Izvor: Politika, 30.Maj.2014, 23:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Cela varoš Bač postaje muzej
Vojvođansko mesto koje je u srednjem veku često bilo u svojini ugarskih kraljeva i gde na svakom koraku postoje istorijska zdanja, biće obnovljeno sredstvima iz fonda Evropske unije
Na rubu Panonske nizije, usred etnički raznolikog Bača, nalazi se arheološko nasleđe, nastajalo od 12. do 19. veka, pod različitim uticajima – romanike, gotike, renesanse, vizantijske i islamske umetnosti, baroka, narodnog >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << stvaralaštva.
Pomalo zaboravljen kraj, izvan glavnih tokova, ali očuvan kao spona kultura Balkana i zapadne Evrope, danas ponovo dobija na važnosti, budući da će kulturna dobra Bača – prvi put pomenutog 535. godine, koji je u srednjem veku često bio u svojini ugarskih kraljeva – biti obnovljena sredstvima iz fonda Evropske unije.
Tim povodom ambasadori Češke, Grčke, Bugarske, Belgije, Poljske, Rumunije, Slovačke, i Hrvatske predvođeni Majklom Davenportom, šefom delegacije EU u Srbiji, posetili su ovu vojvođansku opštinu koja je prepoznata kao mesto interkulturnog i interreligijskog dijaloga.
Majkl Davenport naglašava da je ovo izuzetna prilika da se na terenu vidi kako izgleda naša vizija za opštinu Bač.
– Ponosan sam što u okviru naših mogućnosti i programa EU možemo da podržimo ovaj projekat. Bač je bogato drevno mesto sa velikom kulturnom baštinom, i ideja je da se privuče veća pažnja turista na vredne spomenike, manastir i bačku tvrđavu. Naši planovi tiču se dugotrajnog razvoja kulture i podsticanja lokalne privrede u ovom regionu – istakao je Davenport.
Za obnovu franjevačkog samostana u Baču, formiranje muzeja i obrazovnog centra, EU je obezbedila 890.000 evra. Cilj je da se u Baču oformi takozvani difuzni muzej, sa punktovima oko istorijskih zdanja, gde su očuvana kulturna dobra. Jer u ovom mestu se zaista na svakom koraku nailazi na neki spomenik kulture.
Ministar kulture Ivan Tasovac istakao je da će posetioci ovog svojevrsnog grada-muzeja moći da dodirnu različite vekove, tradicije i religije.
– Projekat je godinama bio samo u mašti, a posvećenošću i znanjem uspeli smo da pronađemo donatore, nacionalne i internacionalne, što će predstavljati model budućeg razvoja kulture u Srbiji – rekao je Tasovac.
Punktovi ovog otvorenog muzeja biće franjevački manastir iz 12. veka, srpski pravoslavni manastir Bođani iz 15. veka, ostatak turskog hamama iz 16. veka, i tvrđava iz 14. veka.
– U samostanu je dosta urađeno na konzervaciji slikarstva, arheološkim istraživanjima, otkrivena je freska iz 13. veka „Raspeće Hristovo”, izvršeni su konzervatorski radovi na arhitekturi, a biće sređeni krov i fasada – kaže arhitekta Slavica Vujović.
Među umetničkim delima samostana izdvajaju se „Tajna večera”, rad osiječkog slikara P. A. Sensera, iz 1737, ikona „Bogorodica Umilenija”, rad majstora Dime iz 1684, kao i rukopisne i štampane knjige od 15. do 18. veka.
– Ovde su jedine barokne orgulje u Vojvodini. I danas se koriste i mogu čuti 100 metara izvan crkve. Zanimljivo je, kada se u Baču 1738. pojavila kuga, narod se razbežao po šumi, a u samostanu su ostala samo dva sveštenika. Tri godine živeli su bez izlaza van kruga samostana – izdvaja fratar samostana Josip Špehar.
Ambasadori su obišli i ostatke turskog kupatila, građenog nakon Mohačke bitke 1529, godine kad su Turci okupirali ove krajeve. Danas je sačuvan deo kubeta nad centralnom prostorijom, a hamam je imao čekaonicu, prostoriju za kupanje, rezervoar za vodu i ložionicu.
Uputili smo se ka tvrđavi u Baču, koja je na preliminarnoj listi svetske baštine Uneska, gde su u toku radovi finansirani iz programa EU „Heromat”, u kom učestvuje 10 partnera iz još četiri zemlje – Velika Britanija, Italija, Rusija, Slovenija.
Zatekli smo Italijane koji imaju obavezu da svoju mobilnu laboratoriju, dobijenu od sredstava EU, ustupe projektima finansiranim iz istog fonda.
– U ovoj fazi ispitujemo materijal sa zidina. Dosta je soli, vlage, mikrobiološke kontaminacije. Jedan deo tvrđave biće restauriran, a drugi konzerviran – objašnjava Janja Ranogajec sa Tehnološkog fakulteta u Novom Sadu.
Zamak ove tvrđave podignut je na meandru reke Mostonge. Gradnja tvrđave započeta je 1338–1342, a od sredine 15. veka sledi intenzivna gradnja i prilagođavanje ratnim tehnikama u sklopu ojačavanja južne granice pred turskim osvajanjem. Turci su osvojili tvrđavu 1529. i koristili su je do oslobođenja 1686, o čemu svedoči turski putopisac Evlija Čelebija.
– Danas kada smo ugostili diplomate, Bač je, nakratko, ponovo postao kulturni centar regiona, kao što je bio pre mnogo vekova. Učinićemo sve da ove spomenike očuvamo i damo svoj doprinos na polju zaštite – izjavio je predsednik opštine Bač Dragan Stašović.
Kako je trgovac iz Dalmacije ponovo progledao
Drugi punkt otvorenog muzeja biće pravoslavni manastir Bođani, gde je u saradnji sa Ministarstvom kulture Italije obnovljen deo fresko-slikarstva. Sam manastir, udaljen 15 kilometara od Bača, ima samo četiri monaha. Izgradio ga je srpski trgovac Bogdan iz Dalmacije 1478. godine, koji je radi trgovine prolazio ovim mestom i iznenada mu se zamutio vid. Na mestu gde je danas crkva pomolio se Bogorodici, umio vodom sa izvora, i obećao da će ako isceli vid izgraditi manastir o svom trošku, što je i učinio. Unutrašnjost manastirske crkve prekrivena je zidnim slikama ikonopisca Hristifora Žefarovića.
Mirjana Sretenović
objavljeno: 31.05.2014.
