Izvor: Press, 24.Jan.2013, 23:33 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Velibor Džomić: Tomislav Nikolić se bavi crkvenim pitanjima
Za kratko vreme, tokom januara, pojavila su se dva jednostrana stava državne vlasti u vezi SPC na Kosovu i Metohiji i Crnoj Gori. Glavni akter i u jednom i u drugom je Tomislav Nikolić, predsednik Srbije. Srpska Crkva po uzoru na Katoličku: U Političkoj platformi pod tačkom V je obelodanjeno da Srbija posebno insistira "na uspostavljanju ugovornog odnosa između SPC i PIS u Prištini" te da bi "ovim ugovorom, koji bi >> Pročitaj celu vest na sajtu Press << trebalo da uzme u obzir iskustva iz statusa Rimokatoličke crkve u Italiji, trebalo da bude utvrđena međunarodno validna garancija za objekte SPC, crkvene posede i delovanje SPC na području pokrajine", a da "detalji vezani za pregovaračku poziciju po ovom pitanju moraju da budu usaglašeni sa predstavnicima SPC". Predlog je jednostran, a Sveti Arhijerejski Sinod SPC nije konsultovan prilikom njegovog formulisanja. Autori predloga se nisu bavili sledećim pitanjima: da li država ima ovlašćenja da pregovara sa Albancima u ime Srpske Crkve? Da li Srpskoj Crkvi odgovara ugovorni odnos na delu teritorije koja po Ustavu spada u teritoriju Srbije? Iz kojih su se razloga tvorci ovog predloga odlučili da kao uzor uzmu položaj Rimokatoličke crkve u Italiji? Da li je u slučaju položaja SPC, tj. Eparhije Raško-Prizrenske adekvatan primer položaja Rimokatoličke crkve u Italiji u kojoj većina stanovništva pripada rimokatoličkoj veroispovesti i u kojoj nije bilo NATO intervencije i jednostranog proglašenja nezavisnosti jednog dela italijanske teritorije? Da li Srpskoj Crkvi odgovara taj primer i ta vrsta položaja jedne njene Eparhije? I, na kraju, ako Srpskoj Crkvi i, još više, realnosti na Kosovu i Metohiji odgovara primer položaja Rimokatoličke crkve u Italiji onda je potpuno nepotreban zahtev za "međunarodno validnim garancijama za objekte SPC, crkvene posede i delovanje SPC na području pokrajine"? Koje su to, kakve međunarodno validne garancije i u kojim međunarodno-pravnim aktima se nalaze takve garancije za crkvenu imovinu SPC mimo onih koje već ima Rimokatolička crkva u Italiji? I da li je to uopšte moguće ozbediti?
Poznato je da se Srbija, za razliku od drugih država, nije opredelila za potpisivanje ugovora sa SPC i drugim tradicionalnim Crkvama i verskim zajednicama. Takvih ugovora nema ni u Vojvodini. Da li je realno da Vlada Srbije od Albanaca traži da primene taj model? Zatim, da li je realno i koliko može biti kompatibilno sa dobro poznatim stavom Sabora i Sinoda o Kosovu i Metohiji insistiranje na potpisivanju ugovora SPC sa PIS u Prištini koje se, u brojnim medijima u Srbiji, bez zazora nazivaju "Skupština, Vlada, predsednik i premijer Kosova". Tvorcima ove ideje je jasno da druga ugovorna strana nikako ne bi mogla, a ni htela da se pojavi pod nazivom "PIS" nego "Vlada Kosova"? Još im je jasnije, iz prethodnih sporazuma, kao i iz novih koje dogovaraju, da ugovor u ime Albanaca ne bi potpisao niko u ime "PIS" nego