Izvor: Politika, 10.Jun.2007, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
U kandžama vračeva
Koliko su građani u siromašnim delovima Srbije u mogućnosti da se ozbiljnije uključe u proces političkog odlučivanja Koliko para – toliko demokratije. U ovu tvrdnju je verovao i Frensis Fukujama procenjujući da je to 6.000 dolara nacionalnog dohotka po stanovniku ona granica na kojoj ljudi postaju racionalna bića i mogu da praktikuju demokratiju. Srbija ima samo polovinu te sume, a drži i prvo mesto u Evropi po regionalnim raskolima.
Primera radi, najrazvijenija opština >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << u Republici Apatin je 26 puta bogatija od najsiromašnijeg Tutina. U uslovima nedovoljne razvijenosti živi trećina stanovništva, a siromašni postaju sve siromašniji. U Srbiji ima 163 opštine, a čak 83 nemaju svog predstavnika u republičkom parlamentu. Izgleda neverovatno da čak polovina opština u Srbiji ne učestvuje u najvišoj zakonodavnoj vlasti u zemlji. Posle ovog podatka izgleda besmislen svaki razgovor o ujednačenom regionalnom razvoju.
Jovan Komšić, sociolog, kaže da oskudica ne nameće razum već uslovljava strasti, frustracije i pojednostavljena tumačenja svakodnevnog i političkog života.
Ako je za demokratiju potreban novac kako je tek onda upražnjavaju ljudi u nerazvijenim opštinama, koji zbog besparice možda nemaju ni volje ni vremena da se informišu i bave politikom. Da li je dovoljno da im neka od stranaka samo asfaltira put ili uvede telefone pa da je zaokruže na glasačkom listiću.
Jadranka Jelinčić, izvršni direktor Fonda za otvoreno društvo, kaže da se ljudi retko opredeljuju na osnovu velikih principa. "I za veliku ideju se odlučuju ako to donosi dobrobit njemu i njegovoj porodici, kao što je kreditiranje malih preduzeća ili farmi. Tako nešto ih zainteresuje za politiku."
Žarko Korać, predsednik SDU, kaže da ljudi u siromašnim sredinama glasaju ili za stranke na vlasti, kao što je jug Srbije glasao za JUL misleći da će to biti boljitak za njih. "Ili glasaju iz protesta za opoziciju govoreći da od ove vlasti nema ništa. Žele da promene nešto, pa su tako u Raškoj glasali za LDP". "Hrvatska, Mađarska i Italija imaju slične probleme sa nerazvijenim delovima zemlje. Italija je zato stimulisala gradnju fabrika na jugu zemlje. Kod ljudi koji žive u siromašnim područjima dolazi do apatije i hajdučkih pokreta ili lokalnih kabadahija koji vladaju."
"Nerazvijene opštine su demografski uništene, u njima živi starije stanovništvo, slabo se zanimaju za budućnost i slabo veruju u obećanja, a po pravilu nemaju obrazovanje. U Srbiji je petina stanovništva bez školske spreme, a locirana je po obodima Srbije na jugoistoku i istoku", kaže Jadranka Jelinčić.
Korać kaže da su siromašni sve siromašniji, a bogati sve bogatiji "Iz siromašnih opština odu prvo mladi i to je brod koji tone."
Kako građane sa ruba Srbije "uvući" u politiku. Jadranka Jelinčić kaže da postoje planovi razvoja, ali da nije lako odabrati šta je najbolje za nerazvijene i koliko oni mogu da se uklope u to što im se nudi. "EU traži da građani participiraju u politici, a ako ne mogu da artikulišu sopstvene interese, kako će učestvovati u politici. Oni se nadaju da će od globalnog davanja izvući sopstveni interes."
"Srbija očekuje boljitak od ulaska u Evropsku uniju, jer smo sve druge scenarije potrošili", kaže Komšić. "Narod nema poverenje u političke institucije – više veruje u Crkvu i Vojsku nego u Skupštinu, premijera i predsednika države. Naši građani veruju u demokratiju i višestranačje, ali ako budemo stagnirali rizikujemo da se vratimo na pretpolitički obrazac ponašanja gde su glavni poglavice i vračevi, a veruje se u silu, zavere, stvarnost se vidi u crno-belim slikama, a rađa se ksenofobija i narcizam male nacije. Ukoliko naša politička elita ne prekine stajanje u mestu onda će carevati politički demagozi, a vladaće kozački atamani."
Boljitak za nerazvijene Jadranka Jelinčić vidi u decentralizaciji. "Trebalo bi povećati i broj opština da bi bile bliže građanima." U Švajcarskoj ima oko 3.000 opština, u Francuskoj oko 5.000, a u Hrvatskoj su sa stotinak povećali broj opština na 580, pa su ponovo ušli u reformu da bi smanjili broj. "Samo prenošenjem novca na niži nivo neće se ostvariti cilj ujednačenog regionalnog razvoja. Novac treba da se daje konkursom za ekonomski opravdane programe i da se zna kako to utiče na razvoj", kaže Jadranka Jelinčić.
I to je zatvoreni krug: kako će siromašni, koji su po definiciji manje obavešteni i manje obrazovani, prepoznati prave projekte. Veća je verovatnoća da će postati žrtve lokalnih ili globalnih atamana i vračeva koji vole da se prikazuju kao prosvećeni apsolutisti.
Ivana Anojčić
[objavljeno: 10.06.2007.]
