Izvor: Politika, 13.Sep.2011, 23:17 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Zadužbine u vreme restitucije
U Vukovoj zadužbini u Beogradu održan je okrugli sto na temu „Zadužbinarstvo kod Srba”.
Posle decenija potiskivanja zadužbinarstva kod nas, Miodrag Maticki, predsednik Vukove zadužbine, istakao je da su nove prilike i nove orijentacije društva oživele pitanja zadužbinarstva i opet ga učinile društvenim činom prvog reda. Proširio se i opseg zadužbinarskog delovanja. Oživela je forma zadužbinarskog podizanja hramova i spomen-domova. Maticki je pomenuo Hercegovačku Gračanicu, >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << večnu kuću Jovana Dučića na Crkvinama u Trebinju, zadužbinu koju je podigao Branko Tupanjac, dobrotvor koji živi u Americi. U Salašu Noćajskom crkvu podiže potomak vojvode Stojana Čupića – Zmaja od Noćaja, kao spomen svom velikom pretku. Na Vršačkom bregu podignuta je crkva, zadužbina; mnogi donatori pomažu izgradnju konaka u Hilandaru i obnovu manastira Veliko Središte, koji je razrušen u 15. veku…
Akademik Čedomir Popov govorio je o iskustvu Matice srpske u Novom Sadu i predstojećem donošenju zakona o restituciji. Od odredbi ovog zakona, zavisiće rad mnogih zadužbina. Restitucije, kroz istoriju, kad god su bile rađene, ostavljale su pogubne posledice. Nemoguće je promeniti istoriju, i vratiti se 60 godina unazad. Posledice zakona mogu da budu korisne, ali i veoma štetne. Taj proces, svakako, neće proći bez velikih potresa. Popov je podsetio da je Matica srpska, posle Drugog svetskog rata, ostala bez dela svoje imovine, ali je država svih ovih godina pomagala rad Matice srpske. Popov smatra da država mora da finansira zadužbine i podstiče zadužbinarstvo.
O tri decenije rada „Karić fondacije” i odnosu društva i države prema zadužbinarstvu danas, govorila je Milanka Karić, predsednik „Karić fondacije”. Ovo je bila prva privatna fondacija i o njenom radu se malo zna, malo se pisalo i govorilo, pogotovu poslednjih desetak godina. Ona je predložila da se sve zadužbine i fondacije ujedine, kako bi imale veći uticaj u društvu. Gordana Gordić je podsetila na istorijat zadužbinarstva kod Srba i posebno govorila o sudbini zadužbina u Beogradu: Kapetan-Mišinom zdanju, Kolarčevoj zadužbini, zadužbinama Vlajka i Nikole Spasića… Smatra da su se potomci ogrešili što na svaku darivanu zgradu nisu, u znak zahvalnosti, postavili spomen-ploču na kojoj bi bili najosnovniji podaci o dobrotvorima.
Dušan Nikolić osvetlio je položaj zadužbina u srpskom pravu, a Jasna Dimitrijević, Mirjana Dragaš, Staniša Tutnjević i Nikola Vukolić govorili su o položaju zadužbina Ilije M. Kolarca, Dositeja Obradovića, Desanke Maksimović i Petra Kočića.
Z. R.
objavljeno: 14.09.2011.