u ime "Vlade Kosova" čije su nadležnosti utvrđene članom 93. tzv. Ustava Republike Kosovo? Zar tvorcima ove ideje, jednoglasno usvojene u Vladi Srbije, nije palo u oči da bi SPC na taj način priznala tzv. Vladu Kosova koja je formirana po tzv. Ustavu Republike Kosovo kojim je ta pokrajina proglašena za "nezavisnu i suverenu državu" (st. 1. čl. 1. tzv. Ustava Republike Kosovo). Samo ova činjenica u potpunosti derogira usvojeni predlog. U tom poslu, ne bi se dalje odmaklo od, za SPC neprihvatljivog, legitimisanja druge ugovorne strane. Verske zajednice u Skupštini AP Kosova i Metohije: U tački D Platforme predviđeno je da se traži "formiranje dvodomne Skupštine AP Kosova i Metohije u kojoj bi gornji dom predstavljao Dom regiona i verskih zajednica". U Domu regiona i verskih zajednica bi "svi regioni i glavne verske zajednice bili ravnopravno zastupljeni". Treba znati da i važeći Ustav Srbije i tzv. Ustav Republike Kosovo proklamuju načelo odvojenosti crkava i verskih zajednica od države i da je ovaj predlog, sam po sebi, neprimenljiv.Pojam "glavnih verskih zajednica" ne postoji u Srbiji, a ni na Kosovu i Metohiji. Predlagači verovatno pod njima podrazumevaju SPC, Rimokatoličku crkvu i Islamsku zajednicu. Ako je to tako - onda je predlog diskriminatoran u odnosu na ostale verske zajednice i neprihvatljiv za međunarodnu zajednicu. Čak i kada ne bi bio diskriminatoran postavlja se pitanje ko i kako može naterati "glavne verske zajednice" da uđu u političku borbu i odlučuju u jednom od dva doma tog parlamenta koga srpska strana naziva "Skupština AP Kosova i Metohije", a albanska "Skupština Republike Kosovo". Zatim, kako bi se birali poslanici iz redova "glavnih verskih zajednica"? I da li bi one u svojim unutrašnjim procedurama otvarale izborne procese i takmičenje sveštenika za funkciju poslanika gornjeg doma? O tempora, o mores!
"Usaglašavanje" države sa SPC: Više je nego problematičan stav da "detalji za pregovaračku poziciju po ovom pitanju (ugovora sa prištinskim Albancima po italijanskom uzoru) moraju biti usaglašeni sa predstavnicima SPC". Evidentno je da ponuđena osnova italijanskog modela, izgleda, ne mora biti (a i nije) usaglašena sa SPC. Nejasno je na koje se predstavnike SPC misli? Da li je to Patrijarh Srpski ili Episkop Raško-Prizrenski s obzirom da Patrijarh predstavlja SPC, a Episkop Eparhiju kao organski deo SPC? Ni jedan ni drugi, uz uvažavanje njihovog dostojanstva, nema pravo da u okviru svoje predstavničke nadležnosti o tome samostalno donosi odluku. Ako je nejasno da li su predlagači pod "predstavnicima SPC" mislili na Patrijarha ili Episkopa onda je sasvim jasno da pod "predstavnicima SPC" nisu precizno i jasno podrazumevali Sabor i Sinod kao najviša zakonodavna i izvršna tela u SPC koja su, po Ustavu SPC, jedino merodavna za donošenje odluka o takvim pitanjima.Sudeći po tekstu Platforme evidentno je da se o jednoj od duhovno i nacionalno najznačajnih Eparhija Srpske Crkve pokušava nametnuti stav koji je u suprotnosti sa Ustavom Srbije i Zakonom o crkvama i verskim zajednicama.
