odsto, a procenat broja poslaničkih mandata u istom periodu iz Beograda bio je između 21,5 odsto (1991) i 33,3 odsto (2008). Svi ostali regioni bili su nedovoljno zastupljeni. Prema ovim podacima, na 20.355 stanovnika Beograda, u proseku, po sazivima dolazi jedan poslanički mandat, a za ostala tri regiona (bez KiM) za koje postoje podaci o broju stanovnika, taj broj je između 31.500 i 33.000 stanovnika po regionu. Kada se pogledaju podaci po okruzima, Beograd je za 20 godina bio najzastupljeniji sa 338 poslanika, Južnobački okrug, zahvaljujući Novom Sadu, je drugi, sa 120 poslanika, svi ostali okruzi imali su između 7 i 60 poslanika.

Jovanović kaže da se „ovaj prikaz teritorijalne zastupljenosti u parlamentu u periodu nadovezuje na već postojeći dijalog o izbornom sistemu”. Autori ovog projekta, kako kaže Jovanović, nadaju se da će njihovi podaci pomoći da se dođe do izbornog sistema, koji će omogućiti podjednaku zastupljenost svih gradova i opština u parlamentu.

Prvi višestranački saziv, u kome je bilo najmanje Beograđana, izabran je po većinskom izbornom sistemu (glasalo se za konkretnog čoveka), a Srbija je bila podeljena u 29 izbornih jedinica. Svi ostali sazivi birani su po proporcionalnom sistemu (glasa se za stranku), Srbija je bila jedna izborna jedinica, stranke sastavljaju izborne liste, a, tek na poslednjim, đurđevdanskim izborima, bilo je obavezno da poslaničke mandate dobiju kandidati po redosledu sa liste. Svi pokušaji, a bilo ih je nekoliko, da se izborni sistem promeni, ostali su samo ideja, ili, u najboljem slučaju, nacrt zakona u fioci nekog ministra, jer nikada nije bilo političke volje za promene.

----------------------------------------------

Neslavni rekordi

Prema podacima u projektu „Otvoreni parlament”, u četiri od osam skupštinskih saziva više od polovine gradova i opština nije imalo svoje poslanike. Saziv iz 2001. drži rekord – čak 104 (59,43 odsto) od ukupno 175 gradova i opština nije imalo poslanike. Podaci pokazuju da 13 opština i gradova nikada nisu imali poslanike: Gadžin Han, Crna Trava, Sremski Karlovci, Plandište, Mionica, Batočina, Knić, Ćićevac, Štimlje, Kačanik, Opolje, Srbija, Novo Brdo. Do pet poslaničkih mandata u periodu od 1991. do 2011. godine imalo je 976 opština i gradova. Samo 28 opština i gradova imalo je više od deset poslanika za 21 godinu višestranačja.

M. Čekerevac

objavljeno: 18.06.2012.

Nastavak na Politika...