Izvor: Blic, 20.Okt.2007, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Kameni dragulj Šumadije (11)
Na ulazu u šumadijsko selo Borač stoji tabla „Dobro došli u srednjovekovni grad Borač", a za oko prvo zapadne stenovita planina, koja štrči među pitomim gružanskim brežuljcima. To je Boraški krš, na čijem visokom stenju su ostaci utvrđenja iz srednjeg veka, gde su obitavali i svraćali srpski despoti i carevi i oko koga su koplja lomile mnoge vojske.
Ostalo je zapisano da je Borač u to vreme imao više stanovnika nego London i za državu >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic << je bio strateški značajan zbog trgovačkih puteva, koji su vodili od Rudnika do Kopaonika. Danas ga zovu draguljem Šumadije, a kragujevački arhitekta Radosav Prkić zapisao je da „postoje mesta na zemlji sa kojih se otme ljudski uzdah, kao da na njima Bog obitava. Kao Akropolis ili Delfi, iz pobdrđa Rudnika izranja loptasta stena u čijim uvalama je rastinje graba i trna".
Na obodu poprilično nepristupačnog kamenog brda nastao je u srednjem veku „slavni grad Borač", koji se u istorijskim dokumentima prvi put pominje u 13. veku. Pretpostavlja se da su gradnju započeli Vizantinci, a da je dovršen u doba Nemanjića. Procvat je doživeo u doba despota Đurđa Brankovića, kao jedan od najvažnijih tvrđava i sedište vlasti, a u svoju kartu ucrtao ga je i mletački kartograf Fra Mauro.
U Borču je često boravio i despot Stefan Lazarević, koji je u blizini imao svoj letnjikovac. Da je u njemu bilo dubrovačkih trgovaca govori i despotova povelja kojom im garantuje ranije povlastice. Nakon Kosovskog boja pao je u ruke Mađara. Dve godine kasnije opet je bio pod srpskom vlašću, do konačnog gubitka 1458. godine. Nakon propasti srednjovekovne države prepušten je zubu vremena i od njega su ostale samo zidine.
Borač odavno nije stecište vlastele, ali je i sada, kao i onda, prebogat raskošnom, gotovo netaknutom prirodom, lekovitim biljem, čistim izvorima vode, šumama. Pohode ga avanturisti, prirodnjaci, dolaze i stranci, čudeći se otkud tako čudna stena u pitomini Gruže. Dolaze i oni koji su željni mira i tišine, jer ovde nema dometa za mobilne telefone. Osvajaju stenu, čija je nadmorska visina 507 metara, samo da bi uživali u vidiku, a po lepom vremenu pogled puca sve do Kopaonika.
Na strmoj i teško pristupačnoj litici ispod najvišeg vrha je Sokolova rupa, stanište i leglo sokolova koji predstavljaju prirodnu retkost i pravi su izazov za istraživače. A Boračka reka, koja jednim delom protiče pored krša, posebna je priča, a potok Banja, jedan od njenih pritoka, predstavlja pravi kuriozitet. Naziv je dobio zbog tople vode i to je ujedno potok sa najvećim brojem vodopada i slapova u Šumadiji.
Šta još videti?
Borač se nalazi trideset kilometara jugozapadno od Kragujevca, ka Čačku. Put preko Ravnog gaja i Knića duži je za pet kilometara. Uz postvulkansku planinu već vekovima prislonjena stoji autentična crkva iz 1359. godine, sa sačuvanim životopisom iz 16. veka. Na obroncima Krša je staro groblje, koje sa preko hiljadu nadgrobnih spomenika posebne ornamentike predstavlja svojevrsni spomenik kulture.
U samom Borču može se naći privatni smeštaj, jer se pojedina domaćinstva bave seoskim turizmom. Domaćini organizuju penjanje na Borački krš, izlete na Gružansko jezero, koje je udaljeno oko sedam kilometara, branje lekovitog bilja, pečuraka, spremanje zimnice. U samom selu je najstarija kuća u Gruži iz 1786. godine sa sačuvanim ktitorskim natpisom.