Novi stavovi o CPC: Na Krstovdan, uoči Bogojavljenja, Nikolić je boravio u prvoj zvaničnoj poseti Crnoj Gori. Tom prilikom, u susretu sa crnogorskim zvaničnicima, dobrano je zagazio i u crkvena pitanja. Saopštio je nekoliko problematičnih i netačnih teza. Prvo, kao Pravoslavnu Crkvu je nenadležno legitimisao i tvorevinu crnogorskog MUP-a iz 2000. godine pod nazivom "Crnogorska pravoslavna crkva". Drugo, dao je predlog da "dve crkve", tj. SPC i tzv. CPC treba, verovatno dijalogom, da reše svoj problem "jer je taj problem na takvom nivou da ne opterećuje odnose Srbije i Crne Gore". Treće, Nikolić bi se umešao u odnose između SPC i tzv. CPC samo u slučaju kada bi odnosi "dve crkve" opterećivali odnose Srbije i Crne Gore? Četvrto, saopštio je da u Crnoj Gori nema progona sveštenih lica i oduzimanja crkvene imovine kao što ga ima u BJR Makedoniji. Uz sve ovo treba imati u vidu da Nikolić nije posetio Cetinjski manastir, a što je bila praksa njegovih prethodnika. Ali, to je manje važno u odnosu na stavove koje je saopštio.Stavovi koje je, povodom Crkve, saopštio Nikolić u Podgorici su katastrofalni. Na osnovu čega on i sa kojim pravom, tj. iz koje predsedničke nadležnosti po Ustavu Srbije izjednačava kanonsku Crkvu i grupicu samozvanih raščinjenih sveštenika? Od kada su to i po kojim kanonima "dve pravoslavne crkve"? Sa kim se to Nikolić konsultovao prilikom saopštavanja ovakvih stavova i da li se može očekivati da će se, sudeći po stavovima koje je izneo, lično zauzeti da se u Registar crkava i verskih zajednica Srbije upiše i "Crnogorska pravoslavna crkva za Srbiju" i to kao jedna od tradicionalnih crkava? Nikolić je verovatno načuo da se od Saveta Evrope i Evropske unije preporučuje državama vode politiku tzv. aktivne neutralnosti kada su u pitanju unutrašnje stvari crkava i verskih zajednica. To znači, ali izgleda nije imao ko da mu pojasni, da država nema prava da se meša u unutrašnja pitanja crkava i verskih zajednica, ali je dužna da podstiče duh verske tolerancije. Da je Nikolić ovo znao onda ne bi davao ovakve izjave.Međutim, on je otišao još dalje saopštavanjem stava da bi se on umešao u rešavanje odnosa između "dve crkve" ako bi oni uticali na odnose dve države. Na osnovu kog ustavnog ovlašćenja bi se umešao u ta pitanja i šta bi tom prilikom preduzeo - ostala je nepoznanica. U suštini, Nikolić se na taj način umešao legitimišući jednu psevdo-religioznu organizaciju kao jednu od "dve Pravoslavne Crkve u Crnoj Gori". I drugo, na taj način je povredio ustavno načelo odvojenosti crkava i verskih zajednica od države. Da li je na ovaj način svojim crnogorskim kolegama predložio model rešenja, tj. da se oni umešaju o ova "unutrašnja pitanja u Crnoj Gori"?Nikolić "nije obavešten" da Uprava za nekretnine Crne Gore, koju predvode kadrovi SDP Ranka Krivokapića, godinama pokušava da, mimo zakona, preknjiži u katastru pravo svojine Mitropolije nad crkvama i manastirima. Izgleda da još nije čuo da "ta druga crkva" godinama nekažnjeno obija pravoslavne hramove po Katunskoj nahiji koji su u svojini Mitropolije. Nije mu izgleda poznato da MUP, opet na čelu sa kadrovima SDP, sveštenstvu i monaštvu bez crnogorskog državljanstva godinama odbija zahteve za odobrenje boravka u Crnoj Gori. Uz to, za njih je SPC "okupatorska", a sveštenici iz Srbije su "strani najamnici u mantijama". Nikolić se, na žalost, kao predsednik Srbije u kojoj nesmetano živi skoro 300 hiljada crnogorskih državljana ni jednom jedinom rečju nije založio za prava svojih državljana u Crnoj Gori. Da li možda mi koji ukazujemo na te probleme remetimo odnose između dve države? Kome javnost treba da veruje - nama i izveštajima organizacija koje prate kršenje ljudskih prava u ovim slučajevima, počev od Stejt departmenta, ili ovakvim netačnim Nikolićevim izjavama?
